Liber.Secundus

ſti. in pͥmo hoīe. qui creauit te ſine te. nō iuſtificat te ſine te. Patet igit̉ ꝙ multiplex ordo hͦ exigebat vt hō prus fieret in naturalibꝰ. qꝫ donis gratuitis ornaret̉. ⁊ cōcedende ſunt rōnes q̄ hoc oſtendūt ¶ Ad illud qd̓ obicitur. Faciamꝰ hoīeꝫ ad imaginē ⁊ ſimili. ⁊c̄. dd̓m ꝙ ſimilitudo attendit̉ ibi ingratuitis gratis datis. Uel dcendū ꝙ deꝰ dicit̉ feciſſe hoīem ad ſuā imaginē ⁊ ſimilitudinē. nō qꝛ ſtatim cū dedit imaginē. ſimul etiā dederit ſimilitudinē. ſed qꝛ alteꝝ dedit ſcꝫ imaginē. ⁊ ad alterum habilē fecit. vicꝫ ad ſimilitudinē. qua poſtmoduꝫꝓ loco ⁊ tꝑe ei dedit. Unde quātū eſt ex vi verbi nō pōtꝯcludi ꝙ ſimul ⁊ ſemel fuerit in hoīe imago dei ⁊ ſimilitudo. Et ꝑ hoc patet rn̄ſio ad duas auctoritates ſequētes. Eccle. vicꝫ ⁊ Dam̄. qꝛ ſic intelligunt̉ nō qꝛ deus ſtatim vt homine cōdidit virtute veſtiuerit ⁊ ornauerit. ſꝫqꝛ tunc diſpoſitū fecerit. ⁊ nō longo poſt temꝑe cōpleuit. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ de ꝑfectione etatis ⁊ cognitionis. dd̓m ꝙ nō eſt ſimile. qꝛ ꝑfectio etatis ⁊ cognitōisnō tantū elongat̉ a ꝑfectōne nature ſicut ꝑfectio gratiUnde hō ꝑ vim nature ſibi inditā pōt ꝑuenire ad ꝑfctam etate ⁊ ꝓficere ad cognitionē. ſꝫ nunqͣꝫ pōt ꝑ ſe hōin habitū gr̄e. niſi deꝰ infundat mera ſua benignitate.¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ homo erat idoneꝰ. ⁊ deus eratliberaliſſimꝰ. dd̓m ꝙ deꝰ maiorē idoneitatē expectabatque quidē cōpeteret ordini ſapīe. ⁊ bonitati. ⁊ iuſtīcieſicut priꝰ oſtenſum eſt. ⁊ ideo nō ſtatim gratiā dedit. ſꝫdiſtulit. ꝓ eo ꝙ deus ſic oꝑat̉ liberaliter. vt tn̄ ſua liberalitas nō excludat ſapīam nec iuſticiam.Onſequēter quātū ad tertiū articulū queriturquanta gratiā primus hō habuerit. Et primoeſt queſtio de quantitate gratie pͥmi hoīs quantum ad donoꝝ multitudinē. Scd̓o queritur quantumad donorum magnitudinē.¶ Queſtio. jͣ.¶ Utrum hō habuerit tot virtutes an̄ lapſum quot habuit poſt lapſum. Et ꝙ ſic videt̉ pͥmo ꝑ Dama. dicentēꝙ deꝰ fecit hoīem omni virtute circūdatū. ⁊ omnibꝰ bonis ornatū. gͦ nō videt̉ ꝙ aliquis habitꝰ virtutis q̄ ſit innobis deeſſet eidē. ¶ Itē ex ꝑte cognitionis. Non cognoſcimꝰ plura qͣꝫ adam cognouit. nec plures ī nobishabemꝰ ſcientias. gͦ pari rōne ex ꝑte affectionis nō videtur ꝙ plures in nobis habeamꝰ habitꝰ virtutū qͣꝫ habuit pͥmus homo. ¶ Item ꝯnexio eſt in virtutibꝰ. ſicutſancti dicūt ⁊ ſuo loco on̄detur in tertio. gͦ ſi adam habuit aliquā virtutē. neceſſe fuit ꝙ oēs habuerit. gͦ tot habuit quot nos habemꝰ. ¶ Nem aūt aliquā virtutē habemus quā nō habuit adam. aut nō. Si nō. gͦ tot virtutes habuit quot nos habemꝰ. Si ſic. aut ergo illiꝰ virtutis fuit adam capax. aut nō. Si nō. gͦ videt̉ ꝙ ꝑ peccatum creuerit in nobis boni capacitas. qd̓ abſurdumeſt dicere. Si ſic. cum deꝰ daret gratiā ade ẜm capacitatem ſuā. videt̉ ꝙ omnē virtute quā nobis ꝯfert poſtlapſum. ⁊ ipſi ade ꝯtulerit ante lapſum. Sed ꝯtra. vijtus fortitudinis ꝯſiſtit in ꝑpeſſione terribiliū. ſꝫ in adāin ſtatu innocentie nō poterat eſſe talis ꝑpeſſio. gͦ necfortitudo. ¶ Item temꝑantia ꝯſiſtit in coercendis prauis carnis paſſionibꝰ. ⁊ tales nō poterant reꝑiri in natura inſtituta. ergo nec tꝑantia. ¶ Itē pnīa ꝯſiſtit indeteſtatione maloꝝ ꝑpetratoꝝ. ſꝫ nullo mō ꝯtingebatin ſtatu innocentie de malis cōmiſſis dolere. gͦ tūc nonpoterat eē in homine virtus pnīe. ¶ Item q̄ habet donum ꝑſeuerātie nō cadit a iuſticia. ſed adama iuſticiacecidit. gͦ perſeuerātiā nō habuit. Hanc aūt multi habent in ſtatu nature lapſe. gͦ nō omnis virtus que nūc

