^
568 De tranflat dominij per vlt.volunt.
*3
Sequitur fecundb , fi vinctus , carccrem , antelatam mortis fententiam erF-igiat, vel raorte na-turali eam piarueniat , non cam inhabilitatem in-currere.
Sequitur tertio, C\ poft latam fententiam appel-laue:i r , 6c peudente appellationc teftamentum fe-ccrJt, & 11a e v,ra difcefTerir, valcre teftamentum,/. quia a Uurombns^ fi quu ,jf- de teßamentis. namleguima appcllario fufpendit caufara , & cam adantiquum ftatum , in quo erat ante latam fen-, tentiam , reducit. Si verö appellatum non fuerit,-poft latam fententiam , & contraclam inhabilita-tem , nec ad pias caufas de iure teftari poterit, vtiiam diximus, & docet Clarus §. teftamentum, q.f.num 6. Bartolus inrepetit.l.i. ntm. 6. C. defacrof.Ecclef. Abbas*« rubrica detefiam.num.i 1 .verfic.dedamnato. Panormitanus in rubrica de tefiam. n.M.& citat etiam lulius Clarus prohacopinione Ale-xandrum in allegatione confilij 18 z. poß numer. $.Sed f"allitur,quia Alexanderibi non atteftatur hoc,fed folüm refert argumentum, quo Baldus vtitur,tenens hanc opinionem.Eft tarnen communis haecopinio : & ratio eft, quia per fententiam , & poftfententiam condemnatoriam iam contraxit inha-"ftilnatcm ad teftandum abfolutc.cV eft faetus feruospoenx , &c amifit libertatem ad teftandum , & ali-quando bona , quando fcilicet applicantur fifco;& &%d fifeum de iure non fint applicata, ftatim adehmnati hanedes deueniunt : noftra* tarnen Ordi-nationesI,ufitanaeinveteribus,/i6.f. w.94. inno-uis Hb 4. ut 83. damnatis ad mortem facultatemad reftandum concedunt de fuo tertio ad pias ran-tüm caufas, veluti ad redimendos captiuos , admatrimonio collocandas orp,hanas , uibleuandaeleemofynis hofpitalia , celebrandas Miflas , refi-cienda monaftcria , & aedes facras , non autem adaliaoperapia ,quod lntelligo , nifi conftet , aequeefte pia, quam ordinationem bene explieat Caldasde nominat.queß. 5. num 31. Excipiuntur tarnendamnatiüb crimen haerefis, proditionis,(odomiz,& quia ha;c exceptio exprimitur, dubitatur dealiis criminibus, & criminojis , quoram bona pu-blicentur ? Ego vero fic dieb ,eos poft condemna-toriam fententiam teftari polTe de fua tertia par-te bonorum in Lufirania ad pias tantüm caufas:ante latam vcio fententiam, & promulgatam Hee-re eis teftari ad quafeumque caufas pias, & profa-nasde iureLufitano , etiamfi tali crimini fit ipfoiure decreta peetia publicationis bonorum , quiaeam peenam non ineurrunt nifi poft latam mortisfententiam, Ci excipias Hamnatos ob crimen harrc-fis, proditionis , Sc fodomia;, de quotum confifea-tione iam fatisalibi egimus , quia illorum bonapublicantur poft latam fententiam , ä die criminiscommifll, vt latc diximus in primo temo Decalogi,vbi de peenis tempofalibus hxrefis tradtauimus:quarenus vero de iure Lufitano miles damnatusadmortem pofllt teftari, etiamfi fit filiusfamilias,vi-de noftram nouam ordinationem Üb. 4. w.83.num. 1.1 Item daronatus ob libellum famefum reftandiiurepii .a.mr.l.ücui > §.fi quis^ff.de teßamentü, quiainfarnis eft. Ex diuerfa tarnen , Sc alia culpa infa-m es eo iure non priuantur ,ex Buitolo *'£*,& com-muni Do&orum , quam refert , ac fcquirur luliusClarus Üb. ^.%.teßamentum,quis.ß. 1 <j. Molinatem.i.deiußitU.trati.i..diß>. .37. Sylucftcr verb. tefta-mentum 1. qu&fi. ?# Angclus eod. verb-num. 1. vndereiieiendus eft Couarruuias tn relelt.de homiädto 1.part.J.i. num. 6. abfolute dicens ipfo iure teftan-di poteftatepriuari, cum tarnen hoc folüm prohi-
beatur infamibus , qui ex famofis libellis contra-hunt infamiam.
