Druckschrift 
3 (1931) Vom Ausbruch des Kirchenstreites bis zum Ende des zwölften Jahrhunderts
Entstehung
Seite
225
Einzelbild herunterladen
 

B. Schriftsteller des Quadriviums 225

rumsumitexordium etc. Ueberlief erung des Fragments einzig im Monac. 14689 f. 8587 s XII (aus St. Emmeram) Wilhelmi dialogus de astronomia; Drucke vgl. oben.

De musica. Beginn: (Gerbert, SS. de musica 2, 154) Othl. Postquam . . . petitionibusme ! s in astronomica satisjecisti disciplina, consequens est ut ad musicam transferaturrollatio W. aliter persolvere nequeo nisi eorum recordatione vel recognitione, quae tarn

musica Boetii quam ex probabilibus modernorum scriptis tibi cognita sunt, isagogenauamdam praeparem ad incognita. 1 Zu der Schrift über die Orgelpfeifen vgl. Musica Ari-bonis scolast. bei Gerbert 2, 223 Domnus Willeheimus prius Emmerammensis Ratis-vonae monachus nunc autem alibi abbas venerandus fistularum novam exquisivit mensuram.ß/ammeamdilexitparvitatem ultra parvitatis dignitatem, quiest musicus primus . . . Primaeergo longitudo sicut placuit domno Willehelmo usque ad plectrum haec est ; zu Wilhelm vgl.auch p. 224 uti placuit experientiae domni Willehelmi und Prius iuxta domnum Willehel-mum grossitudinis depinximus circulum. Ueberlief erung der Musica in einem 1768verbrannten Sanblasianus (vgl. Gerbert 2,154), im Vindob. 51 s. XII f. 73b81 undim Berol. lat. 955 f. 157168 (noch unverglichen, vgl. Rose, Die lat. Hss. der kgl.Bibl. zu Berlin 2, 3,1175f). Auszüge finden sich im Monac.14965a s. XI f. 1 vor GuidosMusik. Von St. Blasien wird das Werk nach Muri gekommen sein (B. 122, 36), und inSt. Blasien lernte es wohl Bernold kennen, Chron. 1091 (MG. SS.5, 451). Nach BernoldsWorten schrieben der Verfasser der Vita Wilhelmi und der Anon. Mellicensis; doch wardiesem in Prüfening die Musik Wilhelms vielleicht selbst bekannt, da man dort wußte,daß sie nicht vollendet worden war und da man dort auch die Musik Dietgers besaß,Ausgaben von Gerbert, SS. de musica sacra 2, 154182, und Hans Müller, DieMusik Wilhelms von Hirschau, Frankfurt 1883. Die Schrift De mensura fistularum ineiner von Gerbert (p. 279) benutzten Hs. aus Tegernsco und im Monac. 14965b f. 31bs. XII (aus St. Emmeram) Alia regula domni Willihelmi de fistulis; Ausgabe von Ger-bert 2, 279282. Vgl. W. Bäumker, Zur Geschichte der Tonkunst in Deutschland(1881) S. 81 ff. Zum weiteren Leben Wilhelms vgl. die Vita Wilhelmi 16 (MG. SS.12, 211 ff.) und den Codex Hirsaugiensis, Bibl. des lit. Vereins zu Stuttgart iE S. 4f.

Zu den Consuetudines Hirsaugienses. Beginn (Migne 150, 927B): Postquamego frater Wilhelmus . . . fratrum Hirsaugiensium . . . provisor sum constitutus, indidi eisinprimis quas a puero didiceram in monasterio s. Emmerammi regularis vitae consuetu-dines . . . (D) venerabilis vir . . . Bernardus abbas Massiliensis apostolicae sedis legationefunetus ad, nos devenit integrum jere annum difficultate conficiendi itineris, quod volebat,inhibitus nobiscum exegit . . , (929 B) peraeta legatione . . . rediit et in redeundo Clunia-cum transiens . . . Circa idem tempus Udalricus senior quidam Cluniacensis . . . pro causamonasterii in Alemanniam missus aliquamdiu nobiscum mansit . . . rogavimus eum utsuas nobis consuetudines 2 transcriberet. (C) Annuit spopondit et ut promiserat duos depraedictis consuetudinibus libellos nobis conscripsit etc. Beginn vom 2. Buch (1037 G)[Praefatio s. Wilhelmi] Quia superioris libri descriptione primum de novitiorum disci-plina ac deinde de reliquis . . . institutis . . . regulam dedimus, nunc quod restat de singulissingulorum obedientiis foris vel intus necessariis in seeundum librum distinguimus. Ueber-lieferung im Monac. 14442 s. XI/XII, 4621 f. 122 s. XI/XII, 22032 f. 9 s. XIIXIII;13106 s.XIII (bis 2, 73; Migne 150, 1143). Ausgabe von Herrgott, Disciplina mona-stica (1751) p. 375 = Migne 150, 927.

Codex Hirsaugiensis. (Bibl. d. lit. Ver. zu Stuttgart IE S. 5) über den Tod Wil-helms Sub eo quoque maius monasterium construetum est . . . anno vero . . . mülesimononagesimo primo dedicatum est . . . In ipso autem anno quo monasterium consecratumest tercio nonas Idus lulii de hac vita ad dominum migravit. . . Prefuit autem annis vigintiduobus. Der Brief an den Gegenkönig beginnt (Sudendorf, Registrum 1, 50 N. 15)Victoriosissimo regi H. inexpugnabili s. domini ecclesiae antemurali peccator abbas Hirsau-giensis cum confratribus suis.

Am Schluß ist zu erwähnen, daß Heinrich IV. dem Kloster Hirschaueine schöne Bibel schenkte, von der sich der 2. Teil des Alten und das NeueTestament als Monac. 13001 erhalten hat; in ihr kehrt die Aufschrift öfterswieder Heinricus IV rex dedit hunc librum s. Aurelio. 3 Damit hängt viel-

1 In der Fortsetzung heißt es (bei Ger- 2,497 N.71 und 93). Ein Liber de situ Clu-

bertp.155) camelina. . . mansuetudine . . . niacensi befand sich in Canterbury s.XIII

nec alpinam... difficultatem; beides scheint (Mullinger p.102), ein Lib. ordinis Clu-

spnchwörtlich zu sein. niensis et Farfensis in S. Euticii bei Norcia

Zu den Consuet. Cluniacenses vgl. Cluni (B. 99, 23).

m J (Delisle. Le cab. des mscr. 2, 467 3 Vgl.Neues Archiv 10, 409.W.237amEnde).Limogess.XII(Delisle,H. d. A. 1X2, 3 15