In ꝑentatheucum.

res. Minime: ſꝫ pꝰ prioꝝ ſtudia ī domo dn̄i quod poſſumus laboramꝰq Illi inter.p̄tati ſūt an̄ aduentū xp̄i etqd̓ neſciebāt dubijs ꝓtulere ſentētijs: nos pꝰ paſſiōeꝫ⁊ reſurrectōꝫ eiꝰ nō tā ꝓphetiā ꝙͣ hiſtoriam ſcribimus.Alit̓ eī audita. al̓r viſa narrant̉ˢ Qd̓ meliꝰ intelligimmeliꝰ ⁊ ꝓferimꝰᶜ Audi igit̉emule. obtrectator auſculta. Nō damno: nō rep̄hendo ſeptuagintaˣ ſꝫ ꝯfidētercūctis ill̓ apl̓os p̄feroʸ Periſtoꝝ os mihi xp̄s ſonat qͦsan̄ ꝓphetaſ inter ſpiritaliacariſmata poſitos lego.ᶻ inquibꝰ vltimū pene graduꝫinterp̄tes tenent. Quid liuore torq̄ris: qͥd imꝑitoꝝ

aīos cōtra me cōcitasᶜ Sicubiᵇ in trāſlatiōe tibi videor errare: interroga hebreos:ᵉ diuerſaꝝ vrbiū mgr̄oscōſule. Quod illi habēt dexp̄oᵍ tui codices nō habentʰ Aliud eſt ſi ꝯtra ſeᵗ poſteak ab apl̓is vſurpata teſtimonia ꝓbauerūt ⁊ emendatiora ſūt exemplaria latina qͥgreca greca ꝙͣ hebraicaᵐ verum hec contra inuidos.Nunc te deprecor deſiderichariſſime: vt qꝛ me tātumopus ſubire feciſti: ⁊ a geneſi exordiū capere orationibus iuues: quo poſſiꝫ eodēſpiritu quo ſcripti ſūt libriin latinū eos tranſferre ſermonem.¶ Explicit prefatio.

AI50 ¶ Quid igitur .ſ. intendo nouā tranſlatōeꝫ faciēdop ¶ Damnamꝰ veteres ⁊cͣ. Arrogantiā deuitat. vel ſignater dicit qd̓ poſſumus. q. d. plenius nobis liquetveritas. et ideo licentior datur tranſferendi facultas.et hoc eſt quod ſequit̉. ¶ q ¶ Illi interp̄tati ⁊cͣ. Nonſcribimus ꝓphetiā: que eſt futuroꝝ prefatio: ſꝫhyſtoriā que eſtrei geſte narratio. vnde dr̄ abhyſtorin quod ēvidere: qꝛ apudvetere ſ nullꝰ ſcrihebat hyſtoriaꝫniſi is qͥ ſcribendis interfuiſſet.et ea vidiſſet: ethuic expoſitōniYyſtorie alluditlr̄a ſequens.r ¶ Alit̓ em̄ ⁊cͣ.i. magis certitudinaliter et magis ẜm ordineꝫhyſtorie narrantur viſa qͣꝫ audita: ⁊ certe.s ¶ Qd̓ meliusc. ⁊ meliꝰ trāſferre poſſumusꝯcd̓o apl̓is auctoribus obtrectatores ꝯfutatibi. ¶t ¶ Audi⁊cͣ. Auſcultaredr̄ quaſi auresſono culcare. vl̓quaſi auribus ſonos celare. ⁊ eſt ꝯpoſitio vel etymologia. nec ē dypthongus in pͥma ſyllaba ſicut qͥdā ponunt habentes reſpectū ad cōponentia nō attēdētesꝙ obedio. licꝫ ꝯponat̉ ab ob ⁊ audio: cā euphonie mutat au ī e. ⁊ ſil̓r cā euphonie dicimus aſcultare nō auſcultare. Audi itaqꝫ qd̓ ſeqͥtur. ¶v ¶ Nō damno ⁊cͣ.ſ. ex toto: ſꝫ ī quibꝰ teſtibus apl̓is diminutos cōuinco.x ¶ Sꝫ ꝯfidēter ⁊cͣ. Licet em̄ apl̓i ſint pauciores nūcro. eoꝝ tn̄ teſtimonia preferenda decerno: nec miꝝ qꝛy ¶ Per iſtorū ⁊cͣ. Hoc chariſma atꝭ. dr̄ gr̄a vel donumgre. Et dr̄ a charis grece quod eſt gr̄a latine. vn̄ ſpūalia chariſmata appellat hiero. diuiſiōes ſiue dona gratie. de quibus agit apl̓us. j. Corin. xiij. z ¶ In qͥbusvltimū pene ⁊c̄. Pene .i. penitus. vltimū em̄ locuꝫ tenēt. ſicut patet inſpicienti textū .j. Corin. xiij. Dicit tamē pene qd̓ ē cōꝑatiuū ad innuendū ꝙ nō ex toto ꝓut poſſet accuſat tranſlationē ſeptuaginta interp̄tuꝫ.Tercio infallibilē ſue tranſlationis veritatē ꝓbat. ibi¶a ¶ Quid liuore torqueris. Liuor dr̄ inuidia vel nigredo que remanet ex percuſſiōe. Et dr̄ a liueo es. quodeſt inuidere. vel liuidum .i. nigrum ex percuſſiōe fierTorqueo es. torſuꝫ vel tortum. dr̄ cruciare. flecte̓. raittere. iaculari. ī pͥma ſignificatōe ponit̉ hic. dicit ergo.O emule qͥd liuore torqueris .i. cur īuides mec trāſlatōi cuiꝰ n̄ potes ꝯͣdice̓ ꝟitati. b ¶ Quid imperitoꝝ.aīos ⁊cͣ. cuꝫ .ſ. ſit irrefragabil̓ veritas. qd̓ on̄dit cū dicitc ¶ Sicubi. id ē ſi alicubi aduerbiū loci. d ¶ In trāſlatione videor ⁊cͣ. Si eſt ita vt dico: et nō ſolū in vnaciuitate. e ¶ Diuerſarum vrbiuꝫ ⁊c. id ē peritos inlege: ⁊ quid lucraberis ex hoc. quia tūc ſenties mecū.quia: ¶ f ¶ Quod illi. ſcilicet hebrei habent de chriſto.g ¶ Tui cōdices. ſcilicet ſeptuaginta nō habent. et ſicdatet ꝙ noſtra tranſlatio eſt veracior ⁊ completior. ſꝫforte te aliter excuſabis dicens: ꝙ illa teſtimonia nonfuerunt ab initio in hebraica veritate: ſed ſunt ab he

