DI.XXIX

us ſciebat ſtatim ip̄m lapſurū. dd̓m ꝙ ꝓpter hoc nō debuit dimittere donū gratie ſibi date duplici rōne. Primo quidē qꝛ ſimul cū hoc p̄ſciebat ꝙ bonū debebat delapſu eius elicere. Scd̓o vero qꝛ deus in ꝯferēdo gratiam nō attendit futura peccata. ſed idoneitatē p̄ſenteꝫad gratiā. ſicut patet. cum ꝯfert gratiā in tꝑe p̄ſcitis. eteis quos ab eterno reprobauit. ⁊ in vtroqꝫ eoꝝ cōmendatur dei largitas ⁊ ſapīa. ⁊ arguit̉ hoīs ingratitudo ⁊iniuſticia. in hoc ꝙ tā a bn̄ficio ⁊ tam a benigno ſe auertit ſine cā. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ nō potuit recuꝑareoriginalē iuſticiā quā habuit qn̄ peccauit. dd̓m ꝙ noneſt tota ratio ſcꝫ ꝙ volūtarie amiſit iuſticiā illā. ſꝫ ſimulcum hoc facit. ꝙ iuſticia originalis non tm̄ reſpiciebatvoluntatē deliberatiuā. ſed etiā reſpiciebat naturā inſtitutā. gratia aūt reſpicit ip̄am voluntatē liberā vt eſtlibera. Et qm̄ voluntas de facili vertit̉ ⁊ reuertit̉. natura aūt cum corrupta eſt nō ſic de facili releuat̉. hinc ē ꝙmagis pōt recuꝑari gratia qͣꝫ pͥma iuſticia. qͣꝫuis vtrāqꝫ fuerit ꝑ peccatū amiſſa. Eſt ⁊ alia rō quare nō recuperat̉ originalis iuſticia. ſed hec manifeſtabit̉ infra cūaget̉ de originali peccato. ¶ Ad illud qd̓ obijcitur ꝙ ſAdam habuiſſet gratiā ꝙ inſeꝑabiliter deo adheſiſſet.dd̓m ꝙ hoc nō oportet. qꝛ li. ar. habēs gr̄am. moueri p̄tp̄ter gratie inclinationē. ⁊ frequēter mouet̉. nihil conſiderans de eo ad qd̓ mouet gratia. vn̄ frequēter contingit ꝙ homo magne chatitatꝭ inordinate afficit̉. ꝓ eo ꝙnō ſꝑ actualiter fert̉ in illud ſummū bonū circa qd̓ habet immēſum deſideriū. ſic intelligendū eſt accidiſſe ip̄ade. Quis em̄ eſt hō hn̄s charitatē. qui peccaret ſi deūpre oculis ſꝑ haberet. ⁊ actu ꝯſideraret quātū deꝰ amabilis eſt. ⁊ quātū nephas eſt ip̄m offendere. ¶ Ad illd̓qd̓ obijcit̉ ꝙ lucifer nō habuit gr̄am gratū faciētē. dd̓mꝙ verū eſt. ex hoc tn̄ nō ſequit̉ ꝙ hō peccauerit maiori īgratitudine. ꝓ eo ꝙ lucifer ꝓximior erat ſtatui glorie .