in eipſtolam ad Galathas. V.

Si filius vo liberauerit: vere liberi eritis.Capitulū quintū.Tate ergo ⁊ nolite iterum iugoſeruitutis cōtineri. Ecce ego paulus dico vobis: quoniam ſi circūcidimini: chriſtus vobis nihil ꝓderit. Teſtificor autē rurſus omni hominicircumcidenti ſe: quoniā debitor eſt vniuerſe legis faciende. Euacuati eſtis a xp̄o. qͥ inlege iuſtificamini a gr̄a excidiſtis.Supra oſtendit apl̓us ꝙ ꝑ legem non eſt iuſticia: hic vero reducit eos ab errore ad ſtatum rectitudinis. Et pͥmoꝙͣtum ad diuinā. Secundo ꝙͣtum ad humanā. §. ca. ibi.Et ſi preoccupatus fuerit homo ⁊cͣ. Circa primū duo facit. Primo ꝓponit āmonitionē. Secundo eius rationeꝫaſſignat ibi. Ecce ego paulus ⁊c. Et in āmonitione etiaꝫduo ponit. Quoꝝ vnum eſt inductiuū ad bonū. Secundum eſt ꝓhibitiuū a malo. Inducit quidem ad bonū cuꝫdicit. State ergo. qͣſi dicat. Exquo ꝑ xp̄m liberati eſtisa ſeruitute legis: ſtate firma fide ⁊ fixo pede ꝑmanentesin libertate. Sic ergo cum dicit ſtate. inducit ad rectitudinem. Qui em̄ ſtat rectus eſt. j. corin. 10. Qui ſe exiſtimat ſtare ⁊c. Inducit etiā ad firmitatē .ī. corin. 15. Stabiles eſtote ⁊ immobiles ⁊c. Eph̓. vltimo. Sate ſuccincti lumbos veſtros ⁊c. Prohibet vero ⁊ retrahit a malocum ſubdit: Nolite iterum iugo ſeruitutis contineri ideſt non ſubijciamini legi que in ſeruitutē generat. De qͦiugo dicit̉ act̓. 15. Hoc eſt onus quod neqꝫ patres noſtrineqꝫ nos ⁊cͣ. A quo tamē per xp̄m liberati eſtis. Eſa. 9.Uirgam humeri eius ⁊c. Ideo autē addit. Iteruꝫ. nō qꝛprius ſub lege fuerint. ſed qꝛ vt Hieronymus dicit. poſteuangelium ſeruare legalia adeo peccatum eſt ſicut ſeruire idolatrie. Vnde quia iſti idolatre fuerant ſi ſubijciantſe iugo circūciſionis ⁊ aliarum legaliū obſeruationū qͣſiad eadem reuertunt quibus antea in idolatria ſeruierāt.Scd̓m auguſtinum vero vt ſupra dictum eſt circa legalium obſeruantias triplex tempus diſtinguit̉. ſcꝫ tempusante paſſionem. ante gratiam diuulgata. ⁊ poſt gr̄atiamdiuulgatam. Poſt ergo gratiam diuulgatā ſeruare legalia eſt peccatum mortale etiam ipſis iudeis. Sed in tempore medio ſcꝫ ante gratiam diuulgatam poterant quidēabſqꝫ pccō etiā illi qͥ ex iudeis cōuerſi fuerant legalia ſeruare dum tamen in eis ſpem non ponerent: conuerſis vero ex gentilibus non licebat ea ſeruare. Quia ergo galathe ex iudeis non erant. ⁊ tamē legalia ſaruare voleb āt⁊ ponebant in eis ſpem. ideo reuertebant̉ in iugum ſeruitutis. Nam huiuſmodi obſeruatio erat eis ſicut idolatria inquantū non recte ſentiebant de xp̄o: credentes abipſo ſine legalibus ſalutem conſequi non poſſe. ¶ Deinde cum dicit. Ecce ego ⁊c. exponit predicta duo. ⁊ pͥmoſecundum. ſecundo primū ibi. Nos aūt ſpiritu ⁊cͣ. Circaprimū duo facit. Primo oſtendit quid ſit iugum ſeruitutis quod non debent ſubire. Secundo ꝓbat ibi. Euacuati eſtis ⁊c. Circa primū duo facit. Primo oſtendit iuguꝫillud eſſe valde nociuum. Secundo valde oneroſum ibiTeſtificor autem ⁊c. Nociuum quideꝫ eſt iugum legis.qꝛ aufert dominice paſſionis effectuꝫ. Et ideo dicit. Nolite contineri iugo ſeruitutis. quia ecce ego paulus quiſupple voce auctoritatis dico ⁊ bene. quoniā ſi circūcidimini chriſtus vobis nihil ꝓderit id eſt fides chriſti. Sedcontra Actt̉. 16. dicit̉ ꝙ paulus circumcidit timotheuꝫ.ergo fecit ꝙ chriſtus ei nihil ꝓdeſſet. ergo decepit eum.

