ſunt ſiue etiaꝫ adhuc futura ſūt ex īnumerabilibꝰfere libris colligere potui. in vno hoc breuiter cōtinent̉. Maius aūt ad drīam ꝑui libelli iam duduꝫediti. cuiꝰ titulus ē. ſpeculū vel imago mundi. inquo ſcꝫ huiꝰ mūdi ſenſibilis diſpoſitō & ornatuspaucis verbis deſcribitur. IIII ¶ De vtilitateoperis & apologia autoris.Taqꝫ cū hoc agerē. nō ignorans pleroſqꝫ longitudinē volumīs poſtmodū cū iam ꝑfectum foret nimiū abhorrere. ſciēs tamē vtilitatē nolui penitusab oꝑe cepto deſiſtere. donec illud iuuāte deo adfinē ꝑducerem. Certꝰ ſū em̄ & cōfido in domino.hoc ip̄m opꝰ nō ſolū michi ſed om̄i ſtudioſe legēti nō parū vtilitatis afferre. nō ſolū ad deū per ſe& creaturas viſibiles & īuiſibiles cognoſcēdū acꝑ hoc diligendum. & cor ſuū in deuotōe caritatismultoꝝ doctoꝝ ignitis ſentētiis & exemplis excitandū. verū ad p̄dicandū ad legendū ad diſputādū ad ſoluendū necnō & generaliter ad vnūquenqꝫ fere modū & genꝰ artis cuiuſlibet mere explicandū. Porro ne quis in hoc ope vel de nouitatevel de nimia ꝓlixitate me eſtimet arguendū. quoniā hoc ip̄m opus nouū quidē eſt ſimul & ātiquū.breue quoqꝫ ꝑiter & prolixū. Antiquū certe autoritate & materia. Nouū vero ꝑtiū compilatōe &earū aggregatōe. Brene quoqꝫ ꝓpter ml̓toꝝ dictorū in breue ꝑſtrictōem. Longū nichilominꝰ ꝓpterīmenſaꝫ materie multitudine. Deniqꝫ ſi paucos exip̄is mimis ꝑticularibꝰ volumībus ex quoꝝ floſculis hoc ip̄m opus vniuerſale cōtextū eſt p̄cio compararē aūt ſcribi facerē. quoꝝ tam̄ magnitudo forſitan huic oꝑi vel maiori ꝑti ꝑ equiꝑantiā reſpondere poſſet. Verbi gratia ex philoſophis areſtotilē de aīmalibꝰ. Auicēnam de medicina. Pliniū dehiſtoria naturali. vel exiudeis ioſephū. Ex noſtriſaūt auguſtinū de ciuitate dei vel ſuꝑ pſalteriū velſuꝑ iohannē. Moralia quoqꝫ beati gregorii. vl̓ aliquē huiōi. Nullꝰ eēt fortaſſs qͥ argueret. nemoqꝫrep̄henderet. et tamē cū haberē hec om̄ia ne dicaꝫterciā vel quartam. imo nec ſaltē decimaꝫ aut viceſimaꝫ ꝑtem eoꝝ que in hoc oꝑe cōtinent̓ vtiliū inſcriptis poſſiderē aut tenerē. Nam et ex ip̄is certelibris quos et iam ſacri doctores olim in exponendis ſcripturis aut in reuellēdis hereticis ſiuc qͥbuſlibet alijs emergentibꝰ cauſis vtiliter ediderūt. dūquiſꝙͣ a quoꝙͣ legit̉. plerūqꝫ vix ī tribꝰ aut qͣttuorvel quinqꝫ capitulis ſentētiā notabilis ad proferēdū in publico ſermone ſiue etiaꝫ ī lectōe vel diſputatōe reꝑitur. Quanto minꝰ ergo nūc arguendusvideor. quia multoꝝ libroꝝ florē quēdam atqꝫ medullaꝫ in vnū volumē compegi. iterūqꝫ ſub certistitulis ordine cōgruo redegi. Nō aūt hoc dico. ſanctorū patrū vel etiam ceteroꝝ autoꝝ veterū ſcriptis p̄ſumptuoſe derogando. meūqꝫ iactanter etianiter extollendo. p̄ſertim cū hoc ip̄m opꝰ vtiqꝫmeū ſimpliciter nō ſit. ſed illoꝝ potiꝰ ex quoꝝ dictis fere totū illud cōtexui. Nam ex meo ingeniopauca et quaſi nulla addidi. Ip̄oꝝ igit̉ eſt autoritate. meū aūt ſola ꝑtiū ordinatōne. Nec ignoro menō om̄ia que ſcripta ſūt īueniſſe vel legere potuiſſe. nec me profiteor etiaꝫ ex his q̄ legere potui. cūcta que ibi notabilia ſūt exp̄ſſiſſe. alioqͥn in īmēſuvolumē oporterēt extēdi. Sꝫ de bonis vt arbitrormeliora vl̓ certe d̓ melioribꝰ nō nll̓a collegi. V¶ Apologia de regnis et hellis huic oꝑi inſerris.aūt vtilitatē oꝑis pleniꝰ īnoteſcaꝫ. ta¶ ceo de virtutibꝰ et vitiis et ſacramentisLaxuxxj.1 32213et ceteris