ſꝫmul em̄ recepiſſet gratiā ⁊ gloriā. Homo vero ſic cōditus fuit vt longe an̄ gloriā haberet gratiā. ⁊ ideo poſitus eſt in terra quaſi lōge a celo diſtans. ac ꝑ hoc ī trāgrediendo. nec adeo cecidit de alto vt lucifer. nec adeofuit ingratꝰ. nec adeo ꝑ peccatū deprauatus. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ prius debet hō tēptari qͣꝫ in amicū aſſumi. dd̓m ꝙ illud intelligit̉ de illa amicicia que facitdeo hoīem ꝓbatū ⁊ familiarē. ꝑ quē modū dicit ip̄e dominꝰ apl̓is Ioh̓. xv. Uos aūt dixi amicos ⁊c̄. De amiccia aūt large dicta hoc nō pōt intelligi apud deū. licetpoſſet intelligi de amicicia apud hoīes. ꝓ eo ꝙ niſi deꝰgratiā daret. in ꝓbando potiꝰ reprobaret qͣꝫ approbaretnō em̄ habemꝰ vn̄ poſſumus ꝓbari a deo niſi ꝑ eiꝰ donū. nō ſic eſt aūt de hoīe reſpectu hoīs. ⁊ ſic patet illud.Queſtio. II¶ Utrum hō ſimul tꝑe ꝯditus ſuerit in gratuitis ⁊ naturalibꝰ. Et ꝙ ſic videt̉ ꝑ text̉. Gen̄. j. Faciamꝰ homine ad ima. ⁊ ſi. nr̄am. Sed ſicut exponit Aug. ⁊ habitūeſt ſupra di. xvj. Imago eſt ī naturalibꝰ ⁊ ſil̓itudo ī gratuitis. gͦ ſi hō factꝰ eſt ad imaginē ⁊ ſil̓itudinē. videt̉ ꝙꝯditꝰ fuit ſimul in naturalibꝰ ⁊ gratuitis. ¶ Itē Eccl̓.xvij. Deus de terra creauit hoīem. Et poſt. ⁊ ẜm ſe veſtiuit illū virtute. igit̉ a ſui ꝯditione pͥmaria virtute fuit veſtitus. ⁊ ſi hoc. redit idē quod prius. ¶ Itē Dam̄.Fecit deus hoīem innocentē. rectu. virtuoſum. ſine ſollicitudine. ſine triſticia. om̄ī virtute decoratum. oībusdonis ornatum. gͦ videt̉ ꝙ homo in gratuitis fuerit cōditus. ¶ Item hoc videt̉ rōne. Deus fecit hoīem qͣntūad etatē ꝑfectum. ⁊ qͣntum ad ꝯditionē ab exordio ſueꝯditionis. gͦ pari rōne videt̉ ꝙ fecerit eū ꝑfectum qͣntū

