Secundus.17 6

Omnis diuiſio vel negatiōe ſit vel partitione. Negatione ſit vt ſi ꝗs ita ꝓnūciet. Oē animal aut habꝫ pedes aut nō hēt. Partitione ꝟo velut ſi ꝗs diuidat:Oīs homo aut eſt ſanus aut eger. Fit autem vniuerſa diuiſio vel generis ī ſpēs: vel totius in partes: velvocis ī ſignificationes proprias: vel accidētis ī ſubiecta: vel ſubiecti in accidētia: vel accidētis ī accidētia.Quorum omniū rationē ī eo libro diligentius explicui quem de diuiſione cōpoſui. Atqꝫ idcirco inde adhoꝝ cognitionē cōgrua petātur exēpla. Fiunt autemargumētationes ꝑ diuiſionē: tū ea ſegregatione queꝑ negatiōem ſit: tū ea que ꝑ partitionē. Sed qui hisdiuiſionibꝰ vtuntur: aut directa ratiocinatione contēdunt: aut ī aliquod īpoſſibile atqꝫ īcōueniēs ducunt:atqꝫ ita id quod reliquerant: rurſus aſſumunt. Quefacilius quiſqꝫ cognoſcet: ſi prioribus analeticis oꝑaꝫdederit. Horū tamē in preſens talia preſtabunt exēpla notitiā: ſit ī queſtione ꝓpoſitum: an vlla origo tēporis fuerit. Quod ꝗ negare volet: id nimirū ratiocinatione firmabit nullo modo eē ortū: idqꝫ directarōcinatione hoc modo mōſtrabit. tempus aut originem hꝫ aut non. Sed qm̄ mundus eternus ē (id eniꝫpauliſper argumēti gratia cōcedatur) mundus v̓o ſine tempore eē nō potuit: tēpus quoqꝫ eternū ē: ſꝫ qd̓eternum ē caret origine: tēpus igitur originem nonhabet. At ſi per īpoſſibilitatem ideꝫ deſideretur oſtēdi: dicet̉ hoc mō: tēpus aut originē hēt aut non: ſed ſitēpus habet originē nō fuit ſemꝑ. Tempus aūt hētoriginē: fuit igitur quādo non fuit tempus: ſed fuiſſetempus eſt ſignificatio temporis: fuit igitur tempusquādo nō fuit tēpus qd̓ fieri non pōt. Nō eſt igiturvllū principium temporis: poſito nāqꝫ vt ab vllo principiū ceperit: īconueniens quoddā atqꝫ īpoſſibile cōtingit fuiſſe tempus quando non fuerit tēpus. Redditur itaqꝫ ad alteram parteꝫ ꝙ origine careat. Quevero ex negatione diuiſio ē: cum ꝑ eam quelibet argumēta ſumūtur: fieri nequit vt vtrūqꝫ ſit qd̓ affirmatiōe ⁊ negatiōe diuiditur. Itaqꝫ ſublato vno alterū manet: poſito altero reliquū tollitur: vocaturqꝫhic a diuiſiōe locus mediꝰ īter eos ꝗ ab ipſo duci ſolēt: atqꝫ eos qui extrīſecus aſſumuntur. Cum enī querit̉: an aliqͣ tēporis ſit origo: ſumit̉ ꝗdē eē origineꝫ: ⁊ex ip̄o ꝑ ꝓpriā conſequentiaꝫ de re ipſa que queriturſit īpoſſibilitatis ſyllogiſmus. Quo cōcluſo redit̉ adprius quod verū eſſe neceſſe ē. Siquidē id quod ei oppoſitū eſt: ad īpoſſibile aliquod inconuenienſqꝫ ꝓdicit̉. Itaqꝫ quoniā ex ipſa re: de qua querit̉ fieri ſyllogiſmus ſolet qͣſi ab ipſis locus eſt deductus: quoniaꝫvero non in eo permanet: ſꝫ ad oppoſitū redit: qͣſi extrīſecª ſumit̉. Idcirco hic a diuiſiōe locus īter vtrūqꝫmedius collocat̉. ¶ At v̓o qui ex partitiōe ſumunturduplici fiūt modo. Aliquotiens eniꝫ que diuiduntur:ſimul eē poſſūt: vt ſi vocē in ſignificationes diuidamꝰomnes ſimul eſſe poſſunt: veluti cuꝫ dicimꝰ āplectoraut actionē ſignificat: aut paſſionē: ſiml̓ vtrūqꝫ ſignificare poteſt. Aliquotiēs veluti negationis mō q̄ diuidūtur ſimul eē nō poſſunt: vt aut ſanus ē aut egerFit autē ratiocinatio in pͥore quidē modo diuiſionis:tuꝫ quia omnibus adeſt quod q̄rit̉ vel non adeſt: tuꝫv̓o alicui adeſſe vl̓ nō adeſſe qd̓ alijs adſit aut minime. Nec in his explicādis diutius laboramꝰ: ſi pͥoresreſolutorij vl̓ topica Ariſtotelis diligētis animū lectoris īſtruxerit. Nam ſi querat̉: vtrū canis ſubſtātiaſit atqꝫ hāc diuiſionē faciat collocutor canis vl̓ latrabilis aīalis vl̓ marine belue: vl̓ celeſtis ſyderis nomē