huiōi que ad edificatōeꝫ moꝝ ac fidei euidentiꝰ ꝑtinēt. et quoꝝ vtilitates ꝑ ſe patēt. Etianiea que mīoris hic vtilit̓atis imo quaſi ſuꝑflua penitus eē vident̉. vt ſūt ea que de regnis et bellis acceteris huiōi enarrant̉. attentiꝰ cōſideranti vtiliafatis eſſe probant̉. Naꝫ et hiſtorie nō ſolum gentiliū ſed et eccleſiaſtice et etiaꝫ euangelice ſecūdumimꝑatoꝝ et regū temꝑa deſcribunt̉. Lucas nanqꝫcū incarnatōis domīce hiſtoriā texeret. in ip̄o euāgelii ſui prīcipio de herode rege et poſt pauca deauguſto ceſare mentōem fecit. vt illa q̄ minꝰ notaerant homībus. ab his q̄ pene apud om̄es fama celebri ferebant̉ cōfirmarent̉ et roborarent̉. Ille qͥppe res geſte (vt dicit hugo floriacenſis) que nullaregū ac temꝑū certitudīe cōmendant̉. n̄ pro hiſtoria recipiūtur. Valet igit̉ in hoc oꝑe ſucceſſionistemporū et annoꝝ regū et imꝑatoꝝ necnō romanoꝝ pontificū ānotato breuis. nec ſolū ad p̄ſentishiſtorie verūetiā ad cuiuſlibꝫ alt̓iꝰ nomē īꝑatorisvel pape vel r̓gis ſub quo geſta ſit hn̄tis ꝯfirmatōnē & elucidatōem. vt ſcilicet ſi dubitēt̉ de temꝑehoc. ad cathologū regū illius terre in qua res illageſta refert̉ recurri poſſit. ibiqꝫ reꝑiat̉ quo temꝑerex ille regnauerit. ac ꝑ hoc etiā quō temꝑe illa geſta ſit. Verūtamē quia de annoꝝ numero multa ēin hiſtoriis diſſonātia. nulli reor p̄ciſe ac penitusadherendū. maxīeqꝫ numero cronicarū. Sed ad tātū valet. vt ſciat̉. nō quo āno ſed quo tꝑe vel ſubquo imꝑatore. queqꝫ res ānotatā acciderit. Ceteꝝex bellis famoſis vſquequāqꝫ ꝑ orbē intra diuerſaregna cōmiſſis/ anteꝙͣ veniret rex noſter pacificꝰqͥ locutꝰ eſt pacē in plebē ſuā) lector aī aduerterepoterit. quāco feruore pugnādū ſit nobis contraſpūales hoſtes/ pro ſalute noſtra ſpūali & eternagloria nobis promiſſa. cū illi quidē vtpote infideles huiꝰ ſalutis & glorie ignari ac penitꝰ exortes.tam acriter dimicauerūt pro ſalute temꝑali tantū& gloria momētanea vel adipiſcēda vel tuēda. Excede quoqꝫ hoīm in eiſdē p̄liis īnumerabili ꝑpetrata. licꝫ aduertere ſeueritatē dei in reprobos. quosquaſi pecora vilia īutiles vl̓ abiectos reputās peccatis eoꝝ exigentibꝰ. tot eoꝝ milia tanꝙͣ īnumerabiles multitudīes in ſingulis fere bellis per manꝰhoſtiū interire ſimulqꝫ in aīma & corꝑe paſſim perire ꝑmiſit. Ecōtra vero bonitatē ip̄ius & clementiā in electos pro qͥbus ip̄emet in fine tempoꝝ rexiſrahel mutato habitu ſuo ne agnoſceret̉ ab hoſtibus .i. forma ſerui ſuſcepta. armis noſtre mortalitatis indutꝰ. vt quod infirmū eſt deo fortiꝰ eſſethomībus. in campū certamīs huiꝰ mundi poteſtates ꝯtrarias debellaturꝰ adueīt. & vt eos ab vtraqꝫ morte miſericorditer liberaret. vſqꝫ ad propriiſanguīs effuſionē multiplicē & copioſam. inſuꝑ etvſqꝫ ad mortē ignominioſaꝫ tam fortiter agonizauit & vicit.¶ Apologia de natura rerum & hiſtoria temporum.Orro ip̄am rerū naturā quā diligentiusvt potui deſcripſi. nullus (vt eſtimo) ſuꝑfluam aut inutilē reputabit. qui in ipſocreaturaꝝ libro nobis ad legendū ꝓpoſito. creatoris gubernatoris & cōſeruatoris omniū dei potentiā ſapientiā & bonitatē ip̄a veritate ratōnem illumināte. legere cōſueuerit. Nā (vt ait magnus illebaſilius) ab his qui veritatē intelligentes ex viſibilibus īuiſibilia reputāt. in terra & in aere et in aqͥset in celo & in omibus que cernūtur. benefactoriſmonimēta certiſſima capiūtur. Sicqꝫ dn̄o ſenſibꝰ