Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
147v
Einzelbild herunterladen
 

In cōpicoꝝ ciceronis commentarioꝝ lib. i.

Oīs aūt queſtio vt dcm̄ eſt qm̄ dubitabileſ ꝑtes hꝫ:ad eaſdem cōprobādas argumenta ſumūt̉: neceſſe ēvt ꝗcꝗd ī qōnibꝰ cōprobet̉ id argumētoꝝ rōe firmetur Argumētū v̓o niſi ſit or̄one ꝓlatū: ꝓpoſitionuꝫcōtextiōe diſpoſitū fidē facere dubitatiōi poteritergo illa ꝓpoſitiones ꝓlatio: ac diſpoſitio argumētatio nūcupat̉: dr̄ enthymema: vel ſyllogiſmꝰ. cuius definitionē ī topicis differentijs aꝑtius explanabimus. Oīs v̓o ſyllogiſmꝰ vel enthymēa ꝓpoſitiōibꝰconſtat igit̉ argumētū ſyllogiſmo vel enthimemate profert̉. enthymema v̓o ē īꝑfectus ſyllogiſmus: cuius aliq̄ ꝑtes: vl̓ ꝑꝑ breuitatē vel ꝑꝑ noticiā p̄termiſſe ſunt. itaqꝫ hec quoqꝫ argumētatio a ſyllogiſini genere recedit. Qm̄ igit̉ ſyllogiſmꝰ oīs ꝓpoſitiōibꝰcōſtat ꝓpoſitiōes v̓o terminis: terminiqꝫ inter ſe diſferunt eo vnus maior ē: alter minor fieri pōt viex ꝓpōnibus ꝯcluſio naſcat̉ niſi terminos ꝓgreſſeꝓpoſitiones: extremos terminos alicuius tertii mediate cōiūxerint: id facillimo demōſtrat̉ exēplo. Sit.n. queſtio. vtꝝ ſubſtātia ſit an minime. Sumo mihi q̄ſtiōis ꝑtē alteram comprobandam. ea eſt hoīem ſubſtantiam in hac igit̉ duo ſūt termini: ſubſtātiaatqꝫ quoꝝ maior ſub̓a: v̓o minor: qd̓ ex eo quoqꝫ poterit oſtendi. quōm poſterius ſub̓a in ꝓlationeꝓfert̉. vt in hoc ipſo qd̓ dicimª ſub̓a ē priuſ hoīeꝫpoſterius ſub̓am nominamꝰ. ut igit̉ ſub̓aꝫ atqꝫ hoīeꝫiungamꝰ: neceſſe ē mediū terminū reꝑiri. vtroſqꝫcopulet terminos. hic ſit aīal. fiatqꝫ vna ꝓpo oīs hoaīal eſt in hac igitur ꝓpoſitione aīal p̄dicat̉. ſubiicitur rurſus adiūgo. autē aīal ſub̓a eſt. in hac rurſus aīal ſuppōit̉ ſubſtantia p̄dicat̉ Itaqꝫ ꝯcludo. ſubſtantia ē. ac hoc quidē ſꝑ ſubiectꝰ ē. Aīalv̓o ad hoīem ꝗdem p̄dicatū eſt ad ſubſtantiā v̓o ſubiectū. Subſtantia v̓o ipſa ſꝑ p̄dicata ꝑmāſit vn̄ ſit viminor quidem ſit maior v̓o hoīe ſub̓a. medius aūtterminus aīal. Quōm igit̉ extrēi termini medii īterpoſitiōe copulant̉: eoqꝫ q̄ſtionis īter ſe mēbraueniūt adhibitaqꝫ ꝓbatiōe ſoluit̉ dubitatio. Nihil ēaliud argumētū qͣꝫ medietatis inuētio: .n. vel cōiūgere ſi affirmatio defendat̉. vel diſiūgere: ſi negatiovindicetur. potuerit extrēoſ: Que ita ſint. duaꝝpoſitionū tertie cōcluſionis. Maior