DI.XXXVI

D intelligentiā p̄ſentis diſtinctiōis duo pͥncipaliter querunt̉. Primo de p̄ſcientia diuina quantumad cauſalitatē. Secūdo qͣꝫtum ad neceſſitatē. Et pͥmoquerunt̉ duo. Primo vtꝝ p̄ſcientia diuina ſit cauſa rerum. Secūdo vtꝝ ſit cauſata a rebus.Queſtio IꝘ p̄ſcientia diuina ſit cauſa reꝝ on̄dit̉ ſic. Augꝰ. detri. Ideo res future ſunt. qꝛ deus eas nouit. Itē ratione ſic. Om̄e illud qd̓ antecedit aliud. ⁊ ip̄o poſito ponitur aliud. ip̄m eſt cauſa illiꝰ hͦ patet ꝑ diuiſionē cauſe. ſed diuina p̄ſcientia p̄cedit ome futuꝝ. ⁊ iteꝝ ponitfutuꝝ reſpectu cuiꝰ eſt. gͦ p̄ſcientia eſt cauſa. Itē omnis res. aut ē a deo. aut a natura. aut a libero arbitrio.⁊ accipio cauſas ipſas large ꝓut cōprehendūt caſum⁊ fortunā. ſed nulla res a natura eſſe poteſt. nec a libero arbitrio. niſi oꝑante deo. gͦ om̄is res ē a deo ſiue omne futuꝝ. ſed nō eſt niſi a deo agente ẜm artē ⁊ cognitionem. gͦ ⁊cͣ. Itē om̄e qd̓ ſcitur. aliqͦ modo eſt in ſe vl̓in ſua cauſa. gͦ qd̓ p̄ſcit̉ a deo eſt in deo vt cauſa. ſed omne qd̓ eſt in deo eſt a deo. gͦ om̄e futuꝝ p̄ſcitū neceſſarioeſt a diuina p̄cognitione vt cā. gͦ ⁊c̄. Itē om̄e qd̓ ſcit̉aut ſcitur ꝑ cām. aut ꝑ ſpēm. aut ꝑ effectu. gͦ ſi deꝰ p̄ſcitgͦ aliquo duoꝝ modoꝝ. Nō ꝑ effectū. qꝛ effectꝰ ſequit̉.Nō ꝑ ſpēm ſiue ſimilitudine. qꝛ illa eſt ſil̓. vel eſt poſtrem cuiꝰ eſt ſimilitudo. gͦ ꝑ cauſam. gͦ diuina p̄ſciētia ēcauſa p̄ſciti. Cōtra. deꝰ nulliꝰ eſt cauſa niſi ꝑ voluntatē. ſed multa p̄ſcit ad que nō eſt eiꝰ volūtas. ergo ⁊cͣ.Probatio medie. p̄ſcit te mētiri. ⁊ tamē nō eſt dicerevelit te mētiri. gͦ nō eſt cauſa illiꝰ. Itē ſi p̄ſcientia eſtcauſa. aut rōne ſcīe. aut ratiōe anteceſſionis. Ratiōeanteceſſionis nō. qꝛ hoc qd̓ eſt ante nō dicit niſi ordinem. Ratiōe ſciētie nō qꝛ multa cognoſcit deus qͣ nunqͣꝫ faciet. gͦ nullo mō eſt cauſa. Itē ſi p̄ſcīa cauſa