■■^^^^^■^■^■■1

Lib.V. Cap.XLM. 497-

doloius , vt dixi, in foro poli ante vllam fenten-tiam contraclum ad atqualitatem reducere, & adomnia damna indc dolum paflb rcfultantia : in fo-ro autem foli, datur actio ei, qui dolum paflus eftaduersüs dolofuni ad reduetionem iuftam , vel adrefeifionem contractu«, ira Molina tom.z. de iufi.dtjput. \ 81. § dubium eft, poft 4. conclufionem. An-gelus verb. dolo* «.9. Syluefter verb. culpa, q.7.$. Dubium tarnen eft; an detur optio deeipienti,

vt vel conttactum refeindat, vel ad aequaliratemreducat , fi in foro exteriorj ad ideogatur ; Aftir-mant Angclus & Syluefter allegati. Negant me-lius Mulina modo induetus, & Couarruuias lib.i.variar. cap.4. num. 11. Medina, Ss Conradus alle-gati a Molina. Ratio eft , pnmo, quia iura nihil dercernunt in fauocem decip:etis,& alioqui id roagnuscfTet fauor illius ; quare dicendum eftjquod quan-do dolus ineidit in contractum ', & non dat cau-fam illius, ficut deeeptus illum refeindefe non po-teft, nifi confentiente decipiente,quia alioqui con-traheret, fed non in tanto pretio, fed folüm poteftagere ad aiqualitatem , ita nec deeipientem polldillum refdndetc,etiamfi velit,nifi confentiente dc-cepro.fedfoliim teneri adrefectionem damni.cuiusper dolum caufa fuit, ne meüoris fit conditionisdeeipiens , quam deeeptus, dolofusi quam dolum

paltus.

6. Et idco.vt fupra dixi, propter ipftiin dolum , &

fraudem , qua vfus eft in contrahendo, p'unicWuseft confulto deeipiens in foro externo in fohuioneintegrar gabellx , Sc in foro interno renetue refti-tuerc deeepto omnia damna,quae illius cania palluseft:vt benc ait Molina :om.i.dißi.$8i.§ dubium eft.poft quartam concluftonem. Quarc, etiamfi gabclla-rius habeat iam reeeptam totam gabellam,non te-netur,quando contra&usreducituradcqualuatcm,reftitucre id , quod plusaeeeepit > vt docet idemMolina, ex l.debet.ft.dc ddtlit.editl.quia pra?di£tuscontractus in vtroque foro fuic validus, &ex vali-do contractu iufte acquifitum eft ä fifco ius ad to-ram gabellamrde quo dubito,quia contra&us quoadexcelTum, aut defectum fuit iniuftus, &ex iniuftocontractu non acquiritur ius ad totam gabcllnm,fed tantüm ad iilam,quas regulaturperiuftum con-tra<£tum:vide tarnen qua; diximus cap.$.hutH6 l'bri.nu.in.-j.

<j. Tertia conclufio : fi dolus, error, vel fraus pras-beat,ac der caufam conrra&ui venditionis,vel cui-cumq-ue alrcri,ita vt dolum patiens non contrahe-rer.fi dolum feiret, Sc ipfe dolus proueniat ex alte*ro connahente.aut illius partieeps fit,bona fide al-tcro piocedcnte,contra£tus eft iiritus, & inualiduspro f jro confeientiar, & externo : datur tarnen infoto exrerno in fauorem deeepti Sc odium deci-pieiri? de iure Canonico , Sc ciuili actio refeiforiacontractus , vel reduetoria ad a:qudlitatcm proutdeeeptus maluerit, etiamfi deeeptio non fit vltra,aut infra dimidium iufti pretij, & non potevit de-eipiens ab eo refilirc , efto velit nifi confenrientealtcro contrahente , qui fuit deeeptus : ita Molinatom.t. de iitft. di]p.iW.& H 1 - Couarruuias ad reg.poffeffor.p.i. §.6.n.6. Medina C. dereß. ^-55. Val-lafcus de iure tmphyt. a^.n.9. Syluefter verb.cnlpa.9.7. & conftat ex l.fi dolo. C.de refand.vendut-.& excap.cum diletli, de empt, & vendtt. Probat»?, quiadefuic confenfus, non enim etat contrnchirus, lidolum fciret:dericientc autem confenfu, non . bli-gat contractus.imcN non datuc -contractus.Ergo proforo interno non eft validus talis conrractus;qu6dautem ctiam non fit validus pro foro extcrno,con-ftatexiuribus ciratis,&: ex /. eleganter, in pr'vicipia,Fagundez.deluftitia, &c.

