De interpretatione ſecūde editiōis liber. iii.

enim: quorum Ariſtoteles princeps eſt: ⁊ caſuꝫ ⁊ liberi arbitriū iudicij ⁊ neceſſitatē ī rebꝰ que fiūt: queqꝫagūt̉ tū grauiſſima auctoritate tū apertiſſima rōnecōfirmāt. Et caſū quidē eſſe in phyſicis probāt: quotiēs aliquid agit̉ ⁊ non id euēit: propter quod illa rescepta eſt: que agebat̉: id qd̓ euēit ex caſu eueniſſe putandū eſt: vt caſus quidē non ſine aliqua actione ſit:quotiēs aūt aliud ꝗddam euenit ꝑ actionē que gerit̉quam ſperat̉: illud eueniſſe caſu peripatetica probatauctoritas. Si quis enī terram fodiens vel ſcrobemdemittens agri cultus cauſa theſaurum reperiat: caſu ille iheſaurus inuentus eſt non ſine aliqua quidemactione. terra enim foſſa eſt cum theſaurus eſt inuentus. Sed nō illa erat agentis intentio: vt theſaurꝰ inueniret̉. Ergo aliquid agenti homini ꝑꝑ aliud tamēagenti res diuerſa ſucceſſit. Hoc igitur ex caſu euēiredicit̉: quodcūqꝫ ꝑ quālibet actionem euenit nō ꝑꝑ eārem ceptam que aliquid agenti ſucceſſerit. ⁊ hoc qd̓in ipſa reꝝ natura eſt: vt non hoc ex noſtra conſtaretignorantia: vt non iccirco quedā eſſe caſu viderent̉:ꝙ nobis ignota eſſent: ſed potiꝰ iccirco a nobis ignorent̉: ꝙ hec in natura q̄cūqꝫ caſu fiunt nullam neceſſitatis conſtantiam aut prouidētiā modo tenerēt. ſtoici quidē omnia ex neceſſitate ⁊ prouidētiā fieri putātes: id quod ex caſu ſit: non ẜm ipſiª naturam fortūe:ſed ẜm nr̄am ignorantiā mentiūt̉: id enī caſu fieri putant: quod cū neceſſitate ſit: tamen ab hoībꝰ ignoret̉.Et de libero quidē arbitrio eadem nobis pene illiſqꝫcōtentio eſt. Nos enim liberū arbitriū ponimus nullo extrīſecus cogente in id quod nobis faciendum velnō faciendū iudicantibꝰ ꝑpendentibuſqꝫ videat̉: adquā rem preſumpta prius cogitatione ꝑficiendam ⁊agendā venimus: vt id quod fit. ex nobis ⁊ ex nr̄o prīcipiū iudicio ſumat nullo extrīſecꝰ aut violēter cogēte: aut violēter impediente. Stoici autem omnia neceſſitatibus dantes cōuerſo quodam ordine liberumvoluntatis arbitrium cuſtodire conāt̉. dicūt enim naturaliter quidem animam habere quādā volūtatemad quā propria natura ipſius voluntatis impellit̉. ⁊ ſicut in corporibus. inanimatis quedā naturaliter grauia ferūtur ad terrā: leuia ſurſum meant. ⁊ hec natura fieri nullus dubitat: ita quoqꝫ in nobis ⁊ in ceteriſanimalibꝰ voluntatē quidem naturalem eſſe cunctis:⁊ quicquid ſit a nobis: ẜm voluntatē que naturalis nobis eſt putant fieri: illud tamē addunt ꝙ ea volumꝰ:que prouidentie illius neceſſitas imperauit: vt ſit quidem nobis voluntas cōceſſa naturaliter: ⁊ id quod facimꝰ voluntate facimus: que .ſ. in nobis eſt: ip̄aꝫ tamēvoluntatē illius prouidentie neceſſitate cōſtringi. itafieri quidē omnia ex neceſſitate: ꝙ voluntas ipſa naturalis neceſſitateꝫ ſequat̉ fieri etiā ꝙ facimus ex nobis: ꝙ ipſa voluntas ex nobis eſt ⁊ ẜm animalis natirā. Nos auteꝫ liberum voluntatis arbitrium non iddicimꝰ: ꝙ quiſqꝫ voluerit: ſed ꝙ quiſqꝫ iudicio ⁊ examinatione collegit. Alioquī muta quoqꝫ animalia habebunt liberum voluntatis arbitrium. Illa enī videmus ſponte quedam refugere: quibuſdam ſponte cōcurrere. qd̓ ſi velle aliꝗd vel nolle recte liberi arbitriivocabulo teneretur: non ſolum hoc eſſet hominū: ſedceterorum quoqꝫ animalium: quibꝰ hanc liberi arbitrij poteſtatē abeſſe quis dubitet: ſed eſt liberum arbitrium: ꝙ ipſa quoqꝫ vocabula produnt: liberum nobis de voluntate iudicium. Quotienſcunqꝫ enī imagnationes quedam concurrunt animo ⁊ voluntatē irri