eſt p̄ſciti. cū p̄ſciat mala. deus erit cauſamali. hͦ aūt falſum.Itē ſi eſt cauſa. cū cōmunicet alicui p̄ſcientiam reicreande. ꝑ ꝯſequēs cōmunicat cauſalitatē reſpectu illius. Sꝫ hoc eſt impoſſibile. gͦ ⁊cͣ. Itē Anẜ. de ꝯcordia p̄ſcientie ⁊ li. arbi. dicit. ꝙ tm̄ eſt dicere. ſi deus p̄ſcit. erit. qͣꝫtum hͦ. ſi erit. de neceſſitate erit. ſꝫ hic nullanotat̉ cauſalitas. gͦ nec ibi. ℟º. dd̓m ꝙ p̄ſciētia dicitp̄cognitionē futuri. Eſt ergo loqui de p̄ſciētia. aut ꝗntum ad rē ſignificatā. aut ꝓut ſignificat̉ ꝑ illud nomēSi qͣꝫtū ad rationē noīs. ſic nō ſignificat in rōne cauſe. Si qͣꝫtū ad rē importatā. ſic dicit cām. ſꝫ tn̄ non ſꝑreſpectu p̄ſciti ſiue futuri. Futuꝝ em̄ in triplici differebtia eſt. Quoddā em̄ eſt cuiꝰ deus eſt tota cauſa. vt ſuntilla que creant̉. Quoddā cuiꝰ creatura aut volūtas eſttota cauſa. vt ſunt defectꝰ ⁊ peccata. Quoddā cuiꝰ de⁊ creatura ſimul ſunt cauſa vt ſūt oꝑa naturalia ⁊ oꝑamoralia. qꝛ deus cooperat̉ creature. Scd̓m hͦ intelligēdum ꝙ reſpectu pͥmi futuri. diuina p̄ſcientia eſt cauſareſpectu ꝟo ſecūdi futuri. nec eſt cauſa nec tota. qꝛ nōhabet cauſam efficientē. ſed deficienteꝫ. eſt tn̄ cauſa ſuioppoſiti. reſpectu ꝟo tertij eſt cauſa ſed nō tota. Cōcedendū gͦ eſt ꝙ diuina ſciētia vel p̄ſcientia aliquo mō reſpectu futuroꝝ eſt cauſa. In̄ ſi accipiat̉ in ſua generalitate. dd̓m ꝙ diuina p̄ſcientia ſꝑ importat cauſalitatem aliquā. ſꝫ nō ſemꝑ reſpectu p̄ſciti. vtputa cū p̄ſcitum eſt malū. ⁊ in hac ratione ꝓcedunt argumēta oſtēdentia ꝙ nō ſit cauſa Ad illd̓ gͦ qd̓ pͥmo obijcit̉. ꝙ eſtcauſa p̄ſciti ꝑ verbū Augu. dd̓m ꝙ Augꝰ. loquitur deg ſciētia reꝝ ſiue bonoꝝ que a deo ꝓcedunt. Ad illudqd̓ obijcitur ꝙ cauſa que p̄cedit. etiā ponit alid̓. dd̓m.ꝙ ponere aliud eſt dupl̓r .ſ. ẜm ꝓductionē vel ẜm cōſecutione. ⁊ qd̓ ponit ẜm ꝓductionē eſt cauſa ꝟe ī eſſen-

