I N 1
& magna difcrimina rerum,diuerfis temporibus perpeffa, Mun-fterus,ex Crantzio,late defcribit.Goropius Becanus in fua Saxo-nica,miram Hamburgi nominisoriginem nobisperfuadereco-natur ; Pernis,inquit,falitis,&fumo ficcatis , ob excellentiammaxime,frequentifsimeque, nomen ; Ham,cftattributum. Atnullagenseft, quam equidem noui, apud quam carnisporcinjeinfumata; plus abfumitur, quam in illa inferiore Saxoniac parte,in qua Hamburgum, vbi olim celeberrimum falfamentorum,&carnis porcinx fumo duratx,emporium fuit. Atquehinc,om-nes Saxones maritimi,& infulares,& vicini etiam populi litora-les, nanibus fuis , quibusmareinfeftumplerumquehabebant,commeatum,& cibaria ad diuturnas nauigationes necefiaria pe-tiuere. Quar,quod carne porcina infumata,quam huc vndiqueyenalem finitimi portabant, maximeconftarent , locumhuiusmercatus,Hamburg, nominarunt,id eft,oppidum pernarum,fi-uepetafonum, &carterarum porcipartium, falefumoque, adlongos vlus conferuatarum. Carterum,ifta fantafia Becani & nu-dafufpicio,nunquamHamburgenfes induxerit,vta Petafonuramercatu,qui in VVeftphaliamultofrequentior,nomefibi indi-ttim,credant.Deindc,eadem etiam nominis ratiofuerit in Ham-burgo Auftriar, quartamen dici non poteft, cuiusLazius infuaVienna meminit, oppidumeft, adalterum lapidem a Carnutodiftans, celebre fuit, vetus Principum Auftriar fedes,Sueuis po-rifsimum cognitum,qui ibi mercesBudam transferandas inHu-gariam deponebant.Sed Pernis & Petafouibus Becani reli<ftis,v-num de HamburgoHolfatiaradijciam. Inuenioin choromaio-ris Hamburgenfis Ecclefiar inter varia Comitum Holfatiar monumenta,etiam Benediftum eius nominis quintum Romanum Pontificem ibidem fepultum; de quo Albertus Abbas Stadenfis (au-toreft antiquus,ex quo Crantziusplurimadefumpfit, &ex Bib-liotheca Ranzouiana,anno 1587. editus,)Adalgadus,inquit Ar-chicpifcopusBremenfis, duxit in Comitatu fuo Benedidlum Pa-pam ordinatum,fedab Ottone Imperatore depulfum, quem illein Hamburch cuftodiar mancipari prarcepit.Archiepifcopus ve-ro ipfum cum magno honore,vfque ad diem obitus fuidetinuit.
Sepulturar infcriptio Hamburgi fichabet:Benedi<ftus Papa,quidefede Apoftolica per violentiam remotus, &poftea,cum reuocaretur,obijt Hamburgi quinto nonas Iulij,fepultus eft hic.
Hanjbvrga.
17. h a r l 1 n g a OccidcntalisFrifiar, adfauces Auftralismaris,opp.
19. Helsingobvrgv MDaniarinScania,quaSue-tiar proxima, oppidum ad famofum illudfretum;HoIlandisZe-lapdisqqe cum alias tiim vero anno 1587. Aprili Menfe notum,quodOrSundtindigetant. Idnomen fiquidem finum propridfignificatDanis, vteftmarisfinusrecefliis. Et Danisquidem eapars finus illius,0rian»r/appellatur,finus autem totus ,Mare o-rientale.Porro freti feu anguftiarum earum latitudo eft vix vni-us maliarisgermanici,quo loco quat fit Poli eleuatio,ex eo sefti-mari poteft, quod fretum hoc, quinque tantum miliaribus gcr-manicis verfus Boream ab Haffnia diftat Regni Metropoli,cuiusnotaeft tum latitudo,tum longitudo.