Excommunieatus eo iure non priuatur , feeun- 14.dum communem,cui lulius Clarus ^wf/r.i4.quoadexeommunicatum oecultum , & toleratum , indu-dubitamer adhatret; quoad publicum vcib, & nontoleratum , nihil refoluit: Couarruuias tarnendrubheam, deteßam.i. part. »um. 18. eandem fen-tentiam,quodfcilicct excommunieatus teftari nonprohibeatur, docet, nifi quando exeommunica-tioni ea etiam peena in canonc addicur , vt»« cap.exeommunicarnus i.§. credentes.de harericü,& cap.Felicifyde panU,lib.6.üx. etiam ex authoritatc mul-torum , quos citat, nihil ad id referre,fit nc publi-ce 5 an occultc,excommunicatus, notorius, aut nonnotarius, quando in canone ita exprimitur ,quodita tenendum eft , vt docet Molina tom. 1. de mßi~tia. traä.i. difp.1^7. Panormitanus in rubr. de te-fiam. Syluefter verb. teßamentum i.quttfi.i pronun-ciato 9. Antonius Gomez ad l. 3. Tauri , num.\ f „Bartolus, & alij, quos citat Molina ; nam quandopro aliquo delidlo vltra exeommunicationem fta«tuitur , & exprimitur in canone, vt delinquens te-ftari nequeat , quo pac"to ftatuiturin prardiclo cap.Feltcis,depccnü,m6. vtqui hoftiliter infecutus fue-rit Cardinalem fanetae Romanz Ecclcfiac, vel cumpeicuflerit, vel ad aliquid horum fuerir coopera-tus,teftari non poflit , fed id tunc non prouenit exCommunicationc , fed prouenit ex eo , qubd vltrapeenam excommunicationis.haec etiam non teftan-di additur: & quo etiam pacto in dili. cap. exeom-mttnkamm.de h<treticü,hxc etiam peena inteftabi-litatis haereticis,& illorum credentibus imponitur,quar quidem peeriae non ineurruneur nifi poft fen-tentiam latam declaratoriam criminis.
Manifeftus etiam vfurarius teftari non poteft, af.nifi ptiüs vel foluat vfuras.vel prarftet cautionem deillis fo!uendis,c<*/\ cjuamcjuam , de vfurU , lib.6. ita»Molin tom. i. de iufi tralt.i.difp. 1 37 .verfteßamen*tum manifeßi,Couai.lib.).var refolut.cap.^.num.^.Iul.Clar./i^.f. §.vfura,num. i $,& tib.\. § tcftar/ien-tum,tjttaß.z6. Vfurarius autem manifeftus ille dici-tur,qui palam,& publice vfuras exereet, ita vt pro-pter ipfam fadi euidentiam exeufari non po01t:icafentit Bartolus in l.fur efi manifefius , num. 3. ff.defttnvi. Couar. allegatus ditl. num.A,. Item ille , quicoram facerdote Sc teftibus publice fatetur fe eileyfurarium , & pratdiclas reftitui mandat vfuras, vtait glollä in dill. cap. quarnquam , de vfuris , intbi,•verb. mamfeßi. Socinus confil.i ij„num.\. lib.y &ille etiam , qui in iudicio fatetur feeftc vfurarium,aut damnatus a iudice de vfuris fuit. ita Couarr.citatus num. 4. verf. quarto etiam,g\o(Ta. in dill.cap.quamquam, de vfuris , in verb. manifefius. Si autemtalis cautio poft teftamentum iam fadhim pratftc-tur, communior opinio tenet , tale teftamentumconualefcerc. ita Alexander ad l. GaUus , §.illc ca-fttSy licefdicat, contrariam opinionemeflede iurefirmiorem,& fuftenrabiliorem , quam fequitur Ee-linus in cap. cumdileclut, num.\.de accitfi & Dc-cius in l. quod in initio , num. j 1. ff. de regul. iurit.& Couarruuias in cap.$. de tefiam.num.9.verfiel i.propter regulam iuris , qux allem , Quod in initioinualidum eft,nunquam pofteaconualefcit.^Eqm'oLtarnen eft prima opinio.quia h^c inteftatio roanifc-ftis vfuiariis ponitur in peenam delicti popter detri-mentum tertij,,quod celfat omnino prxftita caurio-ne poft factum teftamentum.
An autem vfurarius publicus validc donare pof- z ^*fit caufa mortis; affirmat poft alios , quos citat,Couarruuias ad rttbric. de Tefiamentü , 3. part.
nmn.11.