I N D

genti,aquapurifsima,fed peneferuens, ex tattu vixinnoxia,oftertur.-quam pleriquecreduntin infimum balneum occul-tis vijs diffluere.Ad eamacceflus huiufmodi eft.Duobus tan-tum ad latuam pafsibus emenfis, in dextram declinadum eft,quo itinere lapis ingens offendicur, quem Caballum nuncu-pant:eo tranfi to calidus puluis calcatur,vfque ad cryptaefine.Redeundum indeeo, quain hac cryptx partem eft introitus,jbicp Iacuna protunda lataqj cernitur. ln propinquo apparetfpecus admeridiem verges,ingreflii vitandusrquippe, fi quisaliquantum in intima procedat,abfcpcaloris vel frigoris ex-ceflu,abfque vento,vel motu aeris, vertigine conciderer mortuus, calorccp furfum exatftuante fimul cera candelse delique-fcet,fimullumen fpontedeficiet. Sudatorium hoc, quod de-fcripfimus, humores purgat, capiti ac ventriculo auxiliatur,rheumata curat,pituitam educit, corpus alleuat, hydropicis& podagricis vehementer cofert. Ad dextram fpiracula quae-dam apparent, vnde crafsi cum atftu vapores, exhalantur fu-mi modo feruentis aheni.Prilcis huiufcemodi thermae vehe-menter probabantur,quia fudore fine quouis alio adminicu-lo prouocabant,&,vt quibufdam placet, fricatoriadiceban-tur, quodetiaminijsfudorelicifricatoribusfoleret. Aliaprxterea funt hoc tra&u balnea,Baiana difta,quae nunc omittimus.Omnia memorat Strabo,cum apud Bayas aquarum calidarum fontes, no folumaffeft^ valetudini multifariam auxiliantes,fed etiam voluptati atcp detitijs opportunos erum-pere perhibet.

T ufcum mare,vide T yrrhenum in Indice.52. TYBVR,fiueTyburtum,vrbs Latij eft in Italia, fedecimmillibus pafluum diftans ab vrbe Roma, Tibyris Stephano,Tiuolihodie,olim, Polyftephano vocatam,idemjStephanusprodit, quam tefte Solino, exau&oritate Catonis CatilinaArcas,pra:feftus clafsis Euandri,condidit. Quod etiam fenfitSeruius. De Grsecia(inquit)tresfratresveneruntadItaliam.Catillus,Coras,TyburvelTyburnus.Hifimulomnes vnamftcerunt ciuitatem, & eam de fratris maions nomine,Tyburappellauerunt,licet&aliasfecerintfinguli. Haftenus Serui-us lib.Aeneid.7.Tybur autem Virgilio dicitur Superbum: ideft,nobile,inquitSeruius:autper trafitum tetigitillud,quodal quando quum auxilia a Senatu pofcerentTyburtes,fub comemoratione beneficiorum, hoc tantum b Senatu refpofumacceperunt:Superbi eftis.HaecSeruius, explicans illudVergi-lijlib.Aeneid.7.

Quirify adeo tnagm pofitis incudtbus vrbesTelanouant,Attnapotens, Tyburffuperbum,Ardea,CruJiumerij s ,&tumgera. Antenna.56. Tyrrhenum inare,quod Plinioau&oreTufcum,Notiu,& Inferum etiam vocatur,LiburnumCicero,Tofco Leader;vocat,quiaTufciam nobihfsimam Italixregionealluit, qu:eSeruioauftore, quondamfitcognominataTyrrhenia, hinceam appellationem fortitum exiftimat.vel aTyrrhenis nau-tis,qui fe m hoc mare pratcipitauerun t- hocnamque habet fabula:Dormientem in littore Liberum patrem, puerum nau-tas abftulifleTyrrhenos, qui ciim effetexperre&us innaui,quo duceretur, interrogauit. Refp6derunt,quo vellet.Liberait: Ad Naxum,infulam fibi facratam,fed, cum alio vela deflefterent,iratum numen,tigres fibi facratas, vifibus eorum ob-. iecit,quo terrore fe llli in fludtus dedere pracipites. Hatc Ser-uius inlib.i.Aeneid.

V.

15. VALLENCENAE,eIegans Hannonix vrbs,Trullae fluuiolo infidens,medium regionis fere occupat. Admodum mu-nita,atq; aduerfus hoftium infultus tutifsima. Plebs opulen-ta,pierumquerem faciens ex telf quodam genere, quod ver-nacule Sayam appellant,cuiusingens lbi copia conficitur.53. VELITRAE,perantiquumLatijoppidum,Liuio,Belitra,Leandro & ali js Belitre;quibufdam etiam Blitri,fitu eft in colIe periucundo,vndepIertequeThyrreni marisinfula:, Potia,nimirum & Palmarola,fcnptorum monumentis celebres,iucundifsimo oculorum intuitu,confpici poflunt.17. VENLONVM,oppidum GeldnteadMofam flumen 111(1nitifsimum,bellica gloria,iam olim nobile,vbianno SalutisM.D.XLIII.certis conditionibus pax fa&aeft,interCarolumV.& GuilielmumCliuiaeDucem.

