Prologus
notat̉ cū dr̄: liber: cōſiderādū ꝙ liber hꝫ ſimilitudinē ſpeculi. qꝛ ſicut in ſpeculo apparent forme ſenſibiles ſic in libro relucent intelligibiles veritates. Vnde ⁊ diuina preſcīa in qua relucent oēs veritates liber vocat̉. in qͦ librolegerunt ſctī apl̓i ⁊ ꝓph̓e qͥ hāc ſcīam tradiderūt: ⁊ hoc eſtqd̓ dicit gl̓. ſuꝑ illud Iſai. xxxviij. Diſpone domui tue ⁊cͣ.Glo. Prophete in ip̄o libro p̄ſcientie dei ī quo oīa ſcriptaſūt legere pn̄t qd̓ tamen non eſt ſic intelligendū ꝙ ꝓpheteviderint ip̄am dei eſſentiā: que idē eſt cū eius p̄ſciētia: qꝛꝓphetica cognitio cū habeat enigma. euacuat̉ in tali viſion: ẜ̄m ꝙ dic̄ apo. j. Coꝝ. xiij. Sꝫ ꝓ tanto dicūtur ꝓph̓ein libro p̄ſciētie dei legiſſe: qꝛ ꝑ ſpes diuinitꝰ imp̄ſſas mētibꝰ ꝓphetaꝝ ⁊ ꝑ lumē ꝓpheticū eis ꝓportionatū: videbātſuo mō veritate a dei ſcia ad eos deriuatā ꝑ reuelationeꝫ:ſicut intellectus poſſibil̓ ꝟtute lumīs intellectꝰ agētꝭ īſpicit ī ſpēbꝰ a fantaſmatibꝰ acceptꝭ ſibi ꝓportionabiles veritates. Nos āt qͥ talē cognitōne nō hēmꝰ: qꝛ lumine ꝓphetico illuſtrati nō ſumꝰ nō poſſumꝰ lege̓ ī dicto libro: ſꝫ ī libro ſcripture ſacre nobis tradito a ꝓphetꝭ. Hꝫ tn̄ iſte liberhͦ ſpāle. ꝙ vna lr̄a ꝯtinet pl̓es ſēſus. Cuiꝰ rō ē: qꝛ pͥnciplis hꝰ libri auctorē ip̄e d̓s ī cuiꝰ ptāte ē nō ſolū vti vocibꝰad aliqͥd ſignificādū: qd̓ etiā hoīes facere pn̄t ⁊ faciūt. ſꝫctiā rebꝰ ſignificatꝭ ꝑ voces vtit̉ ad ſignificādū alias res.⁊ iō cōe eſt oībꝰ libris: ꝙ voces aliqͥd ſignificēt. Sꝫ ſpāleē huic libro: ꝙ res ſignificate ꝑ voces aliud ſignificēt. Secūdū igit̉ pͥmā ſignificatōꝫ q̄ e ꝑ voces accipit̉ ſēſus lr̄alis hyſtoricꝰ. Scd̓ꝫ ꝟo aliā ſignificatōꝫ q̄ ē ꝑ ip̄as res: accipit̉ ſenſus myſticꝰ ſeu ſpūalis: qui eſt triplex ī generali:qꝛ ſi res ſignificate d̓ voces referatur ad ſignificādū ea q̄ſt̓ in noua lege credēda: ſic accipit̉ ſenſus allegoricus. Saūt referant̉ ad ſignificādū ea q̄ ꝑ nos ſūt agēda: ſic ē ſēſus moralis vel tropologicꝰ. Si aūt referāt ad ſignificādū ea q̄ ſt̓ ſperāda in btītudine futura: ſic ē ſenſus anagogicꝰ. ⁊ dr̄ ab ana qd̓ eſt ſurſum ⁊ goge qd̓ eſt ductio. vndeꝟſus. Lr̄a geſta docet: qͥd credas allegoria. Moralis qͥdagas qͦ tendas anagogia. Et iſtoꝝ quatuor ſenſuū p̄t poni exēplū in hac dictiōe Hierl̓m: q̄ ẜm ſenſum lr̄alē ſignificat quādā ciuitatē q̄ fuit quōdā metropolis ī regno iudee q̄ pꝰ fuit fundata a melchiſedech: poſtea ꝑ ſalomonēdilatata ⁊ fortificata. Scd̓ꝫ ſenſum ꝟo moralē: ſignificataīam fidelē: ẜm quē ſenſum dr̄ Yſai. lij. ca. Conſurge ſedehierl̓m ⁊cͣ. Scd̓m ꝟo ſenſum allegoricū ſignificat eccl̓iaꝫmilitātē: ẜm quē d̓r Apoc. xxj. Uidi ciuitateꝫ ſctām irl̓mnouā deſcendentē de celo: ſicut ſponſam ornatā viro ſuoScd̓m ꝟo ſenſum anagogicū ſignificat eccl̓iam triūphātem: ẜm ꝙ dr̄ Gal̓. iiij. Illa