_

Lib. V. Cap. X L.

tium rigorofum erat deccm.dimidium erit quinque,vltra dimidium erit fex.&r vltra duplumcric vigin-ti,n. aut 22. vnde patct illorum opinioncm efleomnino falfam : lex enim 2. C. de refcmd. vendit.& noftraordinatio, lexCaftella:, & cap.chrn caufa,de empt. efr vendit. quorum beneficio contractusemptionis, «Sc venditionis refcindi poteft , non di-eunt refcindendum efte talem contractum factumvltra duplum prctij, fed vltra dimidium pretium,vtprobatuin manct.

'. Notat autem hie duo cgregic Molina allegatus

diclo §. quo ad emptionem,&c communiter id notantDoctotes Lufitani. vide Gamam decif, 204. 212.2f6. 2f9. Cardofum in praxi iudtcij,vcrb.Emptto.nnrn.\\. Rcbellum de obligat, tuft. i.part lib. 9.f. $.fetl.i. Vallafcum confult.iS. inttio,GTconful.41.44..< I & 47- anum. 4. Cabedo i .pan. deaf.2,4,.num.i.frimum eft, contractum factum vltta,vel infra di-midium iufti pretij, refcindi poflc per leges, & iurackata, etiamfi nullus dolus in eo interuenerit, fedbona fidc fuerit vtrinque , aut ex altera tantumparte celcbratus, quia noluit ius, vt cum taiualavfione contrahcntium pr^fati contractus firmitatemhabeant perpetuam. Secundum eft , fi vcnditorfuit hefus vltra dimidium iufti pretij , & volueritvti beneficio iuris ad refcindendum contractum,inarbiuioelTc emptoris ilhim relcindere dando rem,öc accipicndo pretium , vel ad iuftum prctium re-ducerc , prout ipfc maluerit. Similitcr Ci emptocillum rcfcindere noluerit , ex eo qu6d rem emcritvltra dimidium pretium, idem arbitrium eile ven-ditionis ; fcmper enim optio refcifionis , vel rcdu-ctionis ad aequalitatem danda eft reo, Sc ita etiamdifponicur in noftris Ordinär, nouis Ub.^.tit.i^.num.i. & in iure Caftellae partita j. 1.^6. &inl.i.C. de refcind. vendit. ibi, Humanuni efi, vt vel prtr-imm tt reftitucnte emptor'tbut, fundurn venundatumtecipias,autloritate iudicis intercedente, vel fi emptorelegerit, quod deeft iufiepretio recipiat. & gloiTa ibi,verb.rem, ita tAmen vt emptor eltgat,veltt foluereiuftum pretium, & habere rem ; vel rem reftituere re-fnfofibtpretio^Hoddedit.

V Ex dietis colliges,non fufHcere ad refcindendam

vendirionem iam factam ex beneficio legis 2. C.derefcind.vendit. allegare vcnditorem rem,quam ipfcvendit pro decem.fibi ftetifle 20.aut ipfum empro-rcm eam vendidifle 20.& quia pretium, vt diximus.> 1 in concl. 1 .regulandum eft pro tempore,quo contra-ctus fuit celebratus,non pro tempore a parte ante,nee aparte pöft.Etquiaquadoillafibi ftetit 20.po-tuit fua fimplicitate deeipi, vt noftra: Ordinationcsadnotarunt num.i. xftimabitur ergo res pro tem-pore,quo vendita fiiit,vt dictum manet.

~f m Statuo tertio , pro foro confeientiae : ille , qui

fciens,& animaduertens excedit limites iufti pretij

.0 1 in vendendo , permutando , locando , vel quem-cumque alium onerofum contractum celebrando,

, etiamfi ille exceflus non fit vltra dimidium iuftipreti}, peccat lethalitcr contra iuftitiam,cV teneturin confeientia contractum ad arqualitatem reduce-rc. Si verö bona fide contractus celebratus fuir,exeufabuntur contrahentes ä peccato : fi autemmala ex vna parte, & bona ex alia, tenetur ille.quimala fide vfus fuit , ftatim contractum ad arquali-tatem reducere , & reftituere exceflum , vel defe-Äum illius: ita D. Thomas i.i^uAft.yy. *rt.i.Cz-ietanus ibi. Medina C.de reft.qudft.^. Sotus lib.6,de iußitia, qu*ft.$. art. 1 . Nauarrns cap. noeuit, deiud. notabili 6. a num.^-j. & infumma hat. cap.i-j.a num.jy. Molina tom.i.de ittftitia,dtfj>.iso§.com-munis tarnen. Couarruuias lib^i. variarum, ca.p.\.