breis ſuperaddita: poſtqͣꝫ falſa ab apoſtolis ſunt aſſumpta. ⁊ ſic latina exemplaria veraciora ſunt qͣꝫ greca. greca qͣꝫ hebrea. ⁊ hoc eſt quod dicitur hic. hiAliud. excuſationis genus eſt. ſcilicꝫ ſi dixeris ꝙ hebrēi probauerint teſtimonia predicta. ¶ k ¶ Ab apoſtolis contra ⁊c̓.id ē falſo contra bebreos aſſumpta etcontra vſum veritatis rapta.i ¶ Hoſtea. ſcilicetpoſtqͣꝫ ſeptuagintaeditionem ſuam fecerunt. ⁊ tamen ealibris ſuis poſtmodum addiderunt.¶l ¶ Et emēdatioraſunt exemplaria latina ⁊c. Sed iſta excuſatio nihil habetpbabilitatis. Apoſtolorum em̄ curafuit falſa deſtruereUn̄ falſa teſtimonia nullatenus aſſumpſerūt. propterea nō veriſimile ē.ꝙ hebrei ī libris ſuis ſuperaddideritque ſibi ꝯtraria cōgnouerunt: qui potius negarēt ſi poſſent. demum quicquid veritatis ⁊ latina: ⁊ greca exemplaria habēt de fōte hebraice veritatis exhauſerunt.m ¶ Uerum hec contra inuidos. ſcilicet diximus. qͥbusper omnia contraria ſentimus: qui meam tranſlationeꝫvolunt reprehendere. quia immediate ſumpta eſt ab hebraica veritate tanqͣꝫ a puro fonte. n ¶ Nūc te deprecor. Hec eſt vltima pars principalis iſtius ꝓlogi in quafacit tria. Primo em̄ orationum ſuffragia implorat cuꝫdicit. Fn ¶ Nunc te deprecor deſideri chariſſime: vt meorationibus iuues. Secundo aſſignat rationeꝫ cur orare debeat cuꝫ dicit. Quia me tantum opus ſubire feciſti⁊ a Geneſi exordiū capere. Tercio finem orationis inſinuat .ſ. vt pentatheucuꝫ fideliter tranſferat. vnde dicit.Quo poſſim eodem ſpiritu quo ſcripti ſunt libri ī latinūeos tranſferre ſermonē.¶ Expoſitio in prologum pentatheuci confratris cuiuſdam de ordine poſtillatoris finit: ad quē in pͥncipio operis ſua in prefatione ſuper quorundā prologoꝝ elucidatione tanqͣꝫ per eundeꝫ ſufficienter expoſitis poſtillatorvt patuit ſeſe exonerando remiſit.¶ Sequictur proſogus in additiones.¶ Additiones ad poſtillam magiſtri Nicolai de lyra iuper biblia: edite a reuerendo patre dn̄o Paulo de ſanctaMaria maaiſtro in theologia ep̄o Burgen̄. archicācellario ſereniſſimi pͥncipis dn̄i Iohānis regis caſtelle ⁊ legionis incipiūt quas venerabili viro Alfonſo legum dotori decano cōpoſtellano filio ſuo ex legitimo matrimonio genito direxit: premittens ei prologum ſub forma fequenti. Finiuit autem eas: Anno dn̄i. M.ccccxxix.

bvij