Forum habet Helfingoburgum nundinis freqnentatum ,inquod ruricolj vicini affatim conuehutfrumeti varia genera,boues,agnos,an fcres & cf tera id gen',atq; adeo quicquij ad viiflumvidetur neceflarium,ita quidem, vt & Helfingorenfib' tranfma-rinis.alijsqueemerevolentibuseadem fufficiant. NamHelfin-gorcnfibus mercimonia eiufmodi,tum propter Aulam Regiam,quarfrequenter Croneburgum commeat ,tum propter hofpitii,Mercatorum potifsiinum exoticorum,ante omnia Belgarum,Anglorum,Suecorum ,quotidianamfere frequentiam, funtperne.ceflaria,& in hac ciuitate libera.
Quod ad antiquitatem attinet oppidi Helfingoburgenfis,certofciri non poteft , priufneArx extiterit,an oppidum vel fimulVtrumque.Illud certum inter vetuftiores Scaniar, imo & Daniartotius ciuitatn, vulgo numerari quatuor hafce; Treleoburgum *Schaniar,quod atribus leonibusinfigni Regni Daniar nomen in-ncnit. Scanorum,Item cum I.undia, & de quo nunc agitur Hel-fingoburgum, quo longerecentiorem efle Helfingoram, vel exSaxone conftare videtur,qui hiftoriar fuae lib.XV.de ValdemaroI. loquens,& loci eiusmentionem faciens, vbi nunc eft Helfin-gora,littus tantum Sialandiat nominat, quod abHelfingo oppi-do vocabulum tenet. Harc enim funtSaxonisverba. QuiPauloanteineodem lib. paucis intcrieftis, per Helfingum oppidum,quod idem fic nominat, Helfingoburgu, folummodo intelligit.Quid autem opuslittus dicere,fieotum tcmporc,velarxibifuit vel oppidum.
C, Hejdinvm nouum , vulgo Hesdin fort,nomen ha-beta Sabaudiar Duce, comparatione Hesdini veteris , excuiusruinisconftrufhiineft, vetusautem Hesdinum fitum eratin ri-pafluuij Canche,quatuormiliaribus difsitum ab oppidoS. Pau-ii,eratque infigne caftro, bene munito, & iurisdiftionem habe-
r E X.
bat fatis amplam: pagos ,fyluas, poflefsiones&vias regiascircuiacentes, caelo vero tam falubri fruebatur, vteoanimi gratia,tanquam ad feceflum PrincipesFlandriar & Artefise Conhtesle-cedere folerent. Verum, quia Caftrum non erat exftruftum, adprarlentistemporisformam, nonpoterat maioribus tormentisrefiftere,ita, vt farpe prf da fuerit fortioribus.Itaque accidit ijjj.ducete exercitum Emanuele Philiberto Sabaudif Duce,vt mag-no cum Gallorum detrimetocaperetur,qui inter aliosHoratiuDucem Famefium amiferunt. Pofthanccaptiuitatcm CarolusImperator mandauit, caftrum hoc folo arquari, & noui Hesdinifundamentaponi, &anno fequenti perfeftum eft. Situm habetcommodifsimum ad ripam eiufdem fluminis Canche,vno miliariopropius Galliam diftans quatuormiliaribus Mcnftrolio, &quinque a S.Paulo. Rigatur & altero fluuio,vulgo Blangis a lo-co,in quo oritur.Ita,vt propter loci commoditatem, munimen-tum habeatur validilsimum,&proptertranslationem omniumiurium& priuilegiorum, quibus olim gaudebat Hesdinum ve-tus,breui tcmporehabitatoribusrepletum cft.jS. Hiervsale m , CiuitasDei ele<fta,fan<fta & gloriofa,fundata in montibus famftis, loci eminentia,coeli,foliquefaelicitate, cun6ias mundi vrbes fu perans in totius Orbis, & Iu-d?ar medio, feu centrum & vmbeliclis terrae,fita eft : & tanquan^Regia inter omnes accolas, velut caput in corpore eminet,fple-didisque ardificijsficut Sol prar carterislucet. Tantaquegloriailluftratur,vtfingulari quodampreuilegio vriicus efletlocusaDeo eledius:ac non tantum fidelis cuiusque animf ,verum etiameledtar Chrifti Ecclefiae in terramilitantis, deniq; & beataeillitisin coelo triumphatis exifteret figura.Vrbs,perfe<fti decoris,gau-dium &exultatio vniuerfarterrar.Harc, circum annum amundocreatOjbismillefimum & vigefimum tertium,tempore Abraha-miaMelchifidecRegecondita,&Hebraice S a l e m, Grarcovero S o l y m a , vocata eft,atque ab eo quinquaginta an-nispofleflavidetur. Deindelebufati, alebufaofilio Chanaanprognati, ipfam occupauerunt: aquibusl ebv s ,& I e b v-s a 1. e m diifta eft, cuiusRegem Iolue occidit. Tenueruntau-tem eam Iebufari,annos o<ftingentos,& viginti quatuor,tantum-que vrbis fidebant firmitati, vt, Dauide Regi iplam oppugnatu-ro pcr contemptum carcos,claudosyac mutilos in mornibus col-locarunt,di<Sitantes hos,ad arcendum hoftem fufficere.
