Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
96r
Einzelbild herunterladen
 

De interpretatione editionis ſecūde liber. ii.9 6

tum. Enuntiatio eſt vox ſignificatiua ſignificans: auteſſe aliquid aut non eſſe. Sed quoniam hoc tempuspreſens deſignat: ſolū de preſenti inquit loꝗmur:ſed ēt de his tꝑibus que diuidunt̉: vt hic eſſe noneſſe in futuꝝ veniat in preteritū: vt aliquotiensſic eſſe ſignificet .i. ſic ponat atqꝫ auferat enūciatio: vt preſens tp̄s ponat auferat: vt eſt ſocrates eſt: ſocrates non eſt: preteritū ponat auferat:vt ſocrates fuit: ſocrates fuit. eodem quoqꝫfuturū ſocrates erit. ſocrates erit. ergo in hisbus tꝑibus ẜm eſſe aliꝗd vel eſſe aliꝗd .i. ẜm ponere auferre tota enūciationis vis eſt: hoc ergo ē qd̓ait: de eo qd̓ eſt aliꝗd vel eſt: quēadmodū tꝑa diuiſa ſunt: tanqͣꝫ ſi diceret. de eo qd̓ eſt aliꝗd vel noneſt. vox enūciatiua ſignificat vel in preſens vel in p̄teritū vel in futuꝝ quēadmodū ipſa tꝑa diuidūt̉. Curaūt talis ordo diffinitionis fuerit paucis abſoluam.Prius .n. de noīe: poſt de verbo: hinc de oratiōe: rurſus de enunciatiōe: dehinc de affirmatiōe: poſtremode negatione diſſeruit. compoſituꝫ ſuis partibuspoſterius eſt. genus ſuis partibus prius. ergo īpoſitis toto partes priores ſunt: in generibus ſpeciebus partes toto poſteriores. Rurſus in cōpoſitistotū partibus poſterius in ſpēbus generibus totuꝫpartibus prius eſt: ergo qm̄ verba noīa neqꝫ affirmationis neqꝫ negationis neqꝫ enunciationis neqꝫorationis ſpēs erant: ſed quedā horum oīum partesquibus hec oīa iungerentur: oratio aūt genus enunciationis: enunciatio affirmationis negatiōis: affirmatio prior negatiōe .ſ. ſcd̓m prolationem: ſicut ipſeteſtatus eſt. Ergo qm̄ hec oīa oratio enunciatioaffirmatio negatio verbis noībus coniungūtur:his oībus noīa verba priora ſunt. Noīe autem resaut per ſe ſubſiſtens: aut tanqͣꝫ per ſe ſubſiſtens ſignificat̉. verbo vero accidens deſignat̉ velut alij accidens: quod ex ſupradictis planū eſt: qd̓ aūt per ſeſiſtit prius eſt: ergo id qd̓ nomen ſignificat prius ē qͣꝫid qd̓ verbū. quare prius verbo eſt nomen: ergo qm̄nomen verbū oratione enunciatione affirmatione negatione priora ſunt. Partes .n. priores ſunt his componunt̉: iure ante hec oīa definita ſunt. Quoniam vero nomen prius eſt verbo: prius nomen: poſteavero diffinitū eſt verbū. Sed qꝛ omne genus ſpeciebus ſuis prius eſt. poſt hec .i. nomē verbū orationēdiffinitione deſcripſit: proximū enunciationis genus eſſet: ſuperius affirmationis negationis. poſtorationē vero enunciationemqꝫ cum ſit ſpēs oronisaffirmationis tn̄ negationis eſſet genus poſt enūciationē vero affirmationē que qͣꝫqͣꝫ negationi equeua ſpēs eſſet ſcd̓m genus ꝓprium .i. enunciationē: inprolatione tn̄ prior eſt vt ip̄ie ſupra docuit dicens.Eſt autē vna prima oratio enūciatiua affirmatio: deinde negatio. Sed qm̄ a nobis ſuperius dictū eſt haeum quinqꝫ res diffinire velle: ꝗd ſit dictio: ꝗd enunciatio: ꝗd affirmatio: ꝗd negatio: ꝗd contradictio: dictionem quid ſit on̄dit per id qd̓ ait. Nomen ergoverbum dictio ſit ſola. enunciationeꝫ vero per id qd̓ait. Eſt āt ſimplex enunciatio vox ſignificatiua de eoqd̓ eſt aliquid vel non eſt quēadmodū tꝑa diuiſa ſūtAffirmationeꝫ vero per id qd̓ ait. eſt aūt affirmatieenunciatio alicuius de aliquo: negationē quoqꝫ diffiniuit dicens. Negatio vero alicuius enunciatio ab aliquo. Reſtat ergo de contradictione diſſerere. Quidſit ergo contradictio ipſe proſequitur dicens. Quoniam autem eſt enunciare quod eſt:

quod non eſt eſſe: quod eſt eſſe: quod eſt noneſſe circa ea: que eſt extra preſens. tempora ſimiliter omne contingit quod quis affirmauerit negare: quod negauerit affirmare. Quare manifeſtūeſt: quoniam omni affirmationi negatio eſt oppoſita: omni negationi affirmatio. ſit hoc contradictio affirmatio negatio oppoſite. Expeditis oībus que ſeſe explicatuꝝ eſſe promiſeratnunc ad reliquā .ſ. contradictionē ordine venit: eāqꝫab affirmationibus negationibuſqꝫ reperit dicēs:bus affirmationibus poſſe proprias negationes opponi: oībus negationibus ꝓprias rurſus ex aduerſo affirmationes poſſe cōſtitui. hoc āt hinc ſumitur:qm̄ nouimus alias res eſſe: alias eſſe. qm̄ noſipſi dicere poſſumus ſentire alias res eſſe: aliasEx his quattuor enūciationibus fiunt gemine cōtradictiones. ſi quis .n. id qd̓ eſt dicat non eſſe: vt ſi viuēte ſocrate dicat ſocrates viuit: qd̓ eſt negat eritnegatio falſa: Rurſus ſi quis id qd̓ non eſt eſſe cōfirmet: vt ſi viuente ſocrate dicat ſocrates viuit. hecrurſus affirmatio falſa eſt. Si ꝗs ēt id qd̓ eſt eſſe enūciatione cōſtituat: vt ſi viuēte ſocrate dicat: viuit ſocrates: vera erit affirmatio. Sin vero qd̓ non eſtnegauerit: eſt negatio vera: vt ſi quis non viuente ſocrate dicat ſocrates viuit. Ex his igit̉ .i. ex affirmatione vera negatione falſa: rurſus ex negatiōe vera affirmatione falſa quattuor quidē ſunt enūciationes: ſed in duabus affirmatio: in duabus negatioꝯtinet̉: Contradictiones v̓o due. hoc eſt .n. qd̓ ait: qm̄aūt eſt enunciare qd̓ eſt non eſſe. falſam enunciationem negationis on̄dit: quodqꝫ addidit non ē.falſam affirmationē in enunciatione propoſuit. illudquoqꝫ qd̓ dixit eſt eſſe enunciationē verā deſignat: qꝛ id qd̓ eſt vera affirmatione profert̉: amplius qd̓ ait: non eſt eſſe: vere negationis ſpeciēdedit. Quare ſi eſt vere pōt dici eſſe. id qd̓ eſtfalſo pōt predicari eſſe. id qd̓ ē vere pōt enūciari non eſſe. id qd̓ non eſt: falſo eſſe poterit affirmari. Manifeſtū eſt oēꝫ affirmationē habere aliquācōtradictionē negationis oppoſitā. oēm rurſus negationē affirmationis oppoſitione facere contradictionē. eteniꝫ ſi quod quis affirmauerit: negari poterit: qd̓ quis negat: poterit affirmari: quis dubitauerit nec affirmationem poſſe conſtitui: cui non negatio cōtradicat: nec negationē: cuius nulla affirmatio valeat inueniri. Oīs igitur affirmatio negationē: negatio hēt oppoſitam affirmationē: eſt igitur contradictio affirmatio negatio oppoſite. quid autē ſitoppoſitio poſterius dicendū eſt: aut quid ſit contradictio poſt diligentiſſima ratione monſtrabo. Qd̓ autēait: circa ea que ſunt extra preſens tempora. tale eſttanqͣꝫ ſi diceret. Sicut affirmatio negatio in preſenti tempore fieri poteſt: ita etiam vel in preteritovel in futuro. nam ſicut poteſt id quod eſt eſſe conſtitui: ita poteſt id quod fuit fuiſſe proponi id qd̓ futurum eſt: in ſpecie futuri temporis affirmari vt cuꝫdicimus ſocrates fuit: ſol eſtate in cancro futurus eſtEodem modo ergo de futuro de preterito affirinatio negatio conſtituuntur quemadmodum depreſenti: futurum autem preteritum extrinſecuseſt preter preſens tempus eſt. Illud enim veniet:illud receſſit. Recte igitur circa ea que ſunt extra preſens tempora. huiuſmodi poſſe affirmationesnegationeſqꝫ dixit euenire. circa enim preteritum