Lib.V. Cap.XXXV. 469

i.

•

1 » Quid de mircat/ire, qui animo nocendi altert,chartam fiSiam rupit in loco , in quo alter ru~ptam inueniret, & de fatto nocuit, an ad refti-turionem eiteneatur } & n.n.

i j An , qui medicinam certam fciunt , teneanturillam edocere in vtilitatem communem, & qua-tenm.

14 Qttd, fi certi mercatores litterü fiftisfingant,aliquant infulam futjfe fubutrfam , vnde certamerces vcniebant&tfuas cariüs venderent.

SEßSc) Onopoiivm, vtaitMolina^»^.345-.fsrMl* ^' c,tur * h°v&> quod eft, vntu, \elfoltts,3Mö|]g| & T0As//a/,quod eft vcndere, inde Mono-pota , id eft , homo , exercens monopolia , quafivnius dumtaxat in aliquo Regno,vrbe , Prouincia,vel oppido, fit vcnditio certi mercium gcneris. Fitautem tunc Monopolium , quando vnus, vel pauciefficiunt, vt ipfi foli aliquod mercium geims ven-dant, eo pretio , quo ipfis collibuerit. Generatimtarnen hodie Monopolium a Doftoribus definirurfic : Eft conuentio , maebinatio, & induftria aliauo-rum mercatorum,qua efficiunt, vt ipßfoli,vel aliquodmercium genus vendant,vel certopretiovendant.Hocautem quatnor modis fieri poreft. Vel confpirandointer fe de pretio, vt nullus vendat minoris. Velfaciendo , vt ipfi foli vendant aliquas m-erces , velinduftria propria.vel obtinendo ad id, priuilegiumPrincipis patticulare. Vel emendo fimul omnesmerces certi generis , eafque fupprimendo, donecpretium illarum multum crcuerit.Velimpedicndo,ne aliunde afportentur ab aliis.Per hos omnes mo-dos difeurremus, &:vidcbitnus, anlicieifint. Circaprimum modum,partira cft opinio.

Prima, qu* videtur probabilis, ait; fi mercato-res conlpirent inter fe,vt certo pretio vendant cer-tum mercium genus, & nullus vendat minoris.autvt vnus tantummodo illud vendat, non peccarccontra iuftitiam , modo non id vendant fupra pre-tium naturale fummum , & rigorofum ; 8c nioddCtiam non vendant fupra pretium legitimum iuftetaxatum per publicam poreftatem ; peccare tarnen■contra charitatem.Similiter etiam docer,fi empto-rcs confpirent, vt nullus emar, nifi pretio infimocurrenti» non peccare contra iuftitiam, licet ali-quando peccare pofllnt contra charitatem. Ita do-cent Lefllus tom.i. deiuftitia.lib.i. cap.ii.dnb.io.wkwj. 14 c. Molina tom.i, dtjp.^a,^. %.Dubium eft.Naunrrus in fumma Latina. cap.i$.num.4i. vbi di-cit, id efle peccatum mortiferum ; non dcclarat ta-rnen, an fit contra iuftitiam.an contra charitatem;ex antecedenribus tarnen , Sc confequentibuscolligitur eile contra charitatem , Sc fic nobifeumconfentit ; confenrir etiam nobifeum Maior in 4.dift IS qntft.40.81 Syluefter verb.Emptio.quitft. 18.Probatuf conclufio ,primh, quia, qui fine metn,&fraude fuadet alicui volenti vendere pretio infimocurrenti, vt vendat pretio fupremo , ac rigorofofimilitercurrenti, & iufto , non peccat contra iu-ftitiam, nee tenetur ad reftitutionem ; ficut contraillam non peccat,nee ad reftitutionem tenetur ille,qui fine dolo, Sc fraude fuadet alicui folo confilio,öc rationibus volenti rclinquere fuumbeneficium,aut legatum vni , vt alteri illud relinquat : ergopari ratione.neque illi mercatores peccabunt con-tra iuftitiam , qui eo modo conuenirent inter fealij alii.s, fuadendo,.yt rigorofo pretio vendant, Stnon infimo , modo id non faciant vi > aut fraudi-büs , aut falfis rationibus imponendo emptoribusfalfa teftimonia,<juia tunc peccabunt contra iufti-tiam , Sc ad reftitutionem adftringentur ; habentFagundez de Iuttitia.&c.

