*■■

Lib. VI. Cap. IX.

567

Notant tarnen Doftotcs, & bene, ad pias caufasvalidum eile teftamentum factum ab homine vereJbcro, qnanuisipfe fe efTe libetum ignorer, auc eade re dubitaret, ignorans fuum ftarum. ita Panor-mitanus ad finem rubrice. de teftament. & Molinatom.i. de iuftttia . traft.1. difb.i 57. § feruus item,3rgumcnto legi*, ex militari. § fimiles.ff.de mili-tari teftamenta. vbi militi conceditur priuilegiumreftandi, ctiamfi ambigat, an fui iuris fit, & lon-ge maioti cum ratione ci hoc ipfiun priuilegiumconcederetur ad teftandum ad pias caufas, vt be-ne animaduertit Molina citatus. quod inde magispatet, quia huiufmodi teftator, quanuij fuum fta-tum ignorauerit, aut de illo dnBttaret, vere eratdominus bonorum, de quibus difpofuit, quia fer-uituti verc non erat fubiectus, atque in prxiudi-cium domini non difpofuit; quare non eftcreden-dum difpofitionem iuris Cxfarei ad teftamentumad pias caufas eftc extendendam.l6. Tcftari item valide non poflunt ij , qui apud

hoftes funt, fiue capti, fiue obfides, qiundiu in eoftatu funt ; teftamentum tarnen , quod ante fc-eiflent , valet, fiue illi redeant ad fuos, fiue in eoftatu & vita difeedant, /. ei tu , l. obfides , & l. lexCornelia , ff. de teftamentum. Inftitut. ejuibw noneß permijf.facer. teftament. §.vltimo. quodintelli-git Panotmitanus in rubrica de teftament. num. 7.de obfidibns lococaptiuorum daris, qui pro capti-uis reputantür. qui tarnen captiuus eflet in bdloiniufto, qualcs funt noftri , qui a Tnrcis, & Sarra-cenis captiuantur, cum verc Gm libeii.valide tefta-ri poflunt, etiamfi in co ftatu teftemur. ita Molinatom. 1 de iuftit. difp. 13c. §. qui captiuus , ad finem,&dffl> 118iy. Item, needamnatns ad mortem teftamentum

faceie poteft, de iure Caefarco, nec valet tefta-mentum, quod antca feectit , quae difpofitio eft^e iure Digeftorum , vt patet ex l. eins. f. ae tefta-ment. citata. & refertur non folüm ad damnatosadmortem naturalem , fed etiam ad ciuilem , vt admetalla , aut deportationein , quafi hi etiam cen-feantur ferni peenas , ficut 8c illi ccnlcntur, /. cjuivltimi>,ff depesnu. Iure tarnen recentiori per j4h-thentie. fed hodie , C. de donatio, int er virum , &vxorem , ftatuitur, vt nemo natus ingenuus perfiipplicium efficiatur feruus poenae : Sc excipiuntglofläe, & Do&ores communitet, nifi fiippliciumfit mortis natutalis.cx ditta, l.etui vUtmo,\ndt Co-uarruuias ad rubruam de teftament. part. 3 num.ij.& Antonius Gomcz Ad l.Taurt, num. 5. cum plu-ribus aliis colligunt iure communi Codicis,dam-natiim ad mortem naturalem rcddi inteftabilem,ficut ins antiquum difpopebat, non tarnen dam-natum ad mortem ciuil-m. Verum Panormita-nus , vbi proxime , abfohne dicit, etiam damna-tum ad mo-tem ciuilem carere iure reftandi 5 &confonant Bartolus, & alij citati ä Couarruuia,qui id exprimunt de damnato ad perpetuum car-cerem.lt. Sed illud pro Lufitania magis eft confideran-

dum, quia lib.x.Ordmat.in veteribtu. tit. 67. §.n.tn nouU. lib- 4. tit. 81. intet eos , qui tcftari nonpoflnnt, numerantur indiftinete damnatiad mor-tem , tum naturalem , tum ciuilem. Videndumetgo eft in Lufitania, quae peena , aut quod fiip-plicium cenfeatut , ac reputetur mors ciuiiis ; &an damnatus ad talem peenam teftari poflir de con-fuetudine , necne? Communiter enim audio , de-cem annos ejtilij Angolas , Sc triremium , mortemeftc ciuilem , & quafi arquipollere morti natura-li. Dubito tarnen , an hi inteftabiles fim de con-Fagundex. de Iuftitia, &c.

fuetudine ; imö magis verum puto, eile reftabiles:videmus enim illorum teftamenta qua: in AngolxRegno conduntur, faftaab ilüs, qui ex hoc adde-cennium in exilium pulfi funt, in hoc Regno fer-uari, & valere.