Reſpondeo dicendū eſt ẜm Hieronymū ꝙ paulus noncircumcidit timotheum quaſi legem ſeruare intenderit.ſed ſimulauit ſe circumcidere faciendo opus circumciſionis. Nam ẜm ipſum apl̓i ſimulatorie ſeruabant legaliaad vitandum ſcandalum fidelium ex iudeis. Faciebantautem actus legalium non tamen cum intentione ſeruandi legalia. ⁊ ſic non exibant a fide. Undenon decepit timotheum. Scd̓m vero auguſtinū dicendum eſt ꝙ apoſtoli ẜm veritatem ſeruabant legalia ⁊ cuꝫ intentione eaſeruandi. quia ẜm apoſtoloꝝ ſententiam licebat fidelibꝰex iudeis illo tempore ſcꝫ ante diuulgatam ipſa ſeruare.Et ideo quia timotheus fuit ex matre iudea circumciditeum apoſtolus cum intentione ſeruandi legalia. Quiavero galathe ponebant ſpem in legalibus poſt gratiā diuulgatam. quaſi ſine eis gratia non ſufficeret ad ſaluteꝫ:⁊ ideo ea ſeruare volebāt. ideo dicit eis apoſtolꝰ. Si circumcidimini ⁊c. Sequebat̉ em̄ ex hoc ꝙ non reputarentchriſtum in cuius ſignum data fuit circumciſio. Gen̄. 17Ut ſit in ſignum federis inter me ⁊ vos ⁊c. Qui ergo circumcidebant̉ credebant adhuc ſignum durare. ⁊ tunc ſignatum nondum veniſſe. ⁊ ſic excidebant a chriſto. Sicergo patet onus legis eſſe nociuū. ¶ Eſt etiā valde oneroſum. quia obligat ad impoſſibile. ⁊ hoc eſt quod dicit.Teſtificor autē. ⁊c. Quaſi dicat. Dico ꝙ ſi circumcidimini chriſtus vobis nihil proderit. Sed adhuc teſtificoromni homini ſcꝫ iudeo ⁊ gentili ⁊c. Nam quicūqꝫ profitetur in aliqua religione facit ſe debitorem omniū que adobſeruantiam illius religionis ꝑtinent. Et ſicut dicit auguſtinus. Nunꝙͣ fuit aliqua religio ſine aliquo viſibili ſigno. ad quod obligarent qui in ipſa religione viuunt. ſicut in religione chriſtiana ſignum viſibile eſt baptiſma.ad quod omnes chriſtiani tenent̉ quo ad cultum. Gbligant etiam ad omnia que ad cultum chriſtiane religionis ꝑtinent. Signum autē religionis moſayce fuit circūciſio. Quicūqꝫ ergo circumcidebat ſe obligabat̉ ad omnia legalia ſeruanda ac implenda. ⁊ hoc eſt quod dicit.Debitor eſt vniuerſe legis faciende. Iac. 2. Qui offendit in vno factus eſt oīm reus. Quā tamē nullus ſeruare poterat ẜm illud act̓. 15. Hoc ē onus qd̓ neqꝫ pr̄es nr̄ineqꝫ nos portare potuimꝰ ⁊c. Sꝫ dato ꝙ aliqͥs circumcideret̉. ergo ẜm p̄dicta obligat ſe ad ſeruandum legaliaſed hoc eſt peccatum mortale: ergo tenet̉ peccare mortaliter. ⁊ ſic videt̉ eſſe ꝑplexus. Reſpondeo dicendū eſt ꝙeadem conſcientia durante tenet̉ ſeruare legalia. puta ſialiquis haberet cōſcientiā ꝙ niſi circumcideret̉ peccaretmortaliter. ⁊ circumciſus ipſa conſcientia durante peccaret mortaliter ſi non obſeruaret legalia. cuius ratio eſt qꝛhabere ꝯſcientiā de re aliqͣ faciēda nihil aliud eſt ꝙͣ ꝙ faciat contra deum niſi illud faciat. Facere autē contra deum eſt peccatum. Sic ergo dico ꝙ niſi faceret hoc ad qd̓inducit ꝯſcīa peccaret. nō qͥdē ex genere oꝑis. ſed ex intentione operantis. Et ſimiliter ſi facit peccat. qꝛ huiuſmodi ignorātia nō excuſat cū ſit ignorātia iuris: nec tn̄ ēꝑplexus ſimpliciter ſed ẜm quid. qꝛ poteſt deponere erroneam conſcientiā. Et hoc modo hic apl̓us teſtificat̉ om̄icircumcidenti ſe ꝙ tenēt̉ ad ſeruandum legem. ¶ Conſequenter cuꝫ dicit. Euacuati eſtis ⁊c. probat que dixit ſcꝫꝙ non debent accipere legis obſeruantiam ratione damni iam preſentis: quod eſt duplex. Vnuꝫ eſt amiſſio chriſti. Secundū eſt amiſſio gratie xp̄i. Primū eſt cauſa ſecūdi ibi. Qui in lege ⁊c. Dicit ergo euacuati ⁊c. Quaſi dicat. Vere chriſtus vobis nihil proderit. qꝛ euacuati eſtiſa chriſto. id eſt habitatione chriſti. Secundū damnū eſtamiſſio gratie. ideo dicit. A gratia excidiſtis. qui ſcꝫ prius eratis pleni gratia chriſti. quia de plenitudīe eius accepimus omnes. Io. 1. De plenitudine eius nos omnes

C ij