Prologus

ſeu ext̓iorē: qͣꝫ etiā ad eiꝰ ordinē ⁊ alia hm̄oi ꝑtinētia: oīatn̄ illa pertinet ad ſenſū lr̄alem tm̄. nō em̄ in hoc loco resſignificate per hāc vocē deus. ſeu per hāc vocē ꝓximus.⁊ hāc voce diliges: iteꝝ res alias ſignificāt a qͥbꝰ rebꝰ ſicſignatis ſenſus ſpūalis vltimus accipiat̉. vn̄ totū quodin expoſitōe boꝝ p̄ceptoꝝ traditur: ad ſenſum literaleꝫeoꝝ tm̄ modo pertinet. ⁊ ſic ꝯmuniter de alijs preceptismoralibus ve. te. ex multꝭ alijs paſſibꝰ quos cauſa breuitatis omitto. In euangelijs etiam multa tradūtur quibus nō oportet aſſignare ſenſum myſticū ſedtm̄ lr̄alem.ſicut ī his que tradutur vt precepta: vt cū Ioh̓. xiiij. ca.dr̄. Credite ī deū ⁊ ī me credite: ⁊ ſil̓ibus. Sil̓r in his quedātur vt ꝯſilia: ſicut cū dr̄ Math̓. xix. Si vis perfectꝰ eēvade ⁊ vende oīa que hēs ⁊ da pauꝑibus. ī qͥbus ⁊ ſil̓ibꝰnō eſt querēdus ſenſus ſpūalis: qͥ ex rebus ſignatꝭ per voces accipiat̉. ſꝫ tm̄ ſenſus lr̄alis qui ex ſignificatōe vocuꝫaccipit̉: vt ē manifeſtū. Sil̓r cū Lu. viij. c. Chriſtus interpretatur parabolā ſuā dicēs. Seme eſt verbū dei ⁊c̄. manifeſtū ē ꝙ illa verba interpretatiua nō oportet ꝙ habeant alios ſenſus ſpūales: cū ipſamet interp̄tatio ſit expoſitiua ꝑabole p̄cedētis. Sil̓r epl̓e pauli q̄ vna de p̄cipuispartibus no. teſt. cēſeri debēt: ꝑ totū fere ſenſum litteralētm̄ modo habēt. Loquitur em̄ ibi tanqͣꝫ doctor vl̓is eccleſie. exponēs ⁊ cōcordās vtrūqꝫ teſtamētū. licet em̄ ī ip̄isepl̓is ꝓfunda ⁊ difficilia ad fidē ꝑtinentia: ⁊ ad vtriuſqꝫteſtamēti declaratōꝫ tradātur. non tn̄ allegorice vel anagogice tradūtur: ſꝫ tm̄ lr̄aliter. ipſe em̄ hyſtorialit̓ loquendo ſeu lr̄aliter on̄dit de qͥbuſdā ſcripturis quō ſint intelligende ī ſenſu ſpūali: vt cū Galath̓. iiij. ca. dicit de duobꝰfilijs abrahe q̄ ſunt ꝑ allegoriā dicta. Nō gͦ verba apoſtoli ſūt allegoricāda ſeu moralizāda ⁊ hm̄oi: ſꝫ potius enucleāda: vt ex ip̄is veri ſenſus lr̄ales extrahāt̉. ex quibꝰ diſcurſiue ꝓcedēdo multa magna ⁊ ꝓfunda inferuntur agumētatiue. ſicut in alijs ſciētijs humanis ex certis ⁊ veris pͥncipijs multa diſcurſiue inferunt̉. ꝓut patet in prima ꝑte. q. j. ar. viij. q̄ quidē om̄ia ad litteralē ſenſum pertinētia quo recte deducūtur. ⁊ ſic patet ꝙ nō quilibet paſus ſacre ſcripture quadruplici ſenſu ſit exponēdus. Sꝫꝓut ſanctꝰ Tho. notabiliter tradit. x. quolibeto. q. xiiij.Sacra ſcriptura qn̄qꝫ exponenda eſt iſtis quatuor ſenſibus. qn̄qꝫ tribus. qn̄qꝫ duobus. quādoqꝫ vno tm̄. vn̄ eaque ẜm literalē ſenſum ad facta vete. teſta. ſpectant. pn̄tquatuor ſenſibus exponi. ſimiliter ea que ad literam dchriſto capite dicuntur. poſſunt exponi litteraliter de xp̄igeſtis. ⁊ allegorice referedo ea ad corpus eius myſticuꝫ⁊ moraliter ea referēdo ad actus nr̄os qui ẜm ipſum debent regulari: ⁊ anacogice inqͣꝫtum in ip̄o chriſto