eſt: demōſtretqꝫ ꝑ fingula ⁊ caneꝫ latrabileꝫ ſubſtantiā eſſe: marinaꝫ quoqꝫ beluā ⁊ ſydus ſubſtantie poſſe ſupponi: monſtrauit canē ſubſtātiā eſſe. Atqꝫ hicquidē ex ipſis in queſtione propoſitis videbitur argumēta traxiſſe. At in talibꝰ ſyllogiſmis aut ſanꝰ ē: auteger: ſꝫ ſanª eſt: nō igit̉ eſt eger: ſed ſanꝰ nō eſt egerigit̉ eſt: vel ita: ſꝫ eger eſt: ſanus igitur non ē: vel ita:ſed eger nō ē: ſanꝰ igit̉ eſt. Ab his que ſūt extrīſecusſumptus eſt ſyllogiſmus ideſt ab oppoſitis. Idcircoergo totꝰ hic a diuiſione locus īter vtroſqꝫ mediꝰ eēperhibetur qui in negatione ſit cōſtitutꝰ: aliquo mōquidē ex ipſis ſumit̉: aliquo modo v̓o ab exterioribꝰvenit. Si v̓o a partitione ducant̉ argumēta: nūc quideꝫ ab ipſis: nunc v̓o ab exterioribꝰ copiaꝫ preſtant.¶ Et greci vidē̓. Themiſtij diligētiſſimi ſcriptoris aclucidi: ⁊ oīa ad facilitatē ītelligētie reuocantis talislocorū videt̉ eſſe partitio. Que cuꝫ ita ſint: breuitermihi locorū diuiſio commemorāda eſt: vt nihil p̄tereaꝫ monſtretur eſſe relictuꝫ: quod non ītra eaꝫ probetur incluſuꝫ. De quo eniꝫ in qualibet queſtione dubitat̉: id ita firmabit̉ argumētis: vt ea vel ex ipſis ſumantur que in queſtione ſūt cōſtituta: vel extrīſecusducant̉: vel quaſi in confinio horum poſita veſtigent̉At preter hanc diffinitionē nihil extra īueniri poteſt.Sed ſi ab ipſis ſumitur argumētuꝫ: aut ab ipſorū neceſſe ē ſubſtātia ſumatur: aut ab his que eaꝫ cōſequūtur: aut ab his q̄ īſeparabiliter accidūt: vl̓ his adherent: ⁊ ab eorū ſubſtātia ſeparari ſeiūgiqꝫ nō poſſūt:vel nō ſolēt. Quecumqꝫ v̓o ab eoruꝫ ſubſtantia ducuntur ea aut in deſcriptione: aut in diffinitione ſūt: ⁊p̄ter hec a nominis īterpretatione. Que v̓o ea velutſubſtantiaꝫ continentia cōſequunt̉: talia ſūt vt vl̓ generis vl̓ differētie: vel ītegri vel ſpecierū: vel partiuꝫ loco circa ea que īquirunt̉ aſſiſtāt. Itē vel cauſevel efficiētis: vl̓ materie: vl̓ forme: vl̓ finis: vl̓ effectꝰvel corruptionis: vel vſus: vel quantitatis: vl̓ tēporisvl̓ modi. Quod v̓o ꝓpͥuꝫ inſeparabile vl̓ ad adherēsaccidēs nūcupat̉: id in cōmuniter accidētibus numerabit̉. Et preter hec quideꝫ alid̓ quod cuiqͣꝫ īeſſe poſſit nō poteſt īueniri. Quibus ita poſitis īſpiciamuseos locos nūc quos dudū extrinſecꝰ ꝓnunciabamusaſſumi. Ea enī que extrinſecus aſſumūtur: nō ſūt itaſeparata atqꝫ diſiūcta: vt nō aliquo mō qͣſi ex regiōequadam ea que queruntur aſpiciāt. Nā ⁊ ſimilitudines ⁊ oppoſita ad ea ſine dubio referunt̉ ꝗbꝰ ſimiliavel oppoſita ſūt lꝫ iure atqꝫ ordine videant̉ extrīſecꝰcollocata. Sūt autē hec ſimilitudo: oppoſitio maiusminꝰ rei iudiciū. In ſimilitudine enī: tu rei ſimilitudo tū ꝓportionis ratio cōtinet̉. Omnia enim ſimilitudinē tenēt. Oppoſita v̓o in contrarijs: in priuationibus: in relationibus: in negationibus cōſtat. Comparatio v̓o maioris ad minꝰ: quedā quaſi ſimiliū rerū diſſimilitudo eſt. Rerū enī per ſe ſimiliuꝫ in quātitate diſcretio maius ac minꝰ facit. Quod eniꝫ oī qͣlitate: omniqꝫ ratione diuiſū ē: id nullo mō poteritcōparari. Ex rei vero iudicio que ſunt argumēta qͣſiteſtimoniū prebēt ⁊ ſūt inartificiales loci: atqꝫ omnino diſiuncti: nec rē potius qͣꝫ oppinionē iudiciūqꝫ ſectantes. Tranſūptionis vero locus nunc ꝗdē in equalitate: nūc v̓o in maioris minoriſue cōparatione cōſiſtit. Aut enim ad id qd̓ eſt ſimile: aut ad id qd̓ maiusac minus ſit argumentoruꝫ rationumqꝫ trāſūptio hivero loci quos mixtos eſſe p̄diximꝰ: aut ex caſibꝰ: autex coniugatis: aut ex diuiſione naſcunt̉; In ꝗbꝰ omnibus conſequentia ⁊ repugnātia cuſtodit̉. Sꝫ ea ꝗ-