ad voluntatis rectitudinē. ſed volūtatis rectitudo ꝯſiſtit in dono gr̄e. gͦ videt̉ ꝙ donū gratie habuerit in initio ſue ꝯditionis. ¶ Item ad hͦ ꝙ alicui det̉ gr̄a. requiritur diuina liberalitas. ⁊ recipientis idoneitas. ſꝫ deus in pͥmordio cū ādam ꝯdidit liberaliſſimꝰ erat. ⁊ adāa ſue ꝯditionis pͥmordio ad ſuſcipiendā gr̄am idoneitatem habebat. gͦ ab ipſo ꝯditionis pͥmordio deꝰ ei gratiam ꝯferebat. Sꝫ ꝯtra. Augꝰ. dicit hō in ſue ꝯditōispͥmordio habuit vn̄ poſſet ſtare. ſꝫ nō vn̄ poſſet ꝓficere. ¶ Ite magiſter dicit ſupra di. xxiij. Poterat hō perauxiliū gr̄e creatoris reſiſtere malo. ſꝫ nō ꝑficere bonū.ſꝫ ſi habuiſſet gratiā gratū facientē ab exordio creatōisotuiſſet vtrūqꝫ. gͦ ſi nō potuit ꝑficere ꝑ bonū. patꝫ ⁊c̄.¶ Item magis ꝯuenit gratia cū gloria qͣꝫ natura cumgratia. ſed in homīe gratia p̄cedit gloriam. ergo pari ratione īmo multo fortiori natura preceſſit temꝑe donuꝫgratie. ¶ Item ꝑ gratiam fit matrimoniū inter deum⁊ animā. ſed lex matrimonij eſt vt nō fiat abſqꝫ mutuoconſenſu. gͦ videtur ꝙ nulli adulto gratia debeat dariniſi p̄cedat conſenſus. ſi gͦ adam pͥus fuit qͣꝫ cōnſentirepoſſet. gͦ nō habuit ſimul naturā ⁊ gratiā. ¶ Item donum gre infructuo ſum ē niſi a deo recognoſcat̉. nemoem̄ in ſe gratiam reſeruare poteſt. niſi ꝓ illa deo gratꝰexiſtat. igit̉ ſi magis tenet rōnem gratuiti qd̓ eſt naturalibus ſuꝑadditum qͣꝫ qd̓ eſt naturaliter inditū. et donum gratie eſt mere gratuitum. ergo videtur ꝙ non abipſa creatōe. ſꝫ poſt donū gr̄e fuerit homini collatum.¶ ℟º. ad p̄dictoꝝ intelligentiā eſt notādū ꝙ circa hocduplex fuit opinio. Quidā nanqꝫ dicere voluerunt ꝙhomo fuit creatus nō ſolum in naturalibus. verūctiāin gratuitis. tum ꝓpter dei liberalitatem. tum etiā propter hominis idoneitatē. Sed quoniā ſanctoꝝ aucͣtesvident̉ ſonare ꝯtrariū. Ideo eſt alia opinio cōior ⁊ ꝓbabilior ꝙ hō pͥus tꝑe habuit naturalia qꝫ haberet gratuita. Unde ẜm hanc in ſtatu innocentie diſtinguumduo tꝑa. qd̓dam em̄ fuit tempus in quo tm̄ habuit naturalia. quoddā vero in quo habuit ⁊ naturalia ⁊ gratuita. Scd̓m diuerſitatē huius duplicis tꝑis diſſo uitapparens ꝯtrarietas in auc̄tibus ſanctoꝝ. Nam quedam vident̉ dicere ꝙ hō habuit gratiam. quedā vero ꝙnō. ⁊ vtreqꝫ verū dicunt ꝓ diuerſis tꝑibus. Rō autemquare dn̄s voluit poſt naturalia dare gr̄am cū poſſetdare ſimul. ſumit̉ ex triplici ordine. vicꝫ ab ordine ſapientie. bonitatis. ⁊ iuſticie. Ordo ſapiētie hͦ requirebat.vt ſicut eſſe gratuitū eſt alterius generis qͣꝫ eſſe naturale. ſic in diuerſis tꝑibus homini cōferret̉. ⁊ ſicut elemēta mundi pͥus temꝑe fuerunt creata ⁊ diſtincta qͣꝫ ornata. propter ordine ſapiētie cōmendandum. ſic etiā fieret circa hominē qui eſt minormundꝰ. Ordini etiā bonitatis hoc cōpetebat. hoc em̄ ordine dicit̉ aliquid ordinari in ſuum finē. tunc igitur gratia homini ordinate dat̉. qn̄ datur ei ẜm ꝙ eſt vtilior ⁊ fructuoſior. tantoautē gratia dei eſt nobis vtilior ⁊ fructuoſior. quantoꝓ ea deo gratioſiores exiſtimus. ⁊ ideo ſic debuit dari.vt ex ipſo ordine dandi cognoſceret̉ donū illud eſſe gratuitum. ꝓpterea nō fuit a creatione indita. ſed nature iāperfecte ⁊ conſtitute fuit ſuꝑinfuſa. Ordo etiam iuſticie hoc requirebat. Deus em̄ ẜm legē cōem requirit aliquam diſpoſitionē ⁊ p̄parationē a parte noſtra ad hocꝙ infundat alicui gr̄am. ſiue eo cui infundit. vt in adulto. ſiue in alio adiuuante ẜm ꝙ ꝯtingit in paruulo. ⁊ideo gratia nō fuit homini ꝯcreata. ſed dilata fuit qͦuſqꝫ homo ꝑ actum ⁊ vſum ratōis quodāmodo ſe diſponeret ad illā ſuſcipiendā. vt ſic verificaret̉ illud Augu

19

23

2

24

22

25