do. qd̓ vero ponit ẜm cōſecutionē. nō eſt cauſa ī eſſendo. ſed ſolū in ꝯſequendo. Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ illd̓qd̓ eſt a li. ar. eſt a deo. dd̓m ꝙ veꝝ eſt de eo qd̓ eſt de li.ar. efficiēte. ſed vitiā ⁊ peccata ſunt ab ipſo deficiente.Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ de neceſſitate om̄e futuꝝ ſcit̉a deo ꝑ cauſam. dd̓m ꝙ ſicut ſupra tactū fuit de cognitione mali. in om̄i cognitione eſt aſſimilatio. nihil autēaſſimilat̉ deo niſi qd̓ eſt ab illo. ⁊ ideo eſt in om̄i cognitione dei cauſalitas ⁊ cauſa. Et tamē quedā ē reſpectueius qd̓ dicit entitatē ſimpl̓r. Reſpectu illiꝰ eſt cauſa⁊ ydea. ſed tamē reſpectu puationis eſt precognitio. ⁊tūc ratio cauſalitatis ⁊ ydee eſt reſpectu oppoſiti. dd̓mergo ꝙ ad hoc ꝙ aliqͥd cognoſcat̉. neceſſe eſt ꝙ ip̄m veleius oppoſitū habeat eſſe in re vel in cauſa. Non ſoluꝫaūt oppoſitū mali ſed etiā ipſa volūtas que eſt malipͥncipium eſt in deo vt cauſa. tamē malū non eſt in deo vtin cauſa. nec ꝑ ſe nec ꝑ accidēs. quia mutat̉ rō cauſandiſicut poſtea dicet̉. Exemplū huiꝰ manifeſtū eſt. ſi artifex oꝑetur ẜm materiā nodoſam que non eſſet idoneaad receptionē ſpeciei. p̄ſciret ꝙ defectus futurus eſt inimagine. ſꝫ nō ab ip̄o. Similiter intelligendū in deo ⁊libero arbitrio. qd̓ facit vitiū in oꝑe. dū nō ꝯformat ſe⁊ obedit deo oꝑanti. ⁊ ideo ſufficit ꝙ oppoſitum mali ſiue illud a quo eſt malū ſit in deo tanqͣꝫ in cauſa ad hocꝙ preſciatur.Queſtio IIUtrū p̄ſcientia diuina ſit cauſata a rebꝰ. Et ꝙ ſic oſtēditur hͦ modo. Orige. ſuꝑ epiſtolā ad Roma. dicit. qꝛaliquid eſt futuꝝ. ideo ſcitur a deo anteqͣꝫ fiat. qꝛ gͦ autdicit cauſam eſſendi. aut ꝯſequendi. Si ꝯſequēdi. ſeqͥtur. hoc eſt futuꝝ. ergo p̄ſcitum. ita ecōuerſo. gͦ ſicut dicit quia futuꝝ eſt. ideo p̄ſcitur. ita deberet dicere econuerſo. quia ſcitur ideo futuꝝ eſt. ⁊ hoc negat in lr̄a. nōterea aliquid erit. qꝛ ſcit deus. gͦ dicit cām eſſendi.Itē ratione videt̉. quia intellecto ꝙ deus nihil p̄ſciat. poteſt intelligi aliquid futuꝝ ſed nō ecōuerſo. ergohec eſt ratio ⁊ cauſa illiꝰ. Itē hoc argumentū eſt bonum. iſte mentit̉. gͦ deus p̄ſciuit eū mentiri. gͦ eſt ibi aliqua habitudo localis. ⁊ nulla poteſt inueniri niſi cauſe ad effectū. ſed deꝰ nō eſt cauſa mendacij. reſtat ergo ꝙfutuꝝ eſt cauſa p̄ſcientie. Itē quecūqꝫ duo ſic ſe hn̄tꝙ inuicē ſe cōſequunt̉. aut ambo cauſant̉ a tertio. autvnū eſt cauſa alterius. ſed ſic ſe habēt iſta duo ſcꝫ iſtuꝫmentiri ⁊ deū p̄ſcire. ⁊ nō eſt dicere ꝙ ambo cauſentura tertio. gͦ vnū eſt cauſa alterius. Cōtra. Augꝰ. nōem̄ que cauſata ſunt ideo deus nouit. quia facta ſunt.Itē ratione videt̉ ꝙ nō ſit cauſata a rebꝰ. quia om̄iscauſa nobilior eſt ſuo effectu. ſi gͦ diuina p̄ſciētia cauſatur a re aliqua. cū diuina p̄ſcientia ſit increata. et rescreata. gͦ creatū nobilius increato. Itē p̄ſcientia eſteterna. gͦ cum res ſit tꝑalis. ſi cauſatur a rebꝰ. tꝑale eſtcauſa eterni. ⁊ cū cauſa ſit prior effectu. gͦ temꝑale pͥuseterno. Itē ſi res ſunt cauſe p̄ſcientie. aut ratiōe pͥncipalis ſignificati. ſed cū illud ſit diuina eſſentia. ergoſunt res cauſa dei. Si rōne cōnotati. cum connotataſint res ipſe. tunc ſunt cauſa ſui. ℟º. Aliqͥ voluerūdicere ꝙ cauſa dicit̉ dupliciter. proprie ⁊ cōmuniter.Proprie. qd̓ dat alteri eſſe. ⁊ ſic nullo mō res ſūt cauſep̄ſcientie diuine. Alio modo d̓r cauſa cōmuniter illudſine quā res nō eſt. ⁊ ſic d̓r cauſa ſine qua nō. ⁊ hoc modo quia p̄ſcientia dei nō eſt quin res ſint future. ideo hͦmodo dicunt̉ cauſa. Sed qm̄ hoc nomē cauſa ſemꝑ īportat honorabilitatē reſpectu cuiꝰ d̓r cauſa. ⁊ qͥndamſuꝑpoſitionē. ideo nō videt̉ illud adhuc om̄ino ſanuꝫdicere ꝙ ſit cauſa ſine qua nō Et p̄terea illud nōoluit

10

11

12

aa