491

»kw». 11. Conrad, de contra Ft. qutft. J7, concluf.i.Ananias in cap. emitate, col 4. de vfurü. poft niul-tos , quos congerit Couarruuias ciratus. Prcbatutpnmo, quia contractus funtintrodueti pro commu-ni vtilitatc ; quod autem pro communi vtilitateintroduetum eft, non dcbctcederc in iuftum gra-uamen vnius potius , quam alterius conrrahentisiure naturali danmanti & refiftenti, Qjiod tibi nonvü , altert nonfaci/ts. EiYct autem iniuftum graua-men vnius potius , quam alterius,fi xqualitas nunferuetur in contractibus inter rem venditara , &pretium illius ; eigoexccdusab hac squalitate , Sclxfio illius peccat um eft , contra iufticiam maius,vel minus , quo maior, vel minor fucric exceiTlis,vnde fit, vt qu©d ita defraudatura eft , reftitutio-ni fit obnoxium. Secundo , quiaquamuis ille, quiqui bona fide putabat illud elFc iuftum pretiumrei, non peccaucrit dum contraxit , bona fideillum exeufame : re tarnen & veritate comper-ra , fublata ca bona fide , iam manet pofUllbtCjala fidei, & tenentur ad reftituendam rem , velad reducendum contractum ad xquaütatcm , tk a<ireftituendum id, in quo factus eft ditior,fi iatnfnictus confumpfit 5 fi verdexrttu, tenetur cosintegros reftituere , vel partem illoium , quxextat-

In dubio autem , an quis limites iufti pretij ex-ceiTcric, tenetur rem examinare, & iudicio aliquoprattico dubium excutere , fi acquale pro vtraqueparte fuerit : fi autem adhuc manet dubius , velmaius fuerit dubium , quod iuftum pretium fueritexce(Tum,nihil poteft reeipere in confcientia,& to-tum tenetur reftituere,

Doctrina tradita in hac tertia condufione eftvera & tenenda: funt tarnen multi iuris ciuilis , &canonici periti,quoscitat Couarruuias/^.2. variar.iap.4. ttum.i 1. inter quos eft Baldus in Authentic.u4dhtc. C. de vfurü , oppoßtione 2. Baibatius incap.i. de empt.& vendit. cot. ;. qui dieunt in hacdeeeptione nullum interueniile peccatum , neqtiecontra charitatem,nequc contra iuftitiam.nec cos,qui excedunt limites iufti pretij.tcneri ad aliquamreftitutionem, nifi quando excefilis fuerit vltra di-midium iufti pretij; tunc enim folüm fatentur tc-ncri. Fundamentum horum Doctorum eft , quiaius canonicum , vt conftat ex cap. cum dtlecti, <?ex cap. cum caufa, de empt. ctvtndtt. &c ius ciuiic,vt etiam patetex /.2. C. de refand: vendit. folumdieunt refcindendam clTe vendirionem propttt in-iuftitiam , quando excclTiis iufti pretij fuerit fir-pra, aut infra dimidium ipfius iufti pretij, & ilexceftus non fuerit iupra, aut infra hoc dimidnitv),abfoluitur fraudans , & excedens in iudicio, fi i'baliquo conueniatur 1 cum igiiur h.x leges inu ur-fta:, confcquens eft, vt nullum Ine deuir pecca-tum , nee vlla obligatio reftituendi >" confi.ientiainfurgat, alioqui facri canopes»& leges citiiles fo^-uerent peccata , quod nön eft dicendüm. Verumheec opinio eft omnind improbabilis, quia facti c;>nones, &c leges ciuilcs hoc permittunt ad vitandas,& praefeindendas lites, vt iam fuprä fipe diximusj,5i impunitum relinquum , non tarnen confiilunt,nec dieunt hoc licitum efle : & ideo quann\is infurenli iudicio foliim contradus excedeincs dimi-dium iufti pretij refeindanuu , »on inde fequitntomnes alios clTc iuftos ,& nullam Obligationen! exillis iuftitiae, ac reftitutionis in foro confeienri*oriri ; multa enim permittunt leges ad. vitainlamaiora incommoda , quae non approbanr tam-quam licitaificutenim permittunt leges mererriecsin&cpublica,non tatnen meretricatum approbam,

nec