que ſurſum eſt Hieruſaleꝫ eſtlibera. que eſt mater noſtra. Et ſicut poſitum eſt exemplūin vna dictione ita poſſet poni in vna oratione. ⁊ ſicut invna ita et in alijs. Igitur de iſto libro ſub vna litera cōtiuente plures ſenſus dicit̉ Ezech̓. ij. Ecce manꝰ miſſa acme in qua erat inuolutus liber et expandit illū corā me qͦerat ſcriptus intus et foris. Et Apo. v. Uidi in dextera ſedentis ſuper thronū librū ſcriptū intus et foris. Scriptura exterior eſt ſenſus lr̄alis: qui eſt patētior: qꝛ per vocesimmediate ſignificatur. Scriptura aūt interior: ē ſenſusmyſticus vel ſpiritualis: qui eſt latentior: qꝛ ꝑ res ſignificatas vocibus deſignat̉ vt p̄dictū eſt. ⁊ ſic patet terciumCirca quartū in qͦ notat̉ efficatia ſalutaris cū dr̄: vite: cōſiderādū ꝙ ſicut dictū eſt a principio. nulla alia ſcripturaniſi iſta ducit immediate ad vitā btām: q̄ eſt ſola vita ſimplicit̓: qꝛ mortē neſcit. Ideo ſaluator Ioh. v. loquens defficatia huius ſacre ſcripture dicebat iudeis in lege ꝑitꝭScrutamini ſcripturas in qͥbus putatis vos vitā eternāhr̄e. Circa quod ſciendū: ꝙ hoc verbū putatis: qd̓ importat falſi opinionē: vel ſaltē veri dubitatōꝫ: nō refertur adip̄am ſacrā ſcripturā que nullū falſum ꝯtinet: vt pꝫ ex ſupradictis. nec ē etiā dubiū quin ad vitā ꝑducat btām. ciſit qͦddā inſtr̄m ꝑueniēdi ad eternā felicitatē: vt pꝫ ex v̓bis beati Augu. ſuꝑius inductis. Sꝫ refert̉ ad legiſꝑitosſcripturā ſacrā male exponētes: ⁊ male viuētes ꝓpt̓ quemerito pͥuādi erāt a cōſecutiōe btītudinis eterne: q̄ eſt finis huiꝰ ſcīe quā ſine dubio cōſequūtur: eā ſane intelligē
tes. ⁊ ẜm ſanū ip̄ius intellectū pie viuētes. ẜm ꝙ dicit̉Eccl̓. xxiiij. Qui elucidāt me. vitā eternā habebūt. elucidat̉ aūt ſacra ſcriptura in vera ip̄ius expoſitione ⁊ īſctā oꝑatiōe. qꝛ hec ſcriptura tanqͣꝫ oībus eminentiorcontinet ꝑfectiones ſcīe practice ⁊ ſpeculatīe. Et ſic ꝑveri cognitionē: ⁊ boni oꝑationē. ꝑducit ad vitā bt̄aꝫquā nobis cōcedat qͥ ſine fine viuit ⁊ regnat.¶ Explicit pͥmꝰ ꝓlogus d̓ cōmēdatione ſacre ſcripture in generali. Incipit ꝓlogus ſcd̓s de intētiōe auctoris ⁊ mō ꝓcedendi.Idi ī dextra ſedētis ſuꝑ thronū libꝝ ſcriptū intus ⁊ forꝭ. Apo. v. Sicut dictū eſt in ꝓlogo p̄cedēti. liber iſte eſt ſacra ſcriptura: qͥ d̓r ſcriptꝰ exterius qͣꝫtū ad ſenſum lr̄alē: ⁊ interiꝰ qͣꝫtū ad ſenſū myſticū ⁊ ſpūalē. qͥ lꝫ trifariā diuidat̉ in generali: vt predictū eſt: tn̄ ſub quolibet membro p̄t fieri expoſitionummyſticaꝝ multiplicatio ī ſpeciali. oēs tn̄ p̄ſupponūt ſeſuꝫ lr̄alē tāqͣꝫ fūdamētū: ꝓpt̓ qd̓ ſicut edificiū declināſa fundamēto diſponit̉ ad ruinā: ſic expoſitio myſticadiſcrepās a ſenſu lr̄ali. reputāda ē indecēs ⁊ inepta: vl̓ſaltē minꝰ decēs ceterꝭ paribꝰ: ⁊ minꝰ apta: ⁊ iō volētibꝰ ꝓficere ī ſtudio ſacre ſcripture neceſſariū ē incipereab intellectu ſenſus lr̄alis maxīe cū ex ſolo ſenſu lr̄ali.