Druckschrift 
... in Secundum librum Sententiaru[m] (1493)
Entstehung
Seite
71r
Einzelbild herunterladen
 

ipſius ſit creare. Si ex aliquo. q̄ro ex qͦ. aut ex corꝑe aquo cauſatur. aut ex corꝑe in qͦ ſuſcipit̉. Conſtat ꝙ nonex corpore in qd̓ ſuſcipit̉. qꝛ lumen non ꝓducit̉ ex aere.tunc em̄ ibi poſſet manere recedente ſole. Si ex corpore a quo cauſatur. gͦ vr̄ ꝙ corpꝰ luminoſum in emiſſiōeluminis aliquid ꝑdat de ſua ſub̓a ⁊ materia. ⁊ ita videt̉ꝙ iam ſol deberet eſſet conſumptꝰ. ℟º. dd̓ꝫ ad predictorum intelligentiā eſt notandū ꝙ circa hͦ quattuor ſuntopiniones. Quidā em̄ voluerūt dicere ꝙ tam lumē q̄radius in medio corpus eſt. ⁊ egreſſus ipſoꝝ radiorūab ipſo ſole eſt ſicut egreſſus riuuloꝝ a fonte. Sicut eīa fonte ꝓcedūt riuuli qͥ ſunt corꝑa ⁊ eiuſdem nature cūfonte. ſic dicunt eſſe in radijs ſolis. Et ſi tu obijcias eisꝙ videt̉ ꝙ ſub̓a ſolis ⁊ alioꝝ luminariū iam eſſet penecōſumpta dicunt ꝙ ſicut non cōſumit̉ ſub̓a fontis ꝓ eoꝙ ſicut fit emiſſio. ita fit etiaꝫ reſtauratio. ſic dicunt ꝙnō cōſumit̉ ſub̓a ſolis ꝓ eo ꝙ ſicut exteriꝰ emittit lumēſuū inferius. ſic virtute radioꝝ vapores ad ſe trahit ſuperius ex quibꝰ reſtaurat̉. ſicut corꝑa alimēto. adeo vtnec deficiat nec decreſcat. ⁊ hoc videtur ſenſiſſe Sene.Poſitio tn̄ iſta ē ꝯͣ ph̓iam q̄ dicit corꝑa celeſtia omnīoeſſe incorꝑalia. Scd̓a vero poſitio eſt. ꝙ lumen eſt corpus ⁊ ſil̓r radij. ⁊ ꝓceſſus ipſoꝝ radioꝝ a ſole ē ſicut ramoꝝ a radice. maxime ſi ita eſſet ꝙ ſtatim radix poſſetex ſe producere arborē adiuta diuina virtute. ſicut fortefuit in prima rerū conditionet ⁊ ſicut radix nō diminueretur ſi ita produceret arborē. ⁊ tn̄ dicerent̉ ſemꝑ ramab illa radice exire. nō qꝛ de nouo egrediant̉. ſed qꝛ cunſua origine cōtinuant̉. ſic dicunt ⁊ in ſolis radijs ſe hr̄eCum em̄ deꝰ ſolem tanqͣꝫ originē ⁊ principiū lucis fecitſimul cum hoc ramificatione radioꝝ ſibi dedit. ⁊ ita ſocontinue d̓r illos radios emittere. qꝛ illi radij nunqͣꝫ ſeparant̉ a ſua origine. ſꝫ ſicut ſol mouet̉. ſic radij circūferuntur. non noui generant̉. eoſdē em̄ radios qͦs emiſita principio ſuꝑ terram. emittit ⁊ etiā nunc. Sꝫ eſto ꝙſol obſcuraret̉ ſicut in paſſione xp̄i credit̉ eſſe factuꝫ. vtꝙ oporteret extunc radios renouari ⁊ ita de nouo creari ſi corꝑa eſſent. Tertia poſitio eſt ꝙ tam lumen qͣꝫ radius in medio corpꝰ eſt. ⁊ productio eiꝰ qͣꝫtū ad formāa ſole eſt. qͣꝫtum ad materiā eſt a creatore. Dicunt em̄ ghoc ſpectat ad ꝑfectionem vniuerſitatis. vt ſicut ē alqua creatura q̄ qͣꝫtum ad materiā ⁊ formā immediate ēa deo vt angelus q̄dam aut qͣꝫtū ad formā ē a deo immediate. ⁊ qͣꝫtum ad naturā ē a natura vt homo. ſic ⁊ tertium genus eſt qd̓ qͣꝫtū ad formā ē a creatura. qͣꝫtū ad naturā a deo. Sꝫ illud nō videt̉ ꝓbabile cū nunqͣꝫ eſſet materia p̄ter formā aliqͣꝫ. Licet aūt q̄libet harū trium poſitionū ſpāliter dicat aliqͥd improbabile circa origineꝫluminis ex lumine. om̄s tamē cōiter improbant̉ ꝑ hocꝙ dicunt lumen in medio eſſe corpꝰ. tum ꝓpter ipſiꝰ difuſionē q̄ ſubito eſt. tum etiam ꝓpter exn̄tiam cū aereimꝑmixta ē. tum etiā ꝓpter ipſius ꝓductionē q̄ nec eſta materia nec vnqͣꝫ ſeparat̉ ab eius een̄tia. immo ſicutcontinue ē. ita continue generat̉. vt dicit Aug. ꝙ lumehabet ꝑmanentiaꝫ ꝑ cōtinuā ſolis influentiā. Et ideoeſt quarta poſitio concors rōni ⁊ ph̓ie. ꝙ lumen ⁊ radius ſi noīet̉ illud preciſe qd̓ a luce hꝫ ortū. nec eſt corpusnec corꝑis defluxus ſicut rōnes ad hoc inducte on̄duntSi aūt dicatur radiꝰ aer illuminatꝰ ẜm diamētrū. ⁊ lumen aer illuminatꝰ ẜm ꝓfundū. ſic iſto modo radiꝰ ⁊ lumen poterit dici corpus. ꝓut tn̄ ꝓprie accipit̉ lumen ēradius in medio corpus non eſt. Ad illud gͦ qd̓ primoobr mouet̉ localiter. dd̓m ꝙ ſicut videmꝰ in ſpē generata a calore ꝙ dupliciter mouet̉. ⁊ vnus motꝰ ē ꝑ diffuſ