At Dauid, expulfis Iebufaris, vrbcm per circuitum reardificas,arce muniens & inhabitans,totius eam Iudarat prouinciar Metro-polim,ac Regnifedemfecit:atque deincepsl ervsalemquafi Iebvssale M,b, elemento euphoniaegratia, inr,mutato,Gratcdautem,inflexo vocabulo,H ierosolymaappellata eft.Sunt tamen,qui fcribunt, a templo,quod Solomonin eamagnificentifsimum conftruxit,Hierofolymam nuncupa-tam. Nam Grarci, i'£j>o'v,templumvocant,qu3fiHieronSolomo-nis ,hoc eftardem Solomonis. Qiiam deindeSalomon,alijqueRegesluda multum ampliauerunt,ac validifsimisportis,turri-bus,m uris & fofsis,item templo,palatijs,prarclarifsimifque ardi-ficijsita munierunt,atqueexornauerunt,vttotius Orbis intcrvrbes miraculum eflet,ac filentio magis, quam infimo fermonehonoranda fit. Eoqueornatu ac fplendore, annisquadringcntis& feptuaginta feptem, velut terrenus Paradyfus Soruit, habenscircuitum quinquaqinta ftadiorum,&pergyrumvrbis foflamin lapide excifam,fexaginta pedu profunditate, latitudine veroducentorum &quinquaginta,in qua commorabantur hominumcircacentum & quinquaginta milia. Verumcum principumpopulique impietas non modo templum idolorum abominationibus prophanaflet, fedetiam fanguineinnoxio crudeliter effu-fo vrbem ad os vfque impleuiflet, diuina vltione per Nabucho-donoforBabylioniar regem(Dei autem flagellumjvna cum tem-plo,principibus.& populo ita fundituseuerfa,ac feptuaginta annis defolata fuit, vt Syon quafi ager araretur, & Ierufalem quafiaceruuslapidum eflet,& monstempli quafiexcelfa fyluarum:vtq;interea,tefte Hicronymo, nec auis volauerit,necbeftia per-tranfierit per eam.Deinde alurlsris,dc Babylonica captiuitate reucrfisjtemplo duntaxit argre extrufto, portis,turribus & moeni-bus carens,annos iexagintatres inhabitata eft. Cstterum a Nee-mia intradiesquinquagintaduos,ambitu trigintatrium ftadio-rum,portjs,turribus, validoque muro cin<fta,& poftcaa Macha-beis Herode & alijsperquam magnificepublicisac priuatisfdi-ficijsornara.priftino nomineacftatuannisquingctis & viginriquatuor glorioia & populoia claruit: vicos, propter domorumfrequenri.i acdenfitate,habens multos& anguftos. Quo tempo-re ibi,ceu in thcatro lelus Chriftus falute noftrii opera us eftrar-qucindevelut a centro, Apoftofi f uangericam praidicationemin vniuerium terrarum Orbem diuulgauerunt.
Scd anno poft Chriftum paifum trigefimo oflauo in occifionisChrifti vmdidlam, Titus Carfar Romanus eam muro triginianouem fiadiorum triduocircundedit, ac ludjrosexomni tribufeftum Pafch^ ibi celebrates,vrbe velut in carcerc coclufit. Vn-
ttt dcvrbs