Druckschrift 
3 (1931) Vom Ausbruch des Kirchenstreites bis zum Ende des zwölften Jahrhunderts
Entstehung
Seite
32
Einzelbild herunterladen
 

32 Erster Abschnitt. Die Theologie und Philosophie

freilich, wenn man will, doch nur von Seiten der eigenen Partei; denn dieGegner konnten aus derselben Stelle zuweilen recht gut das Gegenteil her-auslesen, und das Beweismaterial war daher bei keiner dieser Streitschriftennicht annähernd einwandfrei. Außerdem verfaßte Anselm eine Gollectiocanonum, die gleichsam eine Verteidigungs- und Schutzschrift für die ganzeHildebrandinische Politik darstellen sollte.

Zeugnisse. Zum Leben Anselms vgl. die Vita Anselmi des sog. Bardo MG. SS. 12,135; nämlich B. Schmeidler hat (Neues Archiv 43, 532537) erwiesen, daß diesLeben nicht von dem Luccheser Kanoniker Bardo verfaßt sein kann. Zu den Schriftenvgl. Vita Anselmi 21 p. 20, 11 Ipsi denique quondam diclo regi commonitorium dictavitet haeresiarcham ipsum s. sedis Romanae invasorem Wibertum scriptis salutaribus com-monuit; 26 p. 21, 20 Apologeticum unum diversis ex sanctorum patrum voluminibuscompilavit quibus domni papae sententiam et universa eius facta . . . defenderet rationibuset approbaret. . . Dies ist die Collectio canonum, 1 die auch von Sigebert Chron. 1086(MG. SS. 6, 365, 36) erwähnt wird: Anseimus Lucensis episcopus, Hildebrandi papaecooperator indefessus . . . moritur, qui in Hieremiam et in Psalmos tractatus edidit etdoctrinam Hildebrandi libro luculento confirmavit. Vita 26 p. 21, 23 In lamentationesHieremiae dilucidissimam fecit expositionem. Psalterium quoque rogatu benedictissimaedei ancillae Mathildae exposuit luculenlissime, breviter quidem sed utiliter usque in illumlocum ubi ait: Benediximus vobis in nomine domini. Ibi siquidem vitam et expositionemfinivit. Zur ersten Schrift an Wibert vgl. in der zweiten Lib. de lite 1, 520, 22 Audiitaque sceleratissime omnium qui sie mihi iam nominandus es eo quod non timuisti latrarecontra dominum et magistrum luum, cognosce quae propria sunt. Scripsi tibi pauca cummulto dolore et sincerae caritatis affectu ut cognoscens errorem tuum redires ad cor et poeni-tentiam ageres delictorum tuorum. Wido von Ferrara hat einen Teil dieser zweiten Schriftauch in sein Werk aufgenommen, vgl. K. Panzer a. a. O. S. 4 ff. Frutolf von Michels-berg kennt das Werk auch und führt ein Stück (Lib. 1, 521, 3141 Ut ergo de nul-lus est) 2 mit den Worten ein Scripsit post haec Anshelmus Lucensis episcopus epistolamad eundem Wigpertum in qua illum praevaricatorem ac superbum cognominat inter aliasubinferens = MG. SS. 6, 204, 14 zum Jahr 1080, daraus Annal. Saxo 1080, SS. 6,719, 2129.

Ueberlieferung. Ehedem s. XV in der Erfurter Karthause, s. Lehmann 2,412. Im Admunt. 162 s.XII und im Ambros. G 17 sup. s.XV. Ausgabe (Migne 149,446) von E. Bernheim, Lib. de lite 1, 519528; vgl. 3, 731. Inhaltsangabe bei J. Hel-fenstein, Gregors VII. Bestrebungen nach den Streitschriften seiner Zeit (Frankfurt1856) S. 65 ff. Vgl. C. Mirbt, Die Stellung Augusüns etc. S. 24 ff. und PublizistikS. 38 ff. und 457. 508. Wattenbach 2, 227 f.

Frutolf schreibt im Chron. 1080 (SS. 6, 204, 25) weiter über Anselm Haec priorisententiae valde contraria scripsit Anshelmus episcopus vir literis apprime eruditus etc.Teilweise danach der Anon. Mellicensis 100 (ed. Ettlinger S. 89) Anshelmus Lucensisepiscopus . . . et b. Gregorium septimum unice dilexit, contra Gwibertum et sequaces eiusopus eximium scripsit. Nam et super psalterium opus immodicum scribit, in quo lociscongruentibus contra Gwibertum et Heinricum per apostropham disserit.

Die Collectio canonum ist aus achtzehn Hss. (davon sechzehn aus Italien) teil-weise herausgegeben von Fr. Thaner, Anselmi episcopi Lucensis collectio canonumuna cum collectione minore, Fase. I. II. Innsbruck 1906. 1915 (ohne Vorrede). Dieeinzige Aufschrift aus mittelalterlichen Bibliotheken stammt aus Prüfening s. XII(B. 95, 154) über Anshelmi Lucensis, wo sie mit Werken Bernolds vereinigt war. Danun der Anon. Mellic. 100 die Schrift contra Gwibertum anführt und er aus Prüfeningoder Umgebung stammt, so wird man das Werk in der Prüfeninger Bibliothek mit jenerSchrift und nicht mit der Collectio canonum gleichzusetzen haben; an den Psalmen-kommentar wird nicht zu denken sein.

15. WIDONIS FERRARIENSIS DE SCISMATE HILDEBRANDIWido stammte aus Arezzo und kam nach 1073 nach Rom, wo er bei derSynode von 1080 zugegen war. Er erhielt das Bistum Ferrara und stand ganz

1 Ihre Kapitelüberschriften hrsg. von A. aderat. 35 ei] id est. et gradu sacerdotalisMai, Spicilegium Romanum 6, 316. kathedrae. 37 voluerit fieri, habet. 39 multum

2 Lesarten bei Frutolf sind p. 521, 31 de se. et fehlt. 40 debet esse,enini} ergo, quae] quod. 32 dei. 34 affuii]