onē ꝓcedendo a corpore obiecto vſqꝫ ad ſpeculū. aliusaūt motꝰ ẜm ꝙ vr̄ moueri in ſpeculo ad motum corꝑisobiecti. ⁊ prius nō eſt motꝰ localis ſꝫ generatiōis. ſcd̓overo motu non mouet̉ ꝑ ſe ſꝫ ꝑ accn̄s. ſic intelligenduꝫeſt in propoſito ꝙ motus luminis qͥ ē ꝑ egreſſum ipſiꝰa corpore lucido. non ē proprie loci mutatio. ſꝫ magisluminis generatio ⁊ diffuſio. ⁊ ꝑ hoc patet ꝙ fit ſubitoin ſpacio qͣꝫtumcūqꝫ magno. Motꝰ vero alius qͥ eſt ꝑdelationē ipſoꝝ radioꝝ ſuꝑ terram cū ip̄o ſole. iſte ē ſolum ꝑ accūs. ſicut mouet̉ virtus ipſa ad motū ſui pͥncipij influentis. ⁊ tn̄ virtus corpꝰ non eſt. ſꝫ intelligendūeſt de lumine qd̓ ſe hꝫ ad corpꝰ luminoſum ꝑ modū virtutis influxe. Un̄ Dam̄. dicimꝰ ꝓpt̓ lumen qd̓ ex ip̄o ꝓuenit lucere ignē. ⁊ non ponimꝰ miniſteriale organumignis eſſe qd̓ ex ip̄o ē lumen. virtutē vero magꝭ naturalem. Ad illud qd̓ obr̄ ꝙ radij reꝑcutiunt̉ a corꝑe. dd̓mꝙ reꝑcuſſio alicuius ab aliquo pōt eſſe duplicit̓. Quedam ex colliſione duoꝝ ſibi inuiceꝫ obuiantiū. ſicut pila reꝑcutit̉ a ꝑiete. Quedā ex ineptitudine pacientꝭ adſuſcipiendaꝫ virtutē agentis. ⁊ ſic reꝑcutit̉ radiꝰ a corpore opaco. Sol enim ſiue qd̓cūqꝫ aliud corpꝰ lūioſuꝫhꝫ virtuteꝫ diffundendi lumen vſqꝫ ad ſpacium aliqd̓determinatū. cū ſit virtutis finite. ⁊ qͣꝫdiu ſe ꝓtendit illa virtus multiplicat̉ lumen ſi ſuſceptibile ſit idoneuꝫcuꝫ vero ante terminationē illius ꝟtutis obuiat aliqd̓corpꝰ qd̓ nō ē idoneū ad eiuꝰ ſuſceptionē. hocip̄o ꝙ lumen nō poterat ſe multiplicare in anteriꝰ. multiplicatſe retrorſum. non ex virtute corporis reſiſtentis. ſed exꝟtute primi mouentis. vn̄ cum fit reꝑcuſſio radij in admota. mouet̉ radiꝰ. non qꝛ aqͣ ſit pͥncipiū mouens. ſedprima ꝟtus radiū ꝓducens. qͥ occaſione accepta ab aqͣpoterit radiū retraher. ⁊ occaſione accepta ab eodē p̄treflectionē variare ⁊ ita radiū mouere. Ꝙ eī d̓r īpoſſibile ē nō corpꝰ a corꝑe repelli. dd̓m ꝙ ſi eſt aliqͥd ita nōcorpꝰ qd̓ non ſit ſpūs h̓ eſt verum. Si aūt eſt ita noncorpꝰ qd̓ qͥdē indiget corꝑe deferente. ſic abſqꝫ dubio repelli poteſt ſicut p̄dictū ē in lumine ⁊ manifeſtuꝫ eſt inimagine q̄ relucet in ſpeculo ꝓpter appoſitionem plūbicū vitro qd̓ ē corpꝰ oꝑacū. Si em̄ eſſet ſolūmō vitrū ꝑſe qd̓ ē corpꝰ ꝑuiū. tranſiret ſpēs ⁊ nō rediret ad oculuꝫſicut ptꝫ ſenſibile ꝑ exꝑimentū. Ad illud qd̓ obr̄ ꝙ ſitinterſecatio ⁊ ꝯfractio radioꝝ. dd̓m ꝙ hoc d̓r rōne aeris ꝯiūcti. qͥ ex ꝟtute radioꝝ ibi ꝯcurrētiū hꝫ ſb̓tiliari ⁊moueri. ⁊ rōe illiꝰ dicūt̉ etiā radij cōfringi. dū ex multiplicatiōe ẜm oppoſitas vias ꝑ ꝓgreſſuꝫ ⁊ r̄greſſuꝫ fit q̄dā ml̓tiplicato ⁊ aggregatō lumīs ⁊ ſb̓tiliatō aerꝭ circacorꝰ ꝑ terſuꝫ. ex qͣ ꝯtingit effectū radij intendi. ⁊ ignē ibidē ꝑ caloris intēſionē ex aere ſic ſubtiliato gn̄ari. Adilld̓ qd̓ obr̄ ꝙ lumen hꝫ trinā dimēſionē in medio. dd̓ꝫꝙ dimenſionē p̄t hr̄e aliqͥd duplicit̓. vl̓ ex ſe. vl̓ ex rōneeiꝰ in qͦ ē. Si ex ſe. ſic ē corpꝰ. Si aliūde. nō oꝑtet. Sicem̄ hꝫ trinā dimenſionē albedo inceruſa ⁊ niue. q̄ ſuntalbe intra ⁊ extra. Ad illud qd̓ obr̄ ꝙ ſi circa ſolē eſſetvacuū ꝙ illūinaret. dd̓m ꝙ lꝫ hͦ alij dixerūt. tn̄ nō vr̄ verū nec ꝓbabile. ph̓s eī ꝯͣriū ſentit in. ij. de aīa cū dicit. ꝙꝑ vacuū nō ē videre. Et Augꝰ. ſil̓r in. xij. ꝯfeẜ. in prīcipio dicens ſic. vbi lux eſſet ſi eſſet niſi ſuꝑeſſet eminendo ⁊ illuſtrādo. Ratio etiā ē ꝯͣ hͦ. qꝛ cū lumen ſit formacorꝑalis. indiget medio deferente. Et ſi tu qras qͥd impediat. dico ꝙ hͦ nō ē ꝓpter p̄ſentiā impedientꝭ ſꝫ ꝓpterabſentiā adiutorij. ſicut ſi aliqͥs hn̄s magnā famē ⁊ carēs cibo nō p̄t comedere. nō qꝛ īpediat̉. ſꝫ qꝛ n̄ adiuuat̉.Ad illd̓ qd̓ obr̄ ꝙ lumē gn̄at corpꝰ. dd̓m ꝙ lumē n̄ agitꝓpria ꝟtute ſꝫ ꝟtute corꝑis lūioſi. corpꝰ aūt lūioſuꝫ nō 3

35

36

31

38

L