eſt nobis iter glorie demōſtratū. illa autē que ẜm ſenſuꝫ litteralem dicūtur de eccleſia poſſunt exponi moraliter ⁊ anagogice. ea ꝟo que ẜm literā moraliter dicūtur: nō conſueuerūt exponi niſi anagogice Illa ꝟo que ẜm ſenſum literalē pertinēt ad ſtatū glorie: nullo alio ſenſu cōſueta ſūtexponi eo ꝙ ipſa nō eſt figura alioꝝ. ſed ab omnibꝰ alijsfigurata. que quidē omnia ⁊ alia ad hoc pertinētia plenius in predicta queſtione declarātur. ¶ Circa terciuꝫ ſcilicet. An cuiuſlibet paſſus ſeu textꝰ ſacre ſcripture ſit tm̄vnus ſenſus litteralis. ⁊ videtur ꝙ nō. Nam ẜm Aug. inli. de vti. cre. ad ſenſum literalē pertinēt tria. quoꝝ/ pͥmuꝫeſt: cū litera ſimpliciter exponitur. ⁊ hunc dicunt ſenſuꝫhyſtoricū. Secundū eſt ꝙ cauſa huiꝰ qd̓ in litera ꝯtinciaſſignat̉ ſeu exponit̉: quem ſenſū vocat ethymologicuꝫ.TTercium eſt: cum veritas illius littere oſtenditur veritati alterius ſcripture nō repugnare. quem vocat anagogicuꝫ. verbigratia: cū legitur Gen̄. ij ca. Edificauit dominus deus coſtā quam tulerat de Adā in mulierē ⁊c̄. Sēſus hyſtoricus illius dicti ē cū ſimpliciter exponit̉ quodin littera continetur. Sēſus ꝟo etymologicus ē: quandoredditur cauſa quare de latere viri formata ſit mulier/ etnō de alia parte corporis. ſimiliter quare doemiēti ⁊ nonvigilanti ſubtracta ſit coſta: prout tractatur in ſecūdo diſtinctione. xviij. Senſus ꝟo anagogicus eſt: cuꝫ oſtenditur ꝙ veritas huius dicti non repugnat veritati alteriusſcripture: vbi dicitur Gen̄. j. ca. de creatione homīs. ma-

ſculum ⁊ feminam creauit eos. Ex qua littera appareꝙ ſimul in eodem tempore fuerunt maſculus et femina humane ſpecici creati: ⁊ non ſucceſſiue ſic vt femina eſſet poſt creationeꝫ maſculi de latere eius ſubtracta. Sed bn̄ attendēti ex hac conſideratione aug. nōhabetur ꝙ ſub ſenſu litterali continetur tria genera expoſitionum. ſic ꝙ quelibet illarum ſit ſenſus litteralisproprie. Sed primā expoſitio eſt tm̄ ſenſus literalis.ſecunda ē redditiua cauſe ipſius litteralis ſenſus. t̓ciaꝟo ē ſolutiua cōtrarietatis illius. vn̄ ſecunda ⁊ terciaexpoſitio licet pertineant ad ſenſum litteralem eo ꝙ ꝑeas magis perficitur ſeu elucidatur. nō tamen ſūt ſenſus litterales ꝓprie dicēdi. De quibus tribus generibus expoſitionum ad ſenſum litteralem pertinētiumpoteſt intelligi illud. ij. Eſdre. viij. vbi dicitur. Et legerūt ī libro legis dei aperte ⁊ diſtincte: et appoſueruntad intelligendū ¶ In hoc em̄ ꝙ dicitur legerunt ī libroaperte. poteſt intelligi ip̄a expoſitio litere: que ē quāſi ianua omniū expoſitōnū ſequentiū: ſine cuius apertione non poteſt quis recte intrare ad alias expoſitiones. Cū autē dicitur. Et diſtincte: intelligitur ſenſusanagogicus ab aug. nominatus. quia per ꝓprias ⁊ veras diſtinctōes ſoluūtur contrarietates que qn̄qꝫ apparent. In