Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
81r
Einzelbild herunterladen
 

In librum de interpretatione editio primas

inquit tales propoſitiones inueniuntur: vt negatiorei ꝓpoſite. affirmatio cōtrarii ideꝫ valēt: ſint vneſignificatione. Querēdū eſt ſcd̓ꝫ quā enunciationēpoſitio magis eſt contrarie ſecundum eam que dicitnon eſſe diem: an ſcd̓m ea que proponit eſſe noctem.Inueſtigandum igitur eſt. que harum: quāqͣꝫ vnumvtraqꝫ ſignificet: magis eſt contraria ei que dicit eſſediem hoc eſt enim quod ait Et ſi eſt vna ſecundū quācontraria. id eſt ſi vnum ſignificabunt aliquando reinegatio et contrarii affirmatio: ſcd̓m: quā haruꝫ magis eſt cōtraria ꝓpoſitio ſuperiori ꝓpoſite enūciatōe arbitrari cōtrarias opiniones definiri in eo contrarioꝝ ſunt: falſuꝫ. eſt Boni enī qm̄ bonūeſt: mali qm̄ malum eſt: eadeꝫ fortaſſe opinio ēvera ſiue plures. ſiue vna ſit. Sunt autem iſta contraria. ſed non in eo contrarioꝝ ſunt. contraria.ſed magis in eo contrarie. Contrarioꝝ prius naturam recte determinat: decontrariis propoſitionibus tractat. Quidā enī putātcontrarias eſſe opiniones: que ſint contrariarū reꝝqd̓ Ariſtoteles negat: dicit enim falſaꝫ eſſe diffinitio: que determinat eas eſſe contrarias opiniones: qſunt ꝯͣriarum rerū. ſit ꝯͣriuꝫ bonū malo. poſſimus habere opinionē de bono qm̄ bonū eſt hec vera eſt. poſſumus rurſus id quod maluꝫ eſt putare malum hec rurſus vera eſt: opiniones quidem boniquoniam bonū eſt: mali quoniam malū eſt: ꝯͣriarūrerum ſunt: tn̄ vtreqꝫ ſunt vere. Sed cōtrarie vtreqꝫvere eſſe non poſſunt falſo igitur definitū eſt eascōtrarias opiniōes que contrariarium ſint rerū. Qd̓aūt ait. boni enim qm̄ bonū eſt: mali qm̄ malum eſteadeꝫ fortaſſe opinio eſt vera. Aut quod dixit eadēad id retulit quod poſt ſecutus eſt: vera nāqꝫ vere ineo qd̓ vere ſunt eadē ſunt. aut certe qd̓ eiuſdem eſſetopinionis: qd̓ bonū eſſet bonū putare: quod malū eētmalum. Siue autem eadeꝫ ſint ſiue plures: ꝯͣrie eſſenon poterūt: iccirco qm̄ ſimul vere ſunt. Sunt auteꝫiſta ꝯtraria: ſed eo qd̓ contrariorū fint. ꝯͣrie ſūt: ſꝫmagis eo qd̓ contrarie ſunt inquit iſta .ſ. que ſunt inopinionibus contraria: tn̄ contraria: qn̄ contrarirum ſunt ſed potius: qn̄ de vno eodemqꝫ diuerſo contrarie ſuſpicantur. hoc eſt enim qd̓ ait. Sunt autem iſta contraria: ea .ſ. que in anime opinionibus oppoſita ſunt: quorū ꝓpoſitiōes ſunt cōtrarie: eo qd̓ſunt contrariorum: ſed potius eo quod de vno eodemqꝫ ſubiecto contrarie ſuſpicantur: vt ſiquis de bonoſuſpicetur quod bonum eſt: rurſus alius de eodembono quoniam malum eſt hec ſunt contraria que vere ſimul eſſe non poſſunt. Et de eodeꝫ ideſt bono nūcbene: nunc vero male. i. contrarie ſuſpicantur. Si ergo boni quoniam bonum eſt. opinatio eſt.alia vero quoniam non eſt bonum. eſt vero quoniāaliud aliquid eſt. quod eſt: neqꝫ poteſt eſſe. aliarum quidem nulla ponenda eſt: neqꝫ quecunqꝫquod non eſt opinantur: neqꝫ quecunqꝫ non qd̓eſt (infinite enim vtreqꝫ ſunt. que eſſe opinanturquod non eſt que non eſſe quod eſt) ſed in quibꝰſallacia eſt. He autem ſunt ex his. ex quibus ſunt generationes. ex oppoſitis vero generationes.quare etiam fallacie.¶Huius argumenti principiū eſt: quo pro cōfeſſo vtitur: probato: quod vnius rei plura atqꝫ infinita nonpoſſint contraria quare vnius rei vnum erit ꝯͣriuꝫ

Eſt ergo opinio boni quoniaꝫ bonū eſt: hec vera ēeſt rurſus boni qm̄ bonū non eſt: hec falſa eſt. Poteſt eſſe etiam que putet eſſe bonū: id qd̓ non eſt. Utſiquis dicat id quod eſt bonum: quoniaꝫ malū eſt: velquoniam quantitas eſt: vel qm̄ aliquid quod non eſt.Sed hec que de bono dici poſſunt: que ipſū honūeſt: infinita ſunt. Rurſus poſſumus de bono arbitrari multa non eſſe que eſt. Bonū enin qd̓ honeſtum ēpoſſumus dicere: quoniam honeſtū non eſt. poſſumꝰdicere: quoniā vtile non eſt: poſſumus quoqꝫ dicere:qm̄ expetendū ē alia plura. Infinita: ergo ſūtea que poſſumus arbitrari de bono. qm̄ eſt id qd̓ bonum ipſum non eſt. Et ea que opinamur non eſſe bonuꝫ quod eſt: ea quoqꝫ ſunt infinita. Quare nec eaputat opinio bonum eſſe quod non eſt: nec ea que putat eſſe quod eſt: ei opinioni ponēda eſt eſſe cōtraria: que putat bonum eſſe quod bonū eſt. Hoc eſt .n.quod ait. Aliarum quidē nulla ponenda eſt: neqꝫ quecunqꝫ eſſe qd̓ non eſt opinantur: vt dicamus de bonoqm̄ malum eſt: vel inutile: vel turpe: neqꝫ quecūqꝫeſſe qd̓ eſt: vt ſi de eodem bono dicamus: bonū expetendum eſt bonum: honeſtū non eſt. Infinite enīvtreqꝫ ſunt. que eſſe opinantur: qd̓ eſt: que qd̓ eſt. He igitur reiiciende ſunt: ad nullam contrarii oppoſitionē ſumēde: qm̄ infinite ſunt: ſemꝑꝯͣrioꝝ oppoſitio ſit finita. Que autem ꝯͣrie ponendeſint opiniones: ſequit̉ dicēs. Sed in quibꝰ eſt fallaciahe autem ſunt ex his ex ꝗbus ſunt generationes.Ex oppoſitis vero generatiōes: quare etiam fallacie. opinioni inquit de bono: quoniam bonum eſt:traria illa ſola ponēda eſt: ī qua primū fallacia reꝑit̉In qua autem fallacia primū reꝑiat̉: on̄dit id qd̓dixit. Ex quibus ſunt generationes fallacia facillimereꝑit̉. Generatio enī ſemꝑ ex oppoſitis eſt: quotiēsenim aliquid ſit albū: ſit ex duici: nec ex duro: necex liquido: ſed ex non albo: Et quod dulce ſit: non ſitex calido: neqꝫ frigido: nec nigro: nec ex vlla alia qͣlitate: niſi ex ſibi oppoſito: id eſt ex non dulci. Eodēqꝫ modo in alijs ſeſe habet: Omnis generatio ex eo ſit qd̓ fuit: vt dulce ex dulci: albū ex non albo: calidūex calido. Quare ſi generatiōes quidem ex oppoſitis ſunt: in his aūt ē fallacia: ī ꝗbus ſunt generatiōes: erit in oppoſitis prīa fallaciā. Prima nāqꝫ falacia eſt: putare aliquid eſſe qd̓ eſt. Secūda putare qd̓ ē ī eo qd̓ ē bonū prīa fallacia ē putareillud bonū. Scd̓a malū arbitrari qd̓ bonuꝫē: Quocirca illic maxīe ponēda eſt ꝯͣrietas: vbi prīa ēfallacia. ī his āt ē prīa fallacia: ex ꝗbꝰ gn̓atiōes oriūt̉Generatiōes v̓o dico eſſe. que fiunt ex his: que id qd̓fiunt non fuerunt. Generationes autem ex oppoſitisin oppoſitis eſt igit̉ prima fallacia: ſed in quibꝰ ē prima fallacia: maxime contraria illa ponenda ſunt: oppoſita igitur maxime contraria ſunt: ſed bonum eſſe: bonum. non eſſe oppoſita ſunt. Bonum igitur noneſſe ei quod eſt bonum eſſe contrarium eſt: non illudqd̓ eſt malum eſſe. qd̓ maiore argumētatiōe ꝯfirmat Si ergo quod bonum eſt. bonum. non maluꝫeſt. hoc quidem ſecundum ſe. illud v̓o ſecunduꝫaccidens Accidit enim ei malum non eſſe. magisautem in vnoquoqꝫ vera eſt. que ſecundum ſe eſt.etiam falſa. ſiquidem vera. ergo ea que eſt quoniam non eſt bonum quod bonum eſt. ſecundumſe conſiſtentis falſa eſt. Illa vero que eſt quoniammalum: eſt eius que eſt ſecundum accidens. Qua