jf.de dolo. Conformatur enim in hoc ius ciuile, &forus externus cum foro interna', & iuie natura-li:conftat ctiam ex l.i.C.derefcind. vend. ibi,*>w<*f/?,qux verbacum fint prxfentis temporis,di(pofi-tionem indueunt ipfo iure irricam ante vllam fen-tcntiam,cV ex Laut in carcerem 1 1 .jf.de eo,<jni mettucaitfa.\bi,qui in carcerem aliquetn detruftt,vt ei quidextorqueretyquidqttid ob hanc caufam-faÜatn cft,n*l-litu momenti eft. Et verö ftindantur hac iura primo,in voluntario confenfu circa camTcm,qui omninodeficit}nonenim(vtdixi)contraheteturädcccpto,hdolum feiret. Secundo , fundantur etiam in iniuriaillata ab ipfo deeipiente rpfi deeepro; iniurra cuia*eft cania inuolnntarij. Prolari autem poteftj quoAerror det caufam contrac~tui,& quod alter con.tra-hentium non cüntraherct,ft errorem feiret in forocbnfcienti£,cx di6tis confitentis prudemer exami^jtis: intforuvero exrerno ex vcrbi.scontratvefjiitim' •> Iinferipturis contentis, ex tefbbys adftannbus , &sexeonfuetudincin tali loco, cV-iempore vltcata.

Ex didis in conclufione 'fet.unda,& tertia, S.

Scqutnir pi ioiö magntim, m euidens eile dücü-men inter illum conn actum etil error caufam d«-.dit, & inter illum nn error (.anfiinnon dedi't:naiT(ille pritmis,« ui ei i'or caufam dccjit,«b!igat in c\vfeientia , inrrque n;itutali deeipientem eiroiifqnepai tkipem, tSt iure Ctiam Canomco.ac ciuili adita-dtim conn'a<fb!i,vc,! ad illum redncendtimad.a'qua.-Itratem, prout deeeptus. malucriirnon obligat verCdeetptum , quia r.tbiniuni,eleeT.iQ, & optio ftanef«contmc'iu, vel reducendi illum ad xqualitafemjtl'vpenes dcccptiim,non deeipientem.lllc vci6 fecini-dus.eui error cnulam non dedit, non concedit de-eepto optianem ad obligandum decipicnterii adftandum fred^re ac contrsdu inito , vel ad redu-cendum cejntvaiStum ad a?qualitatem , fed tantumei eoncedit atftioncm ad illud obligandum ad.uorduclioncm eontradti.s ad arqualitatcm. Si tarnendeeipiens voluciit , refeindi poteft , volonte etiamdeeepto.

Sequirnr feeundo, non efle fequendam opinio- 9'nem Leffij tom.i.lib.x. tap.i-. dub.^. Ioannis An-dreae, &' aliorutn, quos refert Couarruuias ad reg,pojfejfor /\z.§.6.».6.aficrcntium contraüum illum,cui error caufam dedit,non eile in foro externo iu-re ciuili,6V Canonico tuitum.fed po(Te irritari doliexceptione.iam enim probauimusjcfte vtroque iureciuili, & Canonico irritum, & patet ex gloftä , &Panormitano in cap.cum dUefl:i,de empt. & vendtt.& ex gloftä, & Bai tolo in l.elegant er, in princ. ff.dedolo,Sc ex l.fi dolo.C de refeind. vendit.

Sequitur tertio.reiiciendam efle opinionem Mtf» Io.dinae C.der eft.q.^^ ScC6tzA.de con trau, in fUmma-rio,ad quaftionern ^j.dillo 14. vnä cum primo ,&rfeeundo , aflerentium contraclum illum, cui erroscaufam dedit,ftando in iure naturali.nullum efle adobligandum deeipientem ad ftandum contraftui,quamuis deeeptus id velit,ficut nullus eft ad obli^gandum deeeptum, fi deeipiens illum velit obliga-re : fundabantur liuiufmodi Dodores.quia huiuf-modi oorttsaöos eft vtrinque onerofus,& ex vtra-que pa«te reque- dtbet obligarc, & ideo non poffeeife oblifj.uorium c>; vna , quin fit ctiaiy ex alia.Dicendum tarnen eft , quo ad hoc folum ex partefr.uidantis.decipientifque Obligatorium eflcadfta-dium illi in c'onfcientia,&foroexterno/r deeeptusvelir,non autem ex parte deeepti,fi deeipiens velit.Et tatioeft.quiaconfenfusabfolutus.quemdeeipie«habuit ad celebrandum contraaum per deeeptio-nem, fufficiens re veva fuit ad illum ex fua parteobligädum in confeietia ad ftandum illi/i deeeptu»

' Tt j illi