ꝗdem ꝓpoſitiodr̄ ea: maiorē terminū ꝯtinet .i. ī maior ꝗdē p̄dicatur. medio v̓o ſuppōitur vt aīal ſub̓a eſt. Minorv̓o ꝓpoſitio: mediuꝫ quidē terminuꝫ p̄dicat ſubiicitautē minorē. vt oīs aīal eſt. Sꝫ quōm a maioribꝰneceſſe eſt minora deſcendere: eius cōcluſionis: queex duabꝰ ꝓpoſitionibus naſcit̉ illa qͣſi ꝓpa effectrixpoſitio vr̄ eſſe: que prima ē. hec aūt ē. oīs ſub̓a eſt priores poſterioreſqꝫ nr̄os analyticos: quos aAriſtotele tranſtulimus: legit minīe dubitauerit. ?ſi quiſ que illic ſcripta ſūt neſciens ad hec legēda proruperit: etiam ſi rationes reꝝ qͣs non intelligit: minime cōp̄hendit: ita tn̄ vt dcm̄ eſt eſſe ꝯfidat: ſeqꝫ id inAriſtotelis analyticis vberius inuentuꝝ ſi legeritarbitret̉. igitur reꝝ fert vt vbi ꝗd maiꝰ ac minꝰeſt etiam ibi maximū quoqꝫ aliquid īeſſe neceſſe ſit.Quo ſit vt ſint q̄dā maxime ꝓpoſitiōes quōm minores maioreſqꝫ eſſe monſtrauimus: quaꝝ naͣ ex ſimplicium ꝓpoſitionum ꝑtitione ſumenda eſt. Oīs .n. ſimplex ꝓpoſitio vel affirmatiua ē vel negatiua: earūqꝫalie ſunt vniuerſales. vt oīs iuſtus eſt: nulluſ iuſtus eſt. Alie ꝑticulares: vt quidā iuſtus eſt. quidā iuſtus non eſt Alie indefinite: vt iuſtus eſtiuſtus non eſt. Alie ſingulare aliquid atqꝫ indiuiduuꝫ

continentes vt cato iuſtus eſt: cato iuſtus non ē. Harumqꝫ oīum alie ſunt dubitabiles: alie indubitate. ſupremas igit̉ ac maxīas ꝓpoſitiōes vocamꝰ: vl̓esſunt ita note atqꝫ manifeſte: vt ꝓbatiōe egeāteaqꝫ potius. in dubitatione ſūt ꝓbēt. Namqꝫ indubitata ſūt ambiguoꝝ demonſtrationis ſolent eſſe pricipia: qualis eſt oēm numeꝝ vel parem eſſe vel imparē. equalia relinqui: ſi ex equalibꝰ cqͣlia detrahātur: cetereqꝫ de qͣrū nota veritate q̄ritur. Maxīa.igit̉ .i. vl̓es ac notiſſimas ꝓpoſitiōes. ex quibꝰ ſyllogimoꝝ concluſio deſcendit in topicis ab Ariſtotele corſcriptis: locos appellatos eſſe ꝑſpeximus. qd̓ .n. maxīeſunt .i. vl̓es ꝓpoſitiones reliquas in ſe velut loci copora ꝯplectūtur. v̓o notiſſime atqꝫ manifeſte ſuntfidem qōnibus p̄ſtant eoqꝫ ambiguaꝝ reꝝ contnent ꝓbationes. Has aūt aliquotiens quidē in ipſisſyllogiſmis atqꝫ argumentationibꝰ inherere cōſpicimus: alias v̓o in ipſis argumentationibus minīe cōtinentur: vim tn̄ argumentationibꝰ ſubminiſtrant. vtſi velimus oſtendere regnū meliuſ eſſe qͣꝫ ꝯſulatū: dcemus. Regnū ſit bonū. diuturnius