49. VERONAM, intcrvrbesItalicasnonminimamfuiffe,viderequidem,vel hoc temporelicet,'exijs, quxadhucex-tant, &quafi yiuunt,partimex ijsquat temporum, &beb

E X.

lorum iniuria quodammodo interiere,hifloriarbmautemmonumentis,etiamnum recondita,adferuantur. Comendandi autem merito veniunt,qui tam oportunam,maximf futurx vrbi fedem,delegerut,vbi amcemfsimus late labitur Athefis: colles placidifsimi adiacent, tcecundifsimi latefecampiprotendunt.Primi autem conditores quinam fuerint,diuer-fagrauifsimorum lcriptorum au&oritate difputatur.Alijs e-ius originerh Gallis,alijs vero Thufcis concedennbus.Ilh,Liuij,Trogi,&luftini fefe verbis tuentur,lib.xx.His autem Gallis(dicentis)caufa in 1 taliam veniendi, fedesiq;nouas quseren-di, mteftinadifcordia, &afsiduse domus d:flenfiones fu£re:quarum txdio,ciim in Italiam vemflentXedibusThufcos ex-puIerunt,&Mediolanum,Comum,Brixiam,Bergomum,Tridentum,Veronam,Vincentiamq;condiderunt. Thufci quocgDuce Rheto,auitis fedibus amifsis, alpes occupauere, & 110-mineDucis,gentem,Rhetos,appellauere:Alij;Catonis,&Sempronijinnituntur fententix, quoru ille, de originibus libro,Alpes omnes,inquit,Italix,ColoniasThufcorum fuifle,incolx aflerunt,&ab lpfis vel Ducibus,vel capitibus originum nominagentibus,& locis indita, vt Rhetij a Rheto Rege Lydo-rum,&Veronenfes,a Vera,Thufcorum CoIonia.Semproniusautem fimiliter fcribit:Hinccirca Larium Lacum, aPrincipi-busdifta Vallis Vulturena, & Yerona a VeraThufcoruifami-lia.Atgrauifsimi ifti fcriptores, etfi verbisdifsiderev dean-tur,re tamen ipfa,Catocum Sempronio,& Trogus cum luftino non dilsidere,comprohari poterir, fi res toiacdfideretur.lllud itacp in primis conftaredebet, Tranfpadanam omneinregionemantiquifsimorumThufcoru fedem fuiffe, quod&Sepronius affirmat his.verbis. Et quide omnem Tranfpada-nam regionem Thufcorum prolem fuifle,inter omnesau&ores conuenit,manentcj; veftigia,vrbs Mantua,& reliqua. Ca-to quoq;,ita de hac re lcribit, omnia fub Alpibus Tranfpada-naloca prifci conuenxThufci mifsis colonis tenuere,ab histjjmulta loca nomina retinent, pluradeleuerunt Galli, & reli-qua. ldem & Liuius,idem & Plinius affirmant. VeronenfemautemagrumThufcorumfedemfuifle,muIta prxter prxdi-£la monumenta confirmant.nam &Catullus Benacum Lydi-um vocat,ideft,Thufcu,CircaBenacum porrooppiaa funcadhuCjqujnominaThufcorum feruant,vt Thufculanum,&Vergilius,Oenum filiu Mantos fuiffe,& Thufci amnis, id eftiBenaci,tametfi nonnulli fint, qui de Ayno flumine, id intell-gant.funt & adhuc vina Rhetica,in agro noftro,nomenanticquum feruantia i Rhetis,qui a Gallis pulfi,montana incolu -re,de quibus ita Iuftinus fcribit.Thufci quocp,Duce Rheto,amifsis auitis fedibus Alpes occupauere. Plinius prxterea, deVerona inquit,Rhetorum & Euganeorum Verona. Hxcigi.tur itaftatuenda funt,quibus,fi alteruillud addas,quod Ca-todicebat,pluradeleuerunt Galli, facile fortaffeerit videre,quomodo tamCato,& Sempronius,quamTrogus, &Iufti-nus vera dicant.nihil enim prohibet &Veronam & Brixiam,& Mediolanum,antiquifsimas vrbes, li Gallis dirutas fuiffe,ijs dico,qui primi Alpes tranfcendere,mox ab alijs, Duce Bre-no,eafdem inftauratas fuifle, quasconditas, Iuftinusfcribit:More fcilicet veterum,qui condendi verbum, pro reftauran-do,vel augendo,de vrbibus vfurparunt. Atq; hxcquidem deVeronenfium origine difta fufficiant. Nunc porro interioravrbis penitus introfpiciamus.Vbi inter quam plurima vetu-ftatisindicia,habcntetiamcuriofi, quodadmirentur, cellu-las,& habi tationes fubterraneas frequentes in montibus exi-ftere,eum omnino ad modum confeftas,vt eo tempore vidc-antur paratx,quo homines aureo fxculo, in mon tibus habi-tantes,cafas fibi, & fpeluncas foderant, quam cofuetudinemVitruuius hb.2.cap.i.explicat,& Lucretius:

Sednemorafnqwt) atfy cauos montesfyluas colebant,Etfrutices intercondebant Jqualltda membra.

Iuuenalis infuper idem confirmans,ait:

Credopudicittam Saturno Rege moratamJn tems,vifamf dtu,dumfrigida paruasPraberetJpelunca domos. tgnemflaremf,

Etpecus, &dominos commumclaudiret vmbra.

Syluesirem montana torum confterneret vxorTrondibus,&c.

Quin etiam & illud multo maiorem admirationem prxbet,quod inmontibus Veronx Echinimarini,coclex, & fimiliain lapides diuturnitate temporis cocreta, mueniantur. Tumetiam,quona pafto hxc,fi viua quandoque fuere,in hos montes autdelatafuerint,aut enata.Sunt.qui diluuio adfcnbant:Verum alij,rationibus moti,hanc fen tentiam improbant,tu,

tttt a