forma ct principiis. Sect. III.

141

riter ac accidentia coordinanms, tarn secundum simultaiieitateni,quam successionem, nonnisi per conceptum temporis; ideoqueIiujus notio, tanquam principium formae, istorum conceptibusest antiquior. Quod autem relationes attinet s. respectus quos-cunque, quatenus sensibus sunt obvii, utrum nempe simul sint,an post se invicem, nihil aliud involvunt, nisi positus in temporedeterminandos, vel in eodem ipsius puncto, vel diversis.

Qui realitatem temporis objectivam asserunt, aut illud tan-quam fluxum aliquem in exsistendo continuum, absque ulla tarnenre exsistente (commentum absurdissimum!) concipiunt, uti potis-simum Anglorum philosoplii, aut tanquam abstractum reale asuccessione statuum internorum, uti Leibnitius et asseclae sta-tuunt. Posterioris autem sententiae falsitas, cum circuio vitiosoin temporis definitione obvia luculenter semet äpsam prodat, etpraeterea simultaneitatem *), maximum temporis consectarium,plane negligat, ita omnem sanae rationis usum interturbat, quodnon motus leges secundum temporis mensuram, sed tempusipsum, quoad ipsius naturam, per observata in motu, aut qua-libet mutationum internarum Serie determinari postulet, quoomnis regularura certitudo plane aboletur. Quod autem'temporisquantitatem non aestimare possimus, nisi in concreto, nempevel motu vel cogitationum Serie , idindeest, quoniam conceptustemporis tantummodo lege mentis interna nititur, neque est in-tuitus quidam connatus, adeoque nonnisi sensuum ope actus ille

*) Simultanen non sunt idco talia, quia sibi non succedunt. Namremota successione tollitur quidem conjunctio aliqua, quae erat per seriemtemporis, sed imle non statim oritur alia vera relalio, qualis est conjunctioomnium in momento eodem. Simultanen cniin perinde junguntur eodemtemporis momento, quam successiva diversis. Ideo , quanquam tempus situnius tantum dimensionis, tarnen ubiquilas temporis, (ut cum Ncwtoneloquar,) per quam omnia sensitive cogitabilia sunt aliquando, addit quantoactualium alteram dimensionein , quatenus veluti pendent ab eodem temporispuncto. Nam si tempus designes linea recla in infinitum producta, ct si-multanen in quolibet temporis puncto per lineas ordinatim applicatas;superficies, quae ita generatur, repraesentabit vnundum jihacnomenon , tarnquoad substantiam, quam quoad accidentia.