cnim emptores omnes, & finguli illorum, ius, vtper iniuriam, vim, & fraudes, non impedianturabemptione , quam poterant facere infimo pretio;ficut donatarius , & legatarius ius habent, vt perfraudes , ä donatione, legato, vel refignatione be-neficij, non impediantur. Secundo , quia nunquamviolatur iuftitia,quando non exceditur pretium ri-gorofum , rigorofum enim preriura , iuftum eft.Sicut nunquam violatur , quando non emitur iu-fra infimum , quia pretium infiraum etiam eftiuftum.

Secunda docet, peccare prxdi&os confpirantes,contra iuftitiam, Sc tencri confequenter ad reftitu-tionem augmenti pretij, in quod confpirant : itaSotus lib.6. de iuftitia,queft.z. art.$. Medina C.dereft. qusft. } 6. § Sed an tales. Conradus de comra-ilibns. quaft.\ i.concluf.i. Rebcllus 2. part. de obli-gat, iuft. lib.9. quaft.j.num.6. adduntque htiiufmo-di DocTrores, fadla ea confpiratione,pofle fimilitcr,ad rcpellendam iniuriam,confpirarc emptores con-tra prajfatos mercatores,vt non emant,nifi pretioinfimo; ficut illi confpirent, vt non vendant, nififupremo , vt monopolium monopolio deftruatur,modo co animo id faciant, vt, vbi illi cefiauetinca fua confpiratione, ceftem hi fimilitet a fua. Pro-bznt primo , quia forum venalium , iure gentiumomnibus eft liberum ad emendum , 8c vendendumintra totam latitudinem pretij iufti, ac proinde in-juria fit ipfis emptoribus, cos per totam confpira-tionem obligando, vt non, nifi pretio iufto, emantalienas merces , & ftias vendant infimo. Probantfeeundo , quia omnes leges prohibent huiufmodimonopolia, tanquam iniufta , vt patet ex l.vttica,C. de monopolijs ; & ex toto eodem titulo, Sc legecitata, iudices , qui fucrint remifli in monopoliispuniendis afficinntur peena quadraginta librarum.Probant tertio, quia, fi non daretur tale monopo-lium , rigorofum pretium non eilet tarn altum, icdelTct minus ; ergo, eo dato,femper verum eft,ven-di res vltra fummum , & rigorofum , ac proinderalis confpiratio crit iniqua , Sc conrra iuftitiam,quia venditio fupra rigorofum pretium,femper cftiniufta.

Hatc ramen huius opinionis fundamenta facilcconuelluntnr.

Ad primum enim dieimus , forum rerum vena-lium , liberum efle omnibus , non fieri tarnen in-iuriam emptoribus, Sc venditoribus, eos cogendoper monopolia, vt non,nifi pretio fupremo emant,& hi pretio infimo vendant, quia tota ea latitudointra infimum, Sc fupremum, cftlicira,& infimum,Sc fupremum ctiam pretium eft licitum, 8c iuftum:vnde dum fupra fupremum non afeenditur, nee in-fra infimum defeenditur, nulla fic iniuria, propricloquendo, emproribus, & vendiroribus,ex qua re-fnltet obligatio reftitutionis, ex iuftitia;lato tarnenmodo diectur iniuria,quatenus in ea confpirationepeccant contra charitatem , quae eft cotius iuftiti«fundamenttim.

Ad feeundum refpondemus,leges fieculares nötiobligare direcle in conlcientia, nifi poft latam feü-tentiam.

Ad rertium aflen'mus, eo monopolio dato, nonexcadi fupremum, Sc rigorofum pretium tunc cutf-rens. Supremum autem pretium efle intelligen-dum de pretio tunc currenti, non de illo , quod,occafione talis monopolij, currere poreft ; & ratiocft, quia pretium rerum vendibilium,non pendentex mercatorum auaritia, & libidine, alioquin enirrtpaflim mutarentur, & crefeerenr, fed pendent expublica taxa,vcl ex communi hominum a*ftimatio-

Rr ne;

5-