melius videtur cum arbitrio perpenderit ⁊ iudicatione collegerit facit: atqꝫ ideo quedam dulcia ⁊ ſpecieꝫvtilitatis monſtrantia ſpernimus quedaꝫ amara velardua licet nolentes fortiter ſuſtinemus: ideo non involuntate: ſed in iudicatione voluntatis liberum conſtat arbitrium: ⁊ non in imaginatiōe: ſed in ipſiꝰ imaginationis perpenſione conſiſtit: atqꝫ ideo quarundāactionū nos ipſi principia non ſequaces ſumus. hoc ēenim vti ratione vti iudicatione. Eſſe enī cōmune nobis eſt cū ceteris aīantibus: ſola ratione diſiungimurQuod ſi ſola etiam iudicatiōe inter nos ⁊ cetera animalia eſt diſtantia: cur dubitemus ratione vti hoc eſſe qd̓ vti iudicatione. Quaꝫ ſi quis ex rebus tollat: rationē hoīs ſuſtulit: hominis rōe ſublata nec ipſa quoqꝫ humanitas permanebit. Melius igit̉ Peripatetici noſtri ⁊ caſum in rebus ipſis fortuitum dantes ⁊ p̄ter vllam neceſſitatem ⁊ libeꝝ quoqꝫ arbitriū neqꝫneceſſitate neqꝫ in eo ꝙ ex neceſſitate quidem non eſtnon tamē in nobis eſt vt caſus: ſed in electione iudicationis ⁊ in voluntatis eraminatiōe poſuere. In eo artem ꝙ poſſibile eſſe dicit̉ eſt quedam inter Peripateticos ⁊ Stoicos diſſenſio: quam hoc modo paucisabſoluimus. Illi enī diffiniūt poſſibile eē ꝙ poſſit fieri: ⁊ ꝙ fieri non prohibet̉ vt non ſit: hoc ad noſtrampoſſibilitatē .ſ. referentes. vt ꝙ nos poſſumus id poſſibile dicerent. Quod vero nobis impoſſibile eſſet: idpoſſibile negarent. Peripatetici autem non in nobiſhoc: ſed in ipſa natura poſuere: vt quedam ita poſſibilia eſſent fieri: vt eſſent poſſibilia non fieri: vt hunccalamum frangi quidem poſſibile eſt ⁊ etiaꝫ non frāgi. ⁊ hoc non ad noſtram poſſibilitatem referunt: ſedad ipſius rei naturā. Cui ſententie ꝯͣria eſt illa que dicit omnia fato fieri: cuiꝰ Stoici auctores ſūt quod .n.fato ſit: ex principalibus cauſis euenit. Sed ſi ita eſt:hoc quod non fiat nō p̄t permutari. Nos autem dicimus ita quedam eſſe poſſibilia fieri: vt eadeꝫ ſint poſſibilia non fieri: hoc nec ex neceſſitate vel ex poſſibilitate noſtra metientes. His ergo expeditis illud addere ſufficiat hoc Ariſtoteli fixum in ſententia ⁊ diſciplina retinenti facile fuiſſe contingētiū ꝓpoſitionū modū de futuris oſtēdere .i. equaliter ſe habere in affirmatione ⁊ negatione: ⁊ in vtraqꝫ parte facere: atqꝫideo determinatā euentus conſtātiā non habere: ꝙniſi ita eſſet omnia ex neceſſitate fieri crederent̉: qd̓melius liquebit cum ad ipſa Ariſtotelis verba venerimus. Non autem icōmode neqꝫ incongrue. Ariſtoteles de rebus altioribus ⁊ fortaſſe non pertinentibusad artem logicam diſputationem tranſtulit: cū de ꝓpoſitionibus loqueret̉. Neqꝫ enim eſſet firmam rectitudinem ⁊ ſignificantiaꝫ propoſitionū conſtituereniſi hanc ex rebus ita eſſe probauiſſet. Predicatiueenim ꝓpoſitiones (vt dictū eſt) nō in ſermōibus neqꝫin cōplexione predicationū: ſed in reꝝ ſignificatiōe cōſiſtūt. Quare omnibꝰ que predicēda erant explicitisad ipſius Ariſtotelis ſentētias aperiēdas enotandaſqꝫ ꝓueniamus. Categoricas ꝓpoſitiones que predicatiue latine poſſūt nomīari (vt ſupra iā diximus) ex rebꝰ qͣs ipſe ꝓpōnes ſignificāt integra rōcinādi normadiiudicat. Ille nāqꝫ qͣs hypotheticas vel cōditiōalesvocamꝰ ex ipſa cōditiōe viā propriam trahunt nō exhis q̄ ſignificāt. Cū .n. dico ſi hō eſt aīal eſt. ⁊ lapis ēaīal nō eſt illud eſt cōſequēs illud repugnās. quare exrepugnātia: ⁊ ꝯſequētia ꝓpoſitionū tota in propoſitione vis vertitur: vnde ſit vt non ſignificatio ſꝫ ꝯditio poſita hypotheticarū enūciationū vī naͣmqꝫ ꝯſti