In topicorū cice. cōmentarioꝝ liber.l. 46

catum: ad amici contulit voluntatem: fauorem uelutTrebati iudicis beniuolētie partibus meretur. Maiores autem res ſunt: a quarum inſcriptione: ad amici ſtudium verſus eſt moralis ph̓ie tractatus. Maioreſt enim morum ratio: qͣꝫ peritia diſſerendi. Id aūttempus fuiſſe coniicimus: quo ꝑꝑ turbulenta reiputempora in ocium ſe contulit: atqꝫ ph̓ie diſciplinas.Sed qꝛ nobis audientiū mentes veritatis quoqꝫ opinio preſumpta conciliat: in eo etiam preparāde beninolentie: partibus vtit̉. Quod in cōmemorādis veraciter iis: que T rebatius nouerat: facit illis fideꝫ: quepoſterius euenire ⁊ Trebatio ignota eſſe poterant.Hec autē ſunt ꝙ in Tuſculano ad ſuuꝫ ſtudiū vterqꝫlibros euoluerit. Quodqꝫ Trebatius caſu in Ariſtotelis topica inciderit. Quod titulum operis admiratus: a. M. Tullio inſcriptionis ſententiaꝫ perquiſierit. Illud etiam quod ei Cicero ſe expoſuiſſe commemorat: inueniendoꝝ argumentoꝝ illis libris ſcientiācontineri: vt ſine vllo errore ad argumentorum inuētionem via quadaꝫ ⁊ recto filo atqꝫ artificio veniret̉que res breuiter enunciata: velut intentionem operis mōſtrat: ⁊ docilem perficit auditorem. In hoc nāqꝫ videtur eſſe cōprehenſum que ſit intentio topicoꝝꝙ ait diſciplinā eē argumētoꝝ n̄ vt īuēiātur id .n. naͣſuppeditat. Sed vt ſine vllo labore: ac ſine vlla confuſione nō caſu ad ea mens: ſed quadam uie ductioneperueniat. poſt beniuolentie hāc captationem Trebatii laudem ſubiūgit: ꝙ eius verecūdiā in his commemorat expetendis: que ſi poſtulanti amico Ciceropreſtitiſſet ⁊ glorie p̄mium ferret ⁊ gratie: ſed quodpetenti Trebatio ut ei topicam traderet minime cōceſſit: Id non proprii laboris fuga: ſed trebatii potiꝰcauſa factum eſſe contendit: vt in eo quoqꝫ Trebatiiveluti tunc repulſi ſubiratus forſitā animus nuncnon ſit alienus. Intererat v̓o Trebatii. vt vel per ſeipſe legens exercitatior fieret: vel ei perfectiuſ ſi quadubitaret rhetor doctior expediret. Utrumqꝫ v̓o aTrebatio ſe narrat audiſſe. Nam ⁊ exꝑtum eum: vtꝑ ſe ipſe legeret ſed obſcuritate reiectum: ⁊ illuꝫ rhetorem a quo topicoꝝ explanationem petiiſſet: illa ſeſe Ariſtotelica ignorare confeſſum. Que res per operis difficultatem neceſſe eſt auditorem reddat attentum. Ea ꝗppe non negligentes inſpicimus: que nō facilis eſſe intelligentie ſuſpicamur. in quo etiā Cicerominime ſe miratum eē cōmemorat: ꝙ is philoſophꝰa rethore neſciretur: qui multis ēt philoſophis videretur incognitus: quorum etiam iure culpat ignauiāquos ad Ariſtotelice philoſophie diſciplinaꝫ nō inuētorum vtilitas non orationis nitor illexerit. In quoēt maioris ꝑſpicatie creſcit attētio: qꝛ facile ad ſtudium mentes aliorum ſegnities culpata cōuertit. quocūqꝫ v̓o attentio fuerit: non poterit abeſſe docilitas.In his etiam laus quedā Trebatii latenter inducit̉.Magnum eſt enim philoſophis in ſuo quaſi munereceſſantibus hunc Trebatium ne ꝓprio quidē ſtudioprepeditum: aliene ſcientie ſecreta rimari iam v̓o ſequentia multo etiam clarius beniuolentiam petunt:velut hoc quod elegantiſſime dictū eſt veritū ſe eſſene ſi modeſte poſtulantis verecundie pernegaſſet ipſiquodammodo iuris interpreti fieri videret̉ iniuria. ⁊quod precedens Trebatii merituꝫ percepti beneficitmemor exequit̉ id v̓o ē ꝙ vel ipſi: vel iis quos ipſe derenderet: plura cauiſſet. Fuit igit̉: vt ait: verenduꝫ: neſi reſtituere gratiam noluiſſet: aut ingratum id: autſuperbum eē videret̉. Ingratū ꝗdem ſi magna Tre

