De interpretatione ſecunde editionis li. vi. 29

teſtate ad actum non veniunt priora ſunt: ſed de eoactu loquimur qui ex ptāte ad actum non venit: ſecſemper actu proprie nature conſtitutione permanſit:vt cum ignis calet vel ſol mouetur et cetera huiuſmodi ita ſunt vt actum nunqͣꝫ relinquerint neqꝫ ab hisactus abfuerit aliquādo: neqꝫ ex poteſtate ad hūc venerint actum: Quoniam ergo huiuſmodi fuerunt vtſemper eſſent: que autem ſemper ſunt ea omnibusſunt priora: erunt etiam poteſtate ẜm propriam naturam priora: ſed que priora ſunt ſemper ſempiternaſunt: ⁊ rurſus eadem neceſſaria ſunt actu ⁊ neceſſe.vt ea que actu ſunt his que ſunt poteſtate priora ſintPoſt hec ſit rerum diuiſio ab Ariſtotele hoc modo.Rerum alie ſunt actu ſemper qui ex poteſtate non venerit: ⁊ iſte ſunt quaruꝫ nulle ſunt poteſtateſ: ſed ſemper in actu ſunt. Alie v̓o que ex poteſtate in actum remigrauerunt: quarum quidem ſubſtantia ⁊ actus ẜꝫtempus poſterior eſt poteſtate. natura v̓o prior. Inomnibus enim illud quod eſt actu prius eſt ⁊ nobiliusqͣꝫ id quod poteſtate eſt. Illud enim quod poteſtateeſt adhuc ad actum feſtinat ⁊ ideo perfectio quedaꝫactus eſt: poteſtas v̓o adhuc quiddam eſt imperfectum: quod tunc perficitur cum ad actum aliquandoperuenitur. Quod autem perfectum eſt eo quod eſtimperfectum generoſius ⁊ prius eſſe manifeſtum eſtNam ſi res que ad actum ſuum ex poteſtate venerūtprius fuerunt poteſtate. poſt v̓o actu: ergo actus earum rerum poſterior eſt poteſtate ſi ad tempus referamus. prior v̓o eadeꝫ poteſtate ſi ad naturaꝫ: ⁊ hoceſt quod ait. Alias res eſſe que cum poſſibilitate ſunt⁊ actu ſunt: ſed actum poteſtate tempore quidem poſteriorem hn̄t: natura v̓o priorem. Quaſdam autemres eſſe in quibus ſola poteſtas ſit nunqͣꝫ actus: vtnumerus infinitus Creſcere enim numerus poteſtin infinita. Quicumqꝫ vero numerus dictus ſit velcentum vel mille vel decemmilia ⁊ ceteri finitus eſſeneceſſe eſt: ergo actu numerus nunqͣꝫ eſt infinitus.Quoniaꝫ v̓o poteſt in infinita concreſcere. iccirco ſolum poteſtate eſt infinitus. Eodem quoqꝫ modo ⁊ tepus. Quantumcūqꝫ enim tempus dixeris finitum ē:ſed quoniam tempus poteſt in infinita concreſcere: iccirco dicimus tempus eſſe infinitum quod poteſtateſit infinitum non actu. Nihil enim actu poterit eſſe infinituꝫ. Quod autem ſupradiximus que ſemper actueſſent primas eſſe ſubſtantias non ita putandum eſt.Primas eum ſubſtantias dicere quemadmodum incategoriis vbi primas ſubſtantias indiuiduas dicit.hic autem primas ſubſtantias que ſemper actu ſunt:iccirco nominat qꝛ vt dictum eſt que ſemper actu ſūtprincipalia ceterarum rerum ſunt: atqꝫ ideo primasſubſtantias eas eſſe neceſſe eſt.¶ Utrum autem contraria ſit affirmatio negationian affirmatio affirmationi ⁊ oratio orationi que dicit quoniam omnis homo iuſtus eſt ei que eſt. nullus homo iuſtus eſt. an omnis homo iuſtus eſt eique eſt omnis homo iniuſtus eſt: vt Callias iuſtuseſt. Callias iuſtus non eſt. Callias iniuſtꝰ eſt. queharum contraria eſt.¶ Poſt propoſitionum conſequentias pertractatas ⁊eas ſubtili inquiſitione diſpoſitas: illud exoritur inquirendum: quod magnam vtilitateꝫ ita prefert: vt quātum in eo vtilitatis ſit prima quoqꝫ fronte legentiummentibus ingeratur. Nam cum ſit manifeſtum qm̄affirmationem oppoſita negatio ſemper oppugnet

