Druckschrift 
3 (1838) Immanuel Kant's kleinere metaphysische Schriften
Entstehung
Seite
11
Einzelbild herunterladen
 

nova (liluciiiatio. Seel. II.

II

Mercurius circa axem revolvatur ncc ne, siquidem ratione care-mus, quae alterutruin ponat cum exclusione oppositi; utrumquetamdiu possibile mailet, neutrum verum respectu cognitionisnoslrae ei'licitur.

Ut discrimen rationum antecedenter et consequenter deter-minantium exemplo illustrem, eclipses satellitum Joviaiium nun-cupo, quas dico rationein cognoscendi suppeditare successivaeet celeritate assignabili factae propagationis lucis. Verum haecratio est consequenter tantum determinans hanc veritatem; sienim vel maxime nulli'orent Jovis satellites, nec eorum pervices facta occultatio, tarnen lux perinde in tempore moveretur,quanquam cognitum forsitan nobis non esset, s. ut ad definitio-nem datam propius applicem, phaenomena satellitum Joviaiiumsuccessivum lucis motum probantia, supponunt hoc ipsum lucisingenium, sine quo ita contingere non possent, ideoque consequen-ter tantum hanc veritatem determinant. Ratio autem liendi, s.cur motus lucis cum assignabili temporis dispendio junctus sit,(si sententiam Cartesii amplecteris,) in elasticitate globulorumaeris elasticorum ponitur, qui secundum leges elasticilatis ictuialiquantulum concedentes, quod in quovis globulo absorbentpunctum tempusculi, per seriem immensam concatenatam sum-mando, perceptibile tandem faciunt. Haec foret ratio antece-denter determinans, s. qua non posita deterrainato locus planenon esset. Si enim globuli aetheris perfecte duri lorent, perdistantias quantumlibet immensas nullum, emissionem inter etappulsum lucis, perciperetur temporis intervallum.

Illustris Wolfii definitio, quippe insigni nota laborans, hicmihi emendatione egere visa est. Definit enim rationem per id,unde intelligi potest, cur aliquid potius sit, quam non sit. Ubi liauddubie deiinitum immiscuit delinitioni. Etenim quantumvis vocula cursatis videatur communi intelligentiae accommodata, ut in defini-tione sumi posse censenda sit, tarnen tacite implicat iterum no-tionem rationis. Si enim recte excusseris, reperies idem, quodquam ob rationem , significare. Ideo substitutione rite lacta,