LOUISE DE COLIGNY.

63

de winnende partij de onderliggende niet moest uitdel-gen maar verschoonen, werd niet gesteld; de mogelijkheidvan verschil van denkwijze in eigen kring kwam nau-welijks tot bewustheid. Dat Gaspard de Coligny, datWillem van Oranje reeds naar de oplossing dier vra-gen zochten, dat de laatste, zooals hij den Staten vanHolland, in 1572 te Dordrecht vergaderd, nadrukkelijkverklaarde, wilde, „dat gehouden zoude worden vrijheid van„religiën, zoowel der Gereformeerde als der Roomsche en„dat een iegelijk in den zijnen in het openbaer en in„kercken of capellen zou gebruicken vrije exercitie der-„zelve — ten ware zijlieden zich als vijanden toonden, of„zich mishandelden tegens hetgeen voorzegd was/' is deoorzaak geweest van veel onwil, van veel tegenwerking,van veel wantrouwen, dat zij moesten ondervinden van dezijde zelfs van vele oprechte vromen in die dagen. Diehadden nog geen inzicht in de wettigheid van het beginselder godsdienstvrijheid, zooals later eeuw dat heeft leerenverstaan. Dat denkbeeld was den geestelijken leidsliedender eerste belijders, zelfs eenen Marnix van St.-Aldegondevreemd. Vrijheid van godsdienst stond niet op hunnebanier geschreven. ')

Louise de Coligny, die beiden mannen, den Zwijger enden admiraal, zoo na stond, heeft hunne geestelijke nalaten-schap in dit opzicht vooral dankbaar aanvaard; maar hetwas eene erfenis, die haar aardsche leven zeer rijk aan

') J. J. van Toorenenbergen. Eene bladzijde uit de geschie-denis der Nederlandsche geloofsbelijdenis.