eſt qͣꝫ ꝯſulatꝰ v̓o qd̓ eſt diuturnius bonū: melius eſt eo qd̓ pueſt tꝑis. regnum igit̉ melius eſt cōſulatu. Hic igiturmaxima ꝓpoſitio atqꝫ vl̓is per ſe cognita. neqꝫ īdigēs ꝓbatione argumentationi inſerta eſt. Ea vero īoīa diuturniora ſunt bona meliora eſſe his ſūt tporis breuitate ꝯſtricta: at ſi meliꝰ oſtendere vellimnon eſſe inuidum qui ſapiēs eſt dicimꝰ. Inuidus ē qmeret aliena felicitate: aūt ſapiēs eſt queꝫ felicitaaliena ꝯtriſtat. ē igit̉ inuidꝰ ſapiēs hoc maxīapoſitio argumentationi videt̉ īcluſa: ſꝫ extrīſecpoſita. ſyllogiſmo tn̄ vires miniſtrat. Hec vero ē que diuerſe ſūt diffinitiōes: diuerſas ſubſtātias. ꝗſquis igit̉ vel Ariſ. greca vl̓ nr̄a ab Ariſtotele trāſlattopica ꝑſpexerit. has illic ꝓpōnes locos īuēiet nūcipari: ſt̉ maxīe atqꝫ vl̓es. vl̓ ſe neceſſarie vl̓ ſꝓbabiles ac note. Sꝫ qm̄ has ꝓpoſitiones plures: acpene īnumerabiles neceſſe ē: reſtat adhuc quo anplius ſpeculatiōis aſcendat. Poſſumus .n. diligenti tractatu ꝯſiderationis adhibito: omniū maximaꝫatqꝫ vl̓ium propoſitionum differentias ꝑpendere: aqꝫ innumierabilem maximaꝝ ꝓpoſitionū ac ſe notaꝝ multitudineꝫ: in paucas atqꝫ vl̓es colligere diffirentias: ut alias dicamꝰ in diffinitiōe ꝯſiſtere aliain gnͣe atqꝫ alias alio qd̓ paulo poſt aꝑtiꝰ demonſtrabo. Oēs igit̉ maxime ꝓpoſitiones: q̄cūqꝫ ſub difinitionis vel gn̓is rōne cadūt vno diffinitiōis nomine ꝯtinebūt̉. Et ſic̄ ille reliqͣꝝ ꝓpoſitionū loci dicbāt̉: eas ītra ſuū ābitū ꝯtīerēt: ita ipſaꝝ maxīatqꝫ vl̓ium ꝓpoſitionū: qͣs minoꝝ ꝓpoſitionuꝫ loc p̄diximꝰ: ille differētie: ſi v̓e tn̄ quadam veliimagine loci videbūt̉: in qͣs fuerīt ꝯuenientireducte. Sꝫ iſte locoꝝ .i. ꝓpōnū maxīaꝝ dr̄ie qͣs etiipſos locos nōinamꝰ: poſſunt ſubiectaꝝ ꝓpoſitioniēt gnͣa nūcupari. dr̄ie ꝯtinētes ēt gnͣa cōiter poſunt videri vt irrōale a rōali velut diuiſibili dr̄iadiſſideat tn̄ eꝗ vel cāis: dr̄ia ſpecifica ē: ad eos lo gn̓is tenet. Nāqꝫ aīal irrōabile equi genꝰ eſt. Itēt in maximis ꝓpōnibus. alie ſūt ex toto auex ꝑtibꝰ īter ſe ꝯparata differētie diuiſibiles ſt̓. atipſas v̓o maximas ꝓpoſitiones differentiaꝝ ꝯtinetitvel vt generis loco ſūt. ꝓpōnis ex toto venietigenꝰ eſt id ip̄ꝫ qd̓ vocat̉ ex toto. Itē ꝓpoſitiōis a pbꝰ ducte: qͣꝫuis note atqꝫ māifeſte genꝰ ē: a ꝑtib cetere differētie eaꝝ ꝓpoſitionū ſint maxie.