468 De tranflat.dominij per empt.& vend.
14-
**•
i*.
aufercncli rem illam ab illa familia ; fi fucrint Cx-cul.uia bona, ea , qux in emphyreufim perpetuamtraduntur,potcft dominus directus cmphyteutans,vkra corrgruam penfioncm annuam , pro quo illaemphyteutat, accipcrc aliquam pecuniam mode-ratam pro co modo emphyteutandi , quia illudgrauamrii, quod illc fibi-imponit , nunqiiam aufe-rcndi bona ab illa familia , dum foluerit pcnfio-hc'm c6nuentam , '& non augendi illam , eft pre-tio xftimabilc ; vt de ic pater., Sc docet idem Val-lafcus.
Solent aliqui dare agricolis cerram aliquam pe-cuniam fuper certuin , &dcfignatumbeuem , v.c.tres,vel quatuor aureos,eo onere,& obligatione,vt pro ea peeunia , tibi reddant quotannis certam,ac confuetam frumenti penfionem.Rogabis,an hiemodus contrahendo, fit vfurarius.licitus , an illici-tus ? Refpondeo, fi üimunt pericultim boum in fe,jtavt,fi bos pereat cafu (ornriro , Sc fiue culpa agri-colx, amittant peeuniam , efl« licitum , &iuftum,modo penfio peeunix fit proportionata in otdinead pretium , Sc partem bouis,q>iam emit.qnia.cümbos fit frugiferus ,omnes ctiam illius partes frugi-feix funr ■, Sc talis conrrathis critvera emptio par-tis bouis. Necobftat, quod non poffit defignaricerta pars in böiie,qux empta fuerit, nam fufficir,quod bos fit determinatus, vt venditio partis il-lius',fit certa, moraliter loquendo : adde,quöd ran-tumdem forte poflu emptor prxciicT:x partis bouis,lucrari illa peeunia , ii illam exponeret alteri modonegotiationis lucrofx. Secus refoluendum, fi peri-culurn partis bouis, peteume boue ,in (c fufeiperenolir.
Dubium tarnen eil : fi quis in autumno centumarietes , vel oues pretio tunc communi numerato,fed cum pac~to , vt vfