DI.XXIII

extrinſecus intrat eius eſſentiaꝫ. nec qͣꝫtū ad materialenecqͣꝫtū ad formale. Sed qm̄ exꝑimēto videmꝰ aliquāvirtute qͣꝫtū ad id qd̓ eſt in ea materiale minime infudivt ꝯtingit videre in ꝑuulo baptiſato qͥ poſt gr̄e in fuſionē indiget adhuc articulis fidei erudiri ad hͦ ꝙ in actūfidei exeat. nō videt̉ iſte modꝰ intelligēdi infuſionē gr̄e⁊ ꝟtutū oīno eſſe ꝯueniēs. vicꝫ ꝙ cū ipſa gr̄a virtutes īfundant̉ qͣꝫtū ad ip̄aꝝ totalitatē ⁊ integritate. hͦ eſt qͣꝫtūad id qd̓ eſt in eis materiale ⁊ formale. Et ꝓpterea aliꝰmodus ē intelligēdi infuſionē gre ꝙ cū ip̄a gͣtīa infunditur formale oīm ꝟtutū in genere gͣtuiti. qd̓ qͥdē eſſentialiter differt ab ip̄a gr̄a. ſicut potētia aīe eentialit̓ differtab eiꝰ ſub̓a. Et illud qͥdē formale ꝟtutis cuiuſlibet in ſuſum cū gͣtia potēs eſt ſuū materiale educere de potētia īactū. ſi nō ſit adhuc eductū in actū. Si ꝟo iā eſt in actūeductū. pōt ip̄m facere gratuitū ⁊ viuū. Et iſti dicūt etſentiūt ꝙ habitꝰ fidei inforntis formet̉ ꝑ ip̄am virtutemficici q̄ ſil̓ cum gr̄a infundit̉. ⁊ ſu̓r efficit̉ informe. qn̄ illd̓qd̓ formale fuit in fide. ſimul cū gr̄a recedit ⁊ expellitur⁊ ẜm hanc poſitionē gr̄a qua ꝟtꝰ d̓r gratuita differt abea qua aīa d̓ deo gͣta. Sed qm̄ in vna aīa vna ſola ē gͣtia grū faciens ẜm ꝙ in. ij. li on̄ſum fuit ꝑ quā acceptaeſt deo aīa ⁊ eiꝰ potētia. Iō eſt adhuc tertiꝰ modus dicēdi ⁊ intelligēdi infuſionē gratie ⁊ virtutū. q̄ videt̉ eē ꝓbabilior ⁊ faciliorqͣꝫ p̄dicati. vicꝫ. ꝙ ip̄a gr̄a gratū faciens comꝑat̉ ad habitꝰ ꝟtutū ſubſtratos. ſicut cōꝑat̉ luxad colores. In hͦ tn̄ eſt differentia. ꝙ lux iſta corꝑalisnō ita efficaciter pōt educere colores d̓ potētia in actūqͣꝫtū ad eē qd̓ hꝫ color in genere coloris. ẜm ꝙ ipſa gͣtiaexn̄s in ip̄a aīa pōt facere germinare habitꝰ virtutum.Ip̄a em̄ gr̄a adueniēs in aīam carentē habitibꝰ virtutūſe hꝫ quaſi originale pͥncipiū illoꝝ qͣꝫtū ad eſſe primumvn̄ ſicut pluuia infuſa terra hn̄ti in ſe ſeminariū fac̄ eaꝫgerminare donec veniat ad fructū completū. ſic intelligendū eſt de gͣtiā reſpectu habituū ip̄aꝝ v̓tutū qͣꝫtuꝫ adip̄oꝝ eſſe primū. Nō ſic aūt pōt facere lux ſuꝑinfuſa exteriꝰ reſpectu coloꝝ. ſꝫ ſi cōꝑemus colores ad lucē. ⁊ habitꝰ virtutū ad gr̄am gͣtū facientē qͣꝫtū ad eſſe. vtpote ꝙtum ad eē coloꝝ in genere lucidi. ⁊ habituū in genere gͣtuiti. tunc ē ſimilitudo exp̄ſſa. vt ſicut multi colores invnā domo tenebroſa exiſtētes efficiunt̉ luminoſi ꝑ vnāluminoſitatē ſuꝑuenientē. ⁊ ab illa informant̉ ⁊ decorātur ⁊ venuſtant̉. ſic habitꝰ virtutū informes exn̄tes inaīa venuſtant̉ ⁊ decorant̉ ab vna gr̄a ſuꝑueniente. ⁊ ẜmhunc modum intelligendi infuſionem gratie ⁊ virtutūfacile eſt intelligere qualiter habitus fidei informis ſormet̉ ꝑ ip̄i ius gratie aduentū. Dicit̉ em̄ formari ſicut color tenebroſus formatur ad luminis ingreſſum. ⁊ ſicutex coore ⁊ lumine ſuꝑinfuſo non fit vnum per eſſentiāſed vnū ꝑ ordinationē quandam. ſic nec ex gratia gra.tum faciente ⁊ informi fide intelligit̉ fieri vnū niſi perquandam ordinationē ⁊ relatione. qꝛ fides informis ꝑaduentū gratie incipit cōplete ordinari in finem. ⁊ ī deum credere ⁊ eidem complacere Concedende ſunt ergorationes o aendentes fidem informem fieri formatamꝑ aduentū gratie. ¶ Ad illud vero qd̓ obijcitur primoin cōtrariū. nullum pctm̄ efficitur formatū. ergo ⁊c̄. dicendū ꝙ nō eſt ſue. Facilius em̄ eſt aliquid deformari qͣꝫinformari qꝛ plura exigunt̉ ad bonū qͣꝫ ad malū. ideo n̄ſequit̉ ꝙ ſi habitus ſubſtratus virtutis poſſit obliquari. ꝙ pctm̄ ⁊ vicium poſſit rectificari. Et ex eadem cauſa non ſequit̉ ꝙ ſi pctm̄ non poſſit fieri formatū. ꝙ virtus non poſſit fieri informis. Aliter etiā p̄t dici ꝙ pec-

catū dupliciter pōt accipi. vicꝫ abſtracte ⁊ cōcrete. Siabſtracte accipiat̉ impoſſibile eſt pctm̄ poſſe informaricū ſit malicia pura. Si aūt accipiat̉ cōcre te vt dicaturpctm̄ aliqua habilitas aīe in qua ē deformatio malitie.vtpote cum aliqͥs abſtinet ꝓpter vanā gloriā. ip̄a abſtinentia efficit̉ ei culpa. hoc mō rōne talis habitꝰ ſubſtrati qd̓ deformat̉ a culpa. pōt informari a gr̄a. ⁊ ꝑ huncmodū dicimꝰ ꝟtutē formatā effici informe. rōe vicꝫ habitus ſubſtrati. qm̄ indifferēs eſt ad ſtatuꝫ culpe ⁊ gre¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ opus mortuū non pōt fieri vuum. dd̓m ꝙ nō eſt ſimile. Opus em̄ tranſit nec manetin ſua radice̓. iō impoſſibile eſt aliqd̓ opꝰ viuificari qd̓a radice viuente orrū nō ſumpſerit. Et ꝓ tanto dicimꝰoꝑa facta in charitate poſſe reuiuiſcere. qͥ aūt extra charitatē facta ſunt viuificari nō poſſe. Gr̄a em̄ illa nō poſſet attingere. cū ſimplicit̓ ceſſerit in p̄teritū. nō ſic aut ēde habitibꝰ virtutū informiū qͥ manent in aīa poſt ip̄iꝰgre aduentū. ⁊ ꝑ ipſam gratiā pn̄t venuſtari ⁊ decorari⁊ ī finē ordīari ¶ Ad illud qd̓ ob̓r ꝙ nullū accidens poteſt alterari. dd̓m ꝙ hoc verum eſt ẜm ꝓpriam mutationem. ſed nihil ꝓhibet intelligere alterationē fieri ī accidente. rōne alterationis facte in ſubiecto. ſicut albedo modo eſt clara modo obſcurat̉ ratione alterationisfacte in ſubiecto ꝓprio. ⁊ colorrōdo ē tenebroſus. modo eſt luminoſus ratione tranſmutatiōis facte in ꝑſpicuo ſibi cōiuncto. ſic fides modo ē informis modo formata rōne alterationis facte in aīa. que modo habet gͣtiam. modo priuatur ip̄a ꝑ culpaꝫ. ¶ Ad illud qd̓ obijcitur ꝙ ex his que ſunt diuerſoꝝ generum non fit vnuꝫꝑ eſſentiam. iam ptꝫ reſponſio. Qm̄ ſicut predictū fuitinformatio habitus informis virtutis a gratia non eſtꝑ eſſentialem vnionē. ſed magis ẜm quandā ordinationem ⁊ directionem in finem. Nam ꝓprie loquendo accidentia non habent materiam ⁊ formā Sed ꝙ diciturhabitus informis eſſe materia fidei. ⁊ illud quod ſuꝑinducitur eſſe forma. hoc eſt ẜm quandam comꝑationēſicut prius dictum eſt de lumine ⁊ colore Unde ſicut qn̄dico colorem illuminatum. dico duo. tn̄ ꝑ moduꝫ vnius. ꝓpter hoc ꝙ ordinatur ad vnū actum. vicꝫ ad mouendū viſum. ſic qn̄ dico fidem formatam duo dico. videlicet fidē ⁊ gratiā. tn̄ ꝑ modū vnius ꝓpter hoc ꝙ ordinant̉ ad vnum opus meritoriū .ſ. ad credendū in deum¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ fides informis non tranſmutatur niſi accidentaliter. dd̓m ꝙ tranſmutatio accidentalis in genere nature. pōt eſſe eſſentialis in genere morum. Sicut ptꝫ de aliquo actu qui ꝑ priuationem alicuius circumſtantie accidentalis eſt in genere vicij. etꝑ poſitionem eſt in genere virtutis. Per hunc modū ēintelligendū in ꝓpoſito. qͣꝫuis em̄ illi habitui accidateſſe cuꝫ gr̄a vel ſine gr̄a. eēntiale tn̄ eſt ei eſſe cū gratia ꝓut eſt principiū meriti. Preterea ipſe habitꝰ fidei informis etiā gratia circūſcripta tenet rationē virtutis. iōex hoc non pōt concludi quin fides ſit ſub genere virtutis tanqͣꝫ ſub ꝓprio genere ¶ Ad illud quod obijciturꝙ ſicut ſe habet aīa ad ſuas potentias. ſic ſe habet gratia ad virtutes. dd̓m ꝙ non eſt omnimoda ſimilitudoꝓ eo ꝙ nō eſt tāta diuerſitas ipſius gratie ad virtutesqͣꝫta ad eaꝝ principiū formale. ſicut aīc ad ſuas vires.quēadmodū in. ij. ii. oſtenſum fuit. vbi fuit hec queſtioꝑtractata. Uirtutes em̄ non dicunt̉ eſſe virtutes ipſiꝰgratie ꝑ quas ipſa gratia oꝑet̉. ſicut aīa oꝑatur ꝑ ſuaspotentias. Nec eſt intelligendū ꝙ gratia ſit in diuerſis ſubiectis. Hoc em̄ ducit in imaginationem falſam

69

70

71

72

73

98