Druckschrift 
3 (1931) Vom Ausbruch des Kirchenstreites bis zum Ende des zwölften Jahrhunderts
Entstehung
Seite
276
Einzelbild herunterladen
 

276 Zweiter Abschnitt. Die Artes

festzustellen, inwieweit Petrus mit seiner Angabe Recht hat, daß er dasWerk ins Lateinische übersetzt habe. Der bunte novellistische Inhalt inziemlich ernster Form brachte es nun mit sich, daß die Disciplina clericalis 1wohl von Frankreich aus eine große Verbreitung erhielt und daß ihr Inhaltin eine Menge andrer Werke zum Teil übertragen wurde: Man findet Er-zählungen aus diesem Schatze bei Albertanus in der Ars loquendi et tacendiim Renner Hugos von Trimberg, in der Fabelsammlung Adolfs von Wien,in den Gesta Romanorum und bei Petrarka. Auch liest man den Namen desPetrus sehr häufig in alten Bibliothekskatalogen und frühzeitig schon wurdesein Werk in die Volkssprachen übersetzt, ja auch in lateinische Verse ge-bracht. So bedeutet das an sich wenig geschmackvolle Werk für das Abend-land den Ausgangspunkt einer nicht eben geringfügigen novellistischenLiteratur, und zugleich ist es ein Zeugnis für die eigenartige Mischungjüdischer, arabischer und christlicher Kultur in Spanien.

Zeugnisse. Zur Person vgl. Dial. praef. (Migne 157, 537) Cum itaque . . . ad tarn ex-celsum huius fidei gradum pervenissem, exui pallium falsitatis ... et baptizatus in sede Os-censis civitatis . . . purificatus manibus Stephani eiusdem civitatis episcopi . . . Hoc autemfactum est anno a nativitate domini millesimo centesimo sexto era millesima centesima quadra-gesima quarta*. . . Unde mihi ob venerationem et memoriam . . . apostoli nomen quod estPetrus imposui. Fuit autem pater meus spiritualis Alfunsus, gloriosus Hispaniae imperator,qui me de sacro fönte suscepit, quare nomen eius praefato nomini meo apponens Petrus AI-funsi mihi nomen imposui. Zur Bildung ib. col. 538 A Cumque notum esset Judaeis, qui meantea noverant et probaverant peritum in libris prophetarum et dictis doctorum, partem eliamnon magnam habere omnium liberalium artium, quod legem et fidem accepissem Christiano-rum . . . arbitrati sunt me hoc non fecisse nisi quia adeo omnem abieceram verecundiam, quodet deum et legem contempseram . . . Hunc igitur libellum composui, ut omnes et meam cognos-cant intentionem et audiant rationem, und Dial. col 539 A Tu vero in philosophiae cunis enu-tritus, philosophiaeuberibus lactatus . . . ZuMoses Dial. 537D. 538D. Am Schluß (col.671A)Moyses: Multum certe tibi dedit deus sapientiae . . . quod in te scripturae intelligentia tanlasit ut te superare nequeam, imo quod contradicam non habeam. Zu Petrus vgl. Alberici Chron.Trium fontium 1106 (MG. SS. 23,816,49ff. und Vincent. Bellovacensis Spec. hist. 25,118(bis 145 die 5 ersten Tituli).

Ueberlieferung des Dialogus. Die Schrift wird in alten Katalogen nur selten 3 ge-nannt, nämlich in der Sorbonne 1338 (tractatus contra Judeos), in Heiligenkreuz 1381 (Defide christiana tytuli XII), in Melk 1483 (contra Judeos . . . per modum dialogi), beiGregor XII 1411 (contra Judeos) Erfurt, Salvatorberg s. XV. In Paris befinden sich drei-zehn Hss. (vgl. C. Nedelcou, Romania 35, 463 n. 1), aus s. XII Paris. 10624. 10722,s.XIIXIII 14069. 15009; s. XIII 18107, Arsenal 769. 941; ferner Berol. Meerm. 18 s.XII.

Disciplina clericalis. Zur Einführung Prol. p. 1, 10 (edd. Hilka und Söder-hjelm) Deus igitur in hoc opusculo mihi sit in auxilium, qui me librum hunc componereet in latinum transferre compulit; p. 2, 3 Propterea ergo libellum compegi partim ex prover-biis philosophorum et suis castigationibus, partim ex proverbiis et castigationibus Arabiciset fabulis et versibus, partim ex animalium et volucrum similitudinibus . . . Huic libello nomeniniungens et est nomen ex re, id st clericalis disciplina, reddit enim clericum disciplinaium.Die Sprüche beginnen p. 2,16 Enoch philosophus qui lingua Arabica cognominatur Edric.Zu Sokrates 4 p. 2, 24 Dixit Socrates discipulis suis: Videte ne sitis deo oboedientes et inoboe-dientes in eodem und 11,14 Socrates: Sicut homo mendax in principis comitatu non convenit,sie a regno caelorum exeludendus erit. Zu Balaam p. 3, 9 Balaam qui lingua Arabica vocaturLucaman, dixit filio suo: Fili, ne sit formica sapientior te, quae congregat in aestate undevivat in hyeme. 5 Beginn der Rahmenerzählung p. 3, 15 und diese setzt sich bis zum Ende

1 Auch dieser etwas irreführende Titel unsre Zeitrechnung.

mag zur Verbreitung beigetragen haben. 3 Nämlich Petrus Alfonsi ohne weitere

2 So ist nämlich in neun von dreizehn Angaben dürfte wohl stets die DisciplinaHss. zu lesen nach C. Nedelcou, Romania clericalis sein.

35 (1906), 462f.; die Worte bei Migne, auf 4 Vgl. Petri Alfonsi Discipl. clericalis,

die sich die Altersbestimmung betreffs hrsg. von Fr. W. Val. Schmidt (Berlin

des Petrus stützte, sind durchaus falsch. 1827) S. 91 f.

Die spanische Aera hat 38 Jahre mehr als B Vgl. Prov. 30, 25.