Confert etiamvidereluliumClarum/^. $.§.Te- jaßamentum, q.i 1. vbi tfia dicit.

Primum, damnatum ad mortem abiblute, fiuedamnatus fit feeundüm ius commune , fiue feeun-dum ftatuta, ac leges Regni, & loci, in quo dam-natur, fine dubio efle inteftabilem, quantum adbona fita in eo territorio : quo ad alia verö bo-na , quac alibi extra Regnum , & territotium ha-bet , erfici etiam inteftabilem , fi fuit condemna-tus ad mortem , feruata in proceftu, & fententia,difpofitione iuris communis : & allegat Baldumin leg. finali. C. fi a non comp, iudic. quem refertApoftillat.ad Angel, de malef. in verb. & tbi caput,num. 10. Sed non approbo id quod ait, fi fuitdamnatus feeundüm ius vnius Regni, & territo-rij , & procefTus faftus fuit feeundüm ius com-mune , efle inteftabilem , quoad bona fita extraillud regnum , & territotium , quando Regni, &territorij leges aliter difponunt» quam difponatin eo cafu ius commune , & Caefareum , fecusfiin eo feruetur prsefatum ius commune , & im-periale.

Secundum dicit Iulius Clarus , non v'alerc x o.etiam teftamentum de iure Cxfareo , quod dam-natus ad mottem ante damnationem , cVcondem-na,tionem per fententiam ad peenam mortis,fecit,iuxta l.fiquiftlio. §.irritum,ff. de iniuft. rupto. nonvalere , inquam , quoad bona fita intra illud ter-ritotium, & Regnum, non autem quoad alia.quiafententia illa condemnatoria aeeipit vim , & ro-bur a legibus illius territorij, & ciuitatis , in quadamnatuv reus, & non ab legibus iuris communis,vnck non pottft habere effedtum extra illud Re-gnum, & territorium, & in hoc benc docet, & itarenendum eft.

Tertium dicit.dc confuetudine vbique ferecon- xi.trarium obferuari , quia etiam illi, qui ad mor-tem ftatim damnandi funt, teftamentum faciunt,hxredefque inftituunt, quando illorum bona nonpublicantur ; fed Ioquitur de confuetudine Re-gni Ncapolitani, in quo feripfit, & citat pro fcImolam in cap. quia ingredientibtu , num. 30. *"«fine. de teftament. quem refert Natta in conf. 177.nnm.t,. Quare quanuis huiufmodi teftamenta ho-rum damnatorum ad peenam mortis , iuxta iuinon valcant , valent tarnen iuxta confuetudi-nem , a qua non erit recedendum , vbieunqueilla detur , quia confuetudo legitime introdu-fta , hoc eft , videntibus , Sc ""difllmuhntibusMagiftratibus Regiis , ad quos id fpc(5Vat, con-tra ius pofitiuum prauulet, iuxta communem Do-ctorum.

In Regno autem Caftells conceditur dam- Zz%nato ad vtramuis morrem , tarn ciuilem , quamnaturalem poteftas teftandi , quando illius bo-na non publicantur , fifcove applicantur , vtconftat ex leg. 4. Taiiri. Porro autem , quandode iute damnatus ad mortem in peenam de-licti inteftabilis redditur , ftatim poft latammortis fententiam eam inhabilitatem ineurrit.Vnde

Sequitnr primo , valere illius teftamentum fa-ctum in vineulis ante ipfam mortis fententiamdatam ; quam opinionem ego iudico meliorem,quia ante illavn , peenam inhabilitatis ad conden-dum teftamentum non contraxit.

B B b 1 Sequi