batii merita ꝗbꝰ ipſe vſus fuerat: ꝑuo eſtimare videretur: cū nullam ei gratiam reſtituendā putaret: ſuꝑbum v̓o ſi ſperneret: ad idē cetera reuertūtur: Quodeiuſdē teſtimonio nititur dū fuerit in vrbe: ſe ne debitam redderet gratiam occupationuꝫ neceſſitate cōſtrictum. Quod vt venerit. Ueliam. Amicorū Trebatii conuentione commonitum: ne tacite quidemeius flagitationi deeſſe voluiſſet: ⁊ ꝙ licet libroꝝ copia nulla ſuppeteret. De memorie tamē repetite prōptuariis in ipſa nauigatiōe conſcripſerit: eiqꝫ ex itinere miſerit vt beneficii cumulo: parendi etiā celeritasadderet̉. Que cū omnia benignū captare T rebatiivideantur aſſenſſum quedā tamen breuitas topicoꝝmemoria repetita: attentionis neceſſe eſt animaduerſione fungacur. ipſa namqꝫ memorie repetitio breuemonſtrat eſſe quod colligit: quodqꝫ diligentie ſibifuerit mandata T rebatit: ⁊ q ad excitandam ſui memoriam quaſi pignus amico aliquod atqꝫ monimentum voluiſſet extare: Cui adicit illud. ⁊ ſi admonitore non eges: ne offendat animum ſedulitate admonitionis ſi quem cōmonendū credit. obliuionis videat̉arguere. Hec omnia: vt dixi beniuolentie ꝑtibus plena ſunt. Sed de ꝓemio ſatis dictum eſt: Nunc ad cōſequentia tranſeamus. nec ſiquis hec apud victorinūlatius tractata repererit: nos neglecte integritatisſtringat inuidia. Nā nec in ſingulis: vt ille facit: verbis herere volumꝰ: ⁊ ad āpliora huiꝰ oꝑis feſtinamꝰ¶ Cum omnis ratio diligens diſſerendi duas habeat partes: vnam inueniendi: alteram iudicandivtriuſqꝫ prīceps (vt mihi quideꝫ videtur) Ariſtoteles fuit: Stoici autem in altera elaborauerunt:iudicandi enim vias diligenter perſecuti ſunt: eaꝫſcientiam quaꝫ dialecticen appellant. inueniendiv̓o artem: que topice dicitur: Queqꝫ ad vſum potior erat: ⁊ ordine nature certe prior: totam reliq̄runt. Nos autem quoniam in vtraqꝫ ſumma vtilitas eſt: ⁊ vtramqꝫ ſi erit ocium perſequi cogitamꝰ:ab ea que prior eſt ordiemur.¶ Cum philoſophia maximis in rebus oꝑam ſuam: ſtudiumqꝫ conſumat: cūqꝫ ⁊ in naturalibus inſpectionē:ſpeculationemqꝫ adhibeat: ⁊ in moralibus actioneꝫ:⁊ ſic formare geſtiat mores: vt vera vite rō perſuaſerit: euenire neceſſe eſt: vt ſecundum id: quod rō tenēdum: omittendum ue: faciendum quod: aut nō faciēdum eſſe decreuerit. vel iuditiuꝫ cōſtituatur: vel exercende vite dirigat̉ intētio: Erit igit̉ neceſſariū. vel innaturali ſpeculatiōe: vel in moraliū actionū cogitatione: vt certa rō: vel qd̓ in rebus ſpeculandum eſt inuēiat: vel ꝙ ī actū viuēdi duci oporteat: an̄ ꝑpēdat. hecauteꝫ rō niſi via quadā ꝓceſſerit: ſepe ī multos neceſſe eſt elabatur errores. Quod ne paſſiꝫ fieret atqꝫ vtcertis regulis tractatus inſiſteret: viſum eſt antiquephiloſophie ducibus: vt ipſaꝝ ratiocinationū: ꝗbꝰ aliquid inquirendū eſſet naturam penitus ante diſcuterent: vt his purgatis atqꝫ compoſitis: vel in ſpeculatione veritatis vel exercendis virtutibus vteremur.Hec eſt igitur diſciplina: quaſi diſſerendi quedaꝫ magiſtra: quā Logicē Peripatetici Ueteres appellauerunt: hanc Cicero diffiniens: diſſerendi diligēteꝫ rationem vocauit. hec vario mō a pleriſqꝫ tractata eſt:varioqꝫ ēt vocabulo nūcupata. vt eniꝫ dictū eſt: a peripateticis hec ratio diligēs diſſerendi logice vocat̉:continēs in ſe inueniēdi iudicandiqꝫ peritiam. Stoici