maximeqꝫ perimat vl̓em affirmationem vniuerſalisnegatio. qm̄qꝫ non ignoratur quod affirmatio priuatoria que contrarium affirmat ipſi quoqꝫ cōtrarii perimat propōnem. Queritur que magis ꝑimat magiſqꝫ oppugnet affirmatiuam vtruꝫ ne ea que vl̓is negatio eſt: an ea que contrarii vel priuationis affirmatioſit enim poſitum hanc eſſe affirmationeꝫ: q̄ proponitOmnis homo iuſtus eſt. hanc ergo due perimunt ꝓpoſitiones ⁊ vl̓is .ſ. negatio que dicit quoniam nullushomo iuſtus eſt: ⁊ ea que priuationem iuſtitie predicat affirmando ea .ſ. que dicit. omnis homo iniuſtuseſt. Affirmatio igitur quę proponit. omnis homo iuſtus eſt perimit̉ ⁊ a negatione propria vl̓i: que dicit.nullus homo iuſtus eſt: ⁊ ab affirmatione priuatoriaque proponit. omnis homo iniuſtus eſt. Cum igiturab vtriſqꝫ perimatur: que auteꝫ perimitur ei que eāperimit videtur eſſe contraria: qm̄qꝫ vt dictum eſt aduabus perimitur: ⁊ due vnius contrarie eſſe nō pn̄tque duarum propoſitionuꝫ quaſ ſupra memorauimꝰ.i. negōnis vl̓is ⁊ priuatorie affirmatiue contraria ſitvl̓i affirmationi ſuperius comprehenſe querendumeſt. In qua re qͣꝫ ſit vtilis queſtio nullus ignorat quicogitat: qꝛ niſi hoc ab Ariſtotele queſituꝫ enodatumqꝫ eſſet magna foret dubitatio an illud reciperetur:vt duo vnius poſſēt eē contraria: quod manifeſte fieri non poteſt. Nam cum duo vnam rem perimant:quis eſſet qui dubitaret aut vnam rem duabus opponi: aut duabus vnam rem perimentibus queri oportere que magis earum videret̉ cōtraria. Contrariasautem dicimus: non ẜm eum modum quem Ariſt. inpredicamentis explicuit: ſed tm̄ ad id quod res remvel propoſitio perimit propōnem: vt quaſi hoc modoqueratur. Affirmatio vl̓is ẜm quam magis ꝑimitur:vtrūne ẜm eam que vl̓is eſt negatio aut ẜm eam quevel priuationeꝫ predicat vel quodlibet aliud quod exipſa oppoſitione vim contrarii repreſentet. vnde etiāillud latere non oportet vl̓i eſſe dubium inter vl̓emaffirmationem priuatoriaꝫ: ⁊ vl̓em negōem: que eētoppoſita contrarie. Supra enim iam dictum eſt affirmationi vl̓i negationem vl̓em eſſe contrariam. Sedhic vt dictum eſt: non hoc dicitur: ſed illud potius: q̄magis perimat rem. Nam que magis perimit ea prope modum videbitur eſſe magis ꝯͣria Atqꝫ ideo nonſolum de vniuerſalibus propoſuit ſed ne ſuſpicareturquis quod illam contrarietatem diceret quaꝫ vel inpredicamentis loquutus eſt: vel rurſus ſupra cum devl̓i affirmatione ⁊ negatione loqueretur: de particularibus adiecit: quibus non erant contrarie affirmatio ⁊ negatio. Nam ſi recte ſuperius comprehēſa meminimus affirmatio vl̓is ⁊ negatio vl̓ is contrarie eēdicebantur. Nec ſolum hoc ſed etiam ẜm iuſtum ⁊ iniuſtum conſtituit queſtionem quod habitus ⁊ priuatio potius eſt qͣꝫ vlla contrarietas. Quare vt diximꝰintelligendum eſt eſſe nunc in queſtiōe: que ꝓpoſitioquam ꝓpōnem ꝓxime efficatiuſqꝫ deſtruat ac perimat. huius inquirende rei ratio exiſtet hoc modo.¶ Nam ſi ea que ſunt in voce ſequuntur ea que ſūtin anima. illic autem contraria eſt opinio contrariivt omnis homo iuſtus eſt. ei que eſt omnis homoiniuſtus. etiam in hiſ que ſunt in voce affirmationibus neceſſe ē ſimiliter ſeſe habere. Quod ſi neqꝫillic contrarii opinatio contraria. eſt nec affirmatio affirmationi contraria erit. ſed ea que eſt dictanegatio. Quare conſiderandum eſt: que opinatio