⁊ nō ex myſticis poſſit argumētū fieri ad ꝓbatiōeꝫ veldeclaratōꝫ alicꝰ dubij: ẜm ꝙ dicit Aug. in epl̓a ꝯͣ vincētiū donatiſtā. Vlteriꝰ ꝯſiderādū ꝙ ſenſus lr̄alis a qͦ eſtincipiēdū vt dictū ē. vr̄ multū obfuſcatꝰ diebꝰ moderuis. ꝑtim vicio ſcriptoꝝ: qͥ ꝓpt̓ ſil̓itudinē lr̄aꝝ ī multislocꝭ alit̓ ſcripſer̄t qͣꝫ heat veritas textꝰ: ꝑtiꝫ imꝑitia aliqͦꝝ correctoꝝ qͥ ī pluribꝰ locis fecert pucta. vbi nō debēt fieri. ⁊ ꝟſus inceper̄t vel t̓minauer̄t vbi nō dn̄t īcipi et t̓minari. et ꝑ hoc ſnīa lr̄e variat̉ vt patebit in ſuislocis infraꝓſequendo dn̄o ꝯcedēte: ꝑtim ex mō trāſlatiōis nr̄e. q̄ in multꝭ locis alit̓ hꝫ qͣꝫ libri hebraici: ẜm ꝙdeclarauit Hiero. in li. de hebraicis qōnibꝰ: ⁊ ī pluribꝰalijs locis. ⁊ alij expoſitores ſacre ſcripture legēdo velſcribendo idē dicūt: ⁊ tn̄ ẜm hiero. ī ſcd̓o ꝓlogo ſupergen̄. ⁊ ī pluribꝰ alijs locis ꝓ veritate lr̄e hn̄da ī ſcript̉ ave. te. recurrēdū ē ad codices hebreoꝝ. In hͦ tn̄ valdecauēdū ē. qͣꝫtū ad paſſus ſcripture ve. te. qͥ d̓ deitate xp̄iac de ꝯn̄tibꝰ ad hoc loquūt̉. qͦꝝ aliqͦs iudei corruꝑer̄tad defenſionē ſui erroris. ꝓut in ꝑte declaraui in qͣdaꝫqueſtione d̓ diuinitate xp̄i. ⁊ adhuc declarabo pleniꝰ:qn̄ paſſus tales occurrēt dn̄o cōcedēte. In illis aūt inqͥbus nō ē veriſil̓e ꝙ aliqͥd immutauerint: cū nec cāꝫ hͦfaciendi habuerīt: nullū vr̄ ꝑiculū: ſꝫ magꝭ ſecuꝝ: ẜm dictū btī hiero. in dubijs recurrere ad textū hebraicumtanqͣꝫ ad originale ꝓ veritate textus declarāda. Sciēdum etiam ꝙ ſenſus lr̄alis eſt multū obumbratus ꝓpt̓modū exponendi cōiter traditū ab alijs: qͥ lꝫ multa bona dixerint: tn̄ paꝝ tetigerūt literalē ſenſum: ⁊ ſenſusmyſticos intātū multiplicauerūt. ꝙ ſēſus litteral̓ intertot expoſitiōes myſticas interceptus ꝑtim ſuffocaturItē textū in tot particulas diuiſerūt: ⁊ tot cōcordantias ad ſuū ꝓpoſitū induxerūt: ꝙ intellectū ⁊ memoriaꝫin ꝑte confundūt ab intellectu lr̄alis ſenſus animū diſtrahentes. Hec igit̉ et ſil̓ia vitare ꝓponens: cū dei adiutorio intēdo circa literalem ſenſum inſiſtere: ⁊ paucas valde ⁊ breues expoſitiones myſticas aliqn̄ interponere lꝫ raro. Sil̓r intēdo nō ſolū dicta doctoꝝ catholicoꝝ: ſꝫ etiā hebraycoꝝ: maxīe Rabbi ſalomon qͥ interdoctores hebreos locutus eſt rōnabiliꝰ ad declarationē ſenſus lr̄alis inducere. Aliqua etiā dicta hebreorūvalde abſurda aliqn̄: lꝫ valde raro interponā. nō ad tenendū ea vel ſequēdū. ſꝫ vt ꝑ hec appareat quanta cecitas cōtigerit in iſrael. ẜm dictū pauli apl̓i ad Ro. xj.ꝓpter qd̓ etiā dictꝭ hebreoꝝ nō eſt inherēdū. niſi qͣꝫtūroni cōſonant ⁊ lr̄e veritati. Item omiſſis ꝓlogꝭ a pͥncipio gen̄. incipiā: tū qꝛ reſiduū vite mee nō credo adexpoſitionem totius ſacre ſcripture ſufficere: Et ideo