hoc aūt quod ſequit̉. Et appoſuerūt ad intelligendū. poteſt intelligi noticia cauſe legꝭ ſeu hyſtorie. vel alicuiꝰ dicti ſacre ſcripture. cum enim intelligere ſit intus legere: ille qui per cognitōeꝫ affectus deuenit ad noticia cauſe ꝓprie dicitur intelligere: qui quidem ſenſus vocatur ab aug. etymologicus. Sed vlterius attendendū ꝙ ſub quolibet genere predictaꝝ trium expoſitionuꝫ ad literalē ſenſū vt dictum eſt pertinentiuꝫ. pn̄t eſſe multe ſpēs. poteſt em̄ non ſolum vnacauſa: ſed plures cauſe vnius dicti aſſignari. ſimiliter⁊ nō ſolū vno modo ſoluere contrarietates ſed pluribus vt manifeſtuꝫ ē Item qͣꝫtum ad ſimplicem expoſitionē ſcripture que ex primaria vocis ſignificationoconſurgit: manifeſtū ꝙ plures ſenſus litterales tradūtur non ſolū ab expoſitoribus ſeu ſcriptoribus cōmuniter: ſed etiam a doctoribus ſanctis. vt patet Gen̄. j.in quo loco: vt magiſter dicit ī ſecūdo. di. xiij. Quidaꝫſanctoꝝ patꝝ qͥ verba dei atqꝫ archana ſcrutati ſunt:qͣi diuerſa vident̉ ſcripſiſſe. ⁊ ſic pꝫ ꝙ nō cuiuſlibet textus ſacre ſcpͥture ſit tm̄ vnus ſenſus lr̄alis. Si auteꝫdicat̉ ꝯͣ hoc. ꝙ licet diuerſi diuerſos ſenſus attribuatalicui lr̄e ſacre. non tn̄ ex hoc ſequit̉ ꝙ ſint plures ſenſus lr̄ales talis lr̄e. ſꝫ tm̄ ille ē litteralis quē intēdit auctor. Ad hoc dicēdū. ꝙ ẜm ſanctū Tho. pͥma ꝑte q̄ſtione .jͣ. qꝛ auctor ſacre ſcripture deus ē: qui ſimul omiaſuo ſimplici intellectu cōprehēdit: nō ē inconueniēsvt aug. dicit ī. iiij. confeſſ. ſi etiā ẜm litteralē ſenſum ſacre ſcripture plures ſint ſenſus. quod intelligendū ēdum tales ſenſus ſint litere conformes. ⁊ ꝙ determīationi eccl̓ie ſeu recte rōni nō repugnēt: vt dictū ē. ſimiliter ⁊ ꝙ ſint inuicē ꝯpoſſibiles. Cū aūt ꝯtingat duosſenſus lr̄ales ſecū incōpoſſibiles alicui ſacre aucͣti attribui: neceſſe ē dice̓ ꝙ tm̄ alter eoꝝ ē lr̄alis. ſicut cuꝫDan̄. x. de p̓ncipe regni ꝑſaꝝ tradit̉ a btō Gregor̄. inmoral̓. ꝙ eēt angelus bonꝰ qͥ regno ꝑſaꝝ p̄ſidebat. alijꝟo dicūt oppoſitū. ⁊ ſic ꝯtingit in multis alijs. Itē attēdēdū ē ꝙ ſenſus lr̄alis ſacre ſcripture tāte capacitatis ē ſeu virtutis. ꝙ ī eo ꝯtinēt̉ virtualit̓ oīa ad fidemſeu bonos mores ⁊ virtutes ꝑtinētia. Un̄ mgr̄ qͥ pr̄mſnīas breui volumīe ꝯpilauit ī cuiꝰ volumīs expoſitione doctores poſtremi ſeu ſcriptores oīa qd̓am mō theologica introduxer̄t. in hꝰ ſenſus lr̄alis teſtimonijs totū ſuū opꝰ fundauit. dicit em̄ ī ſuo ꝓlogo ſic Uolumēdeo p̄ſtate ꝯpegimus ex teſtimonijs veritatꝭ ineternūfundatꝭ. Conſtat aūt ꝙ teſtimonia veritatis ineternuꝫfūdata ſūt teſtimonia ſacre ſcripture ẜm lr̄alē ſenſuꝫſumpta. ex qͦ ſēſu ſolo teſtimoniū pōt accipi ſeu argumētū ẜm aug. vbi ſupra. Sꝫ circa hoc ꝯſiderandū. ꝙnō oīa q̄ ẜm ſenſū lr̄aleꝫ ex ſacra ſcpͥtura hn̄t̉ ſunt immediata. ſic ꝙ ex pͥmaria lr̄aꝝ ſignificatiōe intelligāt̉