eſt. fuit in ſtatu innocentie. ¶ ℟º. dd̓m ꝙ cum fit comparatio multitudinis donoꝝ gratie ad ſtatum naturelaꝑſe. ⁊ ſtatum nature inſtitute hoc pōt intelligi vel dedonis gratie gratis date. vel de donis gratie gratumfaciētis. Si intelligat̉ de donis gratie gratis date. ſicſe habent ſicut excedentia ⁊ exceſſa. pro eo ꝙ aliqua dona gratie gratis date habuit adam in ſtatu illo. vtpote immortalitatē ⁊ impaſſibilitatē. que nō habuit aliqͥspoſteroꝝ eius. ⁊ aliqua dona gratie gratis date habētpoſteri ſui que ipſe nō habuit. ſicut gratiā ſanitatum. ⁊operatione virtutum. ⁊ genera linguaꝝ. ⁊ conſimilia.Ratio aūt huius diuerſitatis venit ex hoc. ꝙ alia dona expediebant illi temꝑi. ⁊ alia competūt iſti. Si aūtloquamur de donis gratie gratū facientis. ſic quia illa dona ꝯnexionē habent quantū ad habitus ⁊ quantum ad actus qͥ perfectionis ſunt. ſic cōcedendū eſt: ꝙin equali multitudine fuerunt in pͥmo homīe in qua reperiuntur in eius poſteritate. Hoc dico quātū ad habitus ⁊ quantū ad actus qui ꝑfectionis ſunt. ſicut rationes ad pͥmam partē inducte oſtendūt. Quantū veroad actus qui habent imꝑfectionē annexā. non ꝯtingebat virtutes ẜm ſtatum illū in adam ponere. Et ꝑ hopatet reſponſio ad tria obiecta. quoꝝ eſt vnum de fortitudine. alteꝝ de tꝑantia. ⁊ tertiū de penitētia. que oīa.ꝓcedunt ẜm actus habentes imꝑfectionē aliquā annexam. que qͥdem imꝑfectio nō competit alijs virtutibusẜm omnē ſtatum. ſed ſolū ẜm ſtatū preſentis miſerie.Ad illud aūt qd̓ obijcit̉ de ꝑſeuerantia. dd̓m ꝙ ꝑſeuerantia vno mō dicit̉ ꝓpoſitum ꝑſeuerandi in bono.⁊ hoc modo eſt virtus vel diſpoſitio ꝯſequens virtutes inſeꝑabiliter. Alio modo ꝑſeuerātia eſt ꝯtinuatioin bono vſqꝫ in finem. ⁊ ſic nō dicit habitum. ſed potiꝰdicit ſtatum. ⁊ hunc pͥmus homo nō habuit. ex hoc tn̄nō ſequit̉ ꝙ aliqua virtute caruerit pro eo temꝑe quo īgratia ꝑmanſit. Si quis aūt querat cuiuſmodi actushabuerunt virtutes in pͥmo homine qͥ imꝑfectionē habent annexam in actibus ſuis ẜm ſtatum nature lapſe.dd̓m ꝙ actus illi in ſtatu innocentie plurimū ꝯformeserant actibꝰ quos in patria virtutes ſunt habiture. cuiuſmodi aūt ſunt iſti determīat magiſter in tertio li. di.xxxiij. ⁊ ibi ſuo loco determinabit̉.¶ Queſtio. ij.¶ Utrum dona gratuita fuerint eque magne efficacuin homine ad merēdum ante lapſum ſicut ſunt poſt lapſum. Et ꝙ fuerunt maioris efficacie tunc qͣꝫ nunc videtur. Quanto ꝑfectior eſt cognitio. tanto ꝑfectior eſtdilectio. ⁊ qͣnto maior eſt dilectio. tanto opꝰ noſtrū eſtdeo acceptabiliꝰ. Prima ꝓpoſitio patꝫ ꝑ illud. ꝙ qͣnticogͦſcis. tantū diligis. Si gͦ in adā ẜm ſtatū innocētieclarior fuit cognitio. videt̉ ꝙ charitas ad merendū fuerit efficatior. ¶ Itē albius eſt qd̓ eſt nigro imꝑmixtiꝰ.gͦ magis eſt meritoriū qd̓ minꝰ habet in ſe de demeritorio. ſed omnia merita noſtra quodāmodo ꝑmixta ſuntculpe. ẜm illud Eſa. xliiij. Omnes iuſticie veſtre ſicutpannus mēſtruate. Si ergo in adam ẜm ſtatum innocētie merita omnino fuiſſent imꝑmixta culpe. videturꝙ ẜm ſtatum illuꝫ dona gratuita erant multo maiorisefficacie. ¶ Item meritum eſt cum gratia et libe. arbi. quanto igitur libe. arbi. magis gratie obedit. tantogratia efficacius in actum ſuum erit. ſed tunc naturamagis erat obediens gratie qͣꝫ nunc cum eſt corruptaergo tunc dona gratuita erant ad merendum efficaciora ¶ Item amor viſibilium ⁊ ſollicitatio circa terrena impedit hominem ne iungatur deo ꝑfecte. ſi igitur

29

26

27

28

130