679. 1592 617
in Galliam fratribus nostris afflictis duceret, quo facto uuo momento (Februar)omnes persecutiones contra Palatinura parentem cessabant. 1 März
At ibi erat pater, erat Casimirus et dux Christopborus inclytaememoriae; bic est unicus et quidem ultimus suae familiae; nemopotesthuicsuadere, ut eat in bellum, nisi temerarius, qui Palatinatumin summum discrimen adducat. Respondeo: Si necessitas noi:urgeret, concedo esse immaturum et etiam temerarium consilium."Da es sich aber darum handelt, dass der Kf. in die Hände Uebel-wollender fallen, ihm Kuratoren gesetzt, der Abfall von der reinenLehre zugemutet, die Pfalz durch Feinde regiert, die Religionverändert, die Räte und Geistlichen beseitigt, die Universität zer-rüttetwerden kann, welcher Rat ist da vorzuziehen? zu geschweigenvon dem Untergang der wahren Religion im ganzen Reich sowieder kurf- Autorität, „ita ut cordato et pio principi tollerabilioresset praesens mors quam vivere et omnia haec mala videre". ...
Jedenfalls „domi se et suos defendere non potest." Von zweiUebeln das Kleinere zu wählen: „Avi religio abneganda vel saltemvacillandum, autoritas et libertas amittenda, mutatio religionis inPalatinatu iutuenda, aut magno animo perrumpendum seque virumet verum successorem sui patrui esse monstrandum, pericula post-
ponere, deo se et suos commendare..... Exemplo huic Bit avus,
patruus, Johannes Fridericus Saxoniae olim sub Carolo V., PhilippusLandgravius, olim Admiralius, Condeus, iam rex Galliae, reginaAngliae.... Domi sedendo, stertendo, venando aut deliciis in-dulgendo opus domini non perficitur.....
Haec cum suadeo, non dico, ut statim conscribi debeat exercitus,sed hoc volo, ut illi, qui principem in manibus habent, ad taliaet talem resolutionem apud se sumendam admoneant eumque ad
omnes ictus excipiendos praeparcnt..... Interea omnia prius
tentanda et prout res cadunt, consilium sumendum. Et quamdiustatum suum actionibus politicis potest tueri, iiisanus esset, siarma sumeret." Aber er muss auf alles schon vorher gefasst sein.
„Media sunt varia,"
1) Wer soll in Abwesenheit des Kf. für die Regierung sorgen?„Dominus coines 3 tantum annum unum se pbstrinxit, quo fortassisnondum erit necesse ad profectionem in bellum devenire. Ergovideretur mihi cum duce Bipontino posse agi, ut is sit locum tenens;l) quia est religioni addictus, 2) et agnatus, 3) et prudens;4) foret contentus mediocri stipendio; 5) senatus habebit autori-tatem, si princeps ei praeficeretur; 6) pateretur facile instruc-tionem sibi praescribi; 7) quidquid moiiantur Caesar, Pontificiiet alii, excusaret se ex praescripto agere; 8) ei adiungendi viriintegri in religione tarn nobiles quam iureconsulti."
2) Sendung eines „vir prudens et dexter" an die Strassburger,die Berner und übrigen Schweizer, um ,,de certa pecuniamutuo ab ipsis aceipienda," auch für den Notfall über Werbungvon Volk zu handeln.
1 Vgl. I. S. 29 ff.
2 Wittgenstein.