224 Zweiter Abschnitt. Die Artes
beginnt mit seinem Aufenthalt in St. Emmeram, registriert seine wissen-schaftlichen Erfolge daselbst mit den Worten Bernolds zu 1091 und be-richtet über seinen Aufstieg zum Abt von Hirschau. Dann erfährt man vonder Romreise und dem päpstlichen Privileg sowie von der Einfachheitdes Mannes. 1 Mit diesem ersten Viertel der Biographie sind aber, bis aufdie Erzählung vom Tode, die geschichtlich wichtigen Dinge erschöpft, dennmit Kap. 8 schon setzen die Wunder ein, von denen der Biograph gelegent-lich berichtet, daß er sie mit eignen Augen gesehen habe. Die ganze weitereErzählung ist fast nur der Heiligkeit und religiösen Tiefe des Mannes ge-widmet, ohne daß der Leser von dessen kirchlicher und politischer Wirk-samkeit etwas erfährt, außer daß Kap. 22 die Klöster erwähnt werden,die er errichtet hat. Mit Kap. 26, nachdem vorher Sterben und Tod desHelden breit dargestellt ist, tritt ein förmlicher Stoffwechsel in der Er-zählung ein, da nun von Gebhards Ankunft berichtet wird, der mit derkostbaren Reliquie von einigen Haaren des hl. Petrus ankommt und, vor-dem Prior, zum Abt erwählt wird. So gehen die letzten Abschnitte Wilhelmnicht mehr an mit Ausnahme der dem Leben angehängten 31 Verse. Diesedürftige Schrift genügte den Hirschauern vollkommen, denn im CodexHirsaugiensis wird auf sie als Fundgrube weiteren Wissens verwiesen. 2
Zeugnisse. An die Spitze ist hier der Bericht des Anon. Mellicensis 108 (p. 93 Ett-linger) zu stellen, der, wie auch die betreffenden Angaben im Anfang der Vita Wilhelmi,auf die Chronik Bernolds 1091 zurückgeht. Dort heißt es Williheimus abbas reveren-dissimus Bawariorum prosapia . . . exortus atque in monasterio s. Emmerammi educa-tus , . . Nam naturale horologium ad instar celestis hemisperii excogitavit, naturalia sol-sticia sive equinoctia et statum mundi certis experimentis invenire demonstravit, que omnia,etiam litteris mandare curavit. . . Multas etiam questiones de computo probatissimis racioni-bus enodavit. Hie in musica peritissimus ju.it multasque illius subtilia antiquis doctoribus in-cognita elueidavit. Multos etiam errores in cantibus deprehensos satis racionabiliter aiartem correxit. . . Tractatum tarnen unum de musica scripsit, quem dei vocatione ad re-gendum Hirsaugiense cenobium tractus minime perfecit. Hie Uodalricum Cluniacensismonasterii monachum incitavit ad scribendum consuetudines monachorum. Zu Otloh undWilhelm vgl. Otl. de tentat. (MG. SS. 11, 391, 29) compulsus fratrum duorum preeibusintimis et assiduis, Wilhelmi scilicet ex congregatione nostra; p. 393, 27 Postea vero cumjratre nostro Wilhelme- projeetus dedi ei quatuor libros.
Die Vorrede zur Astronomie vgl. (Pez, Thes. anecd.VI, 1, 259) Migne 150, 1639;Wilhelms Schmerz quod , . . ad totius quidem quadruvii maxime autem ad astronomiaeStudium me penitus contulerim; sein Freund (1639B) carissimus et valde unicus 0. (aliamanus notat Otoch). Dessen Ansicht (1641C) Licetnimirumetvere decet nos saecularemphilosophiam investigando aurum in luto quaerere, 3 Aegyptum spoliare,* odoriferos jruc-tus in spinis carpere. 5 Aufforderung (1642 C) Ecce ex quam limpidissimo fönte nos aitotius quadruvii diseiplinam per naturale ingenium . . . attrahimur! Ideoque omnibus quimaligna loquuntur plane confusis in nomine eius qui numerat multitudinem stellarum etomnibus eis nomina vocat, astronomiam nostram proposito dialogicae confabulationis ilinerepercurramus. Tum ego validissimis, inquam, assertionibus me, frater dilectissime, et contraadversarios animasti et ne iussis tuis ultra resistere audeam, potenter obligasti. Sedeamer-cede obtempero ut quia ego figuris adhuc et pluribus instrumentis ad ista pertinenlibusgraviter oecupandus sum, tu collationem nostram litteris quemadmodum promisisti reph-catam expedias etc. Beginn: Igitur a solstitiis et aequinoctiis ordo adinventionum nostra-
1 Hier begegnet c. 7 (MG. SS.12, 213, 38) 1833, 70—72) gibt ein Fragment einerdas Wort aurifrigio = auro phrygio . . . or- Versifikation der Vita Wilhelmi in Hexa-nata. metern aus Stuttgart. Hier ist Blatt 1 Vs.3
2 Bibliothek des literar. Vereins zu Stutt- (Flebilibusque leoes implentes voeibus auras)gart IE, 4 De quo plura quidem possent aus Sedul. P. C. 4, 34 und 12 aus Verg.enarrari, sed libellus de vita eius descriptus Aen. 1, 437 und 94 genommen.
satis de his instruit lectorem. Kausler (An- 8 Vgl. hierzu Job 41, 24.
zeiger f. Kunde des. deutschen Mittelalters 4 Exod. 3, 22. 5 Matth.7,16.