143 De munili sensibilis et intclligibilis

animi, sua sensa coordinantis, eliciatur. Tantum vero abest,ut quis unquam temporis conceptum adliuc rationis ope aliundededucat et exp licet, ut potius ipsum principium contradictioniseundem praemittat ac sibi conditionis loco substernat. A eniinet non A non repugnant, nisi simul (h. e. tempore eodem)cogitata de eodem, post se autem (diversis temporibus) eideinc ompetere possmit. Inde possibilitas mutationum nonnisi in tem-pore cogitabilis, neque tempus cogitabile per mutationes, sedvice versa.

(5. Quanquain autem tempus in se et absolute positum sitcns imaginarium, tarnen, quatenus ad immutabilem legem sen-sibilium qua talium pertinet, est conceptus verissimus et peromnia possibilia sensuum objecta in infinitum pa.tens, intuitivaerepraesentationis conditio. Cum enim simultanea qua talia sen-sibus obvia fieri non possint, nisi ope temporis, mutationesautem non sint, nisi per tempus cogitabiles, patet: liunc con-ceptum universalem phaenomenorum formain continere, adeoqueomnes in mundo eventus observabiles, omnes motus omnesqueinternas vicissitudines necessario cum axiomatibus de temporecognoscendis, partimque a nobis expositis consentire, quoniamnonnisi sub hisce condilionibus, sensuum objecta esse et coor-dinari possunt. Absonum igitur est, contra prima temporispuri postulata, e. g. continuitatem etc. rationem armare veile,cum legibus consequantur, quibus niliil prius, nihil autiquiusreperitur, ipsaque ratio in usu principii contradictionis hujusconceptus adininiculo carere non possit; usque adeo est primi-tivus et originarius.

Tempus itaque est principium formale mundi sensibilisabsolute primum. Omnia enim quomodocunque sensibilia nonpossunt cogitari, nisi vel simul, vel post se invicem posita, ad-eoque unici temporis tractu quasi involuta ac semet determinatopositu respicientia, ita, ut per hunc conceptum, omnis sensitiviprimarium, necessario oriatur totum formale, quod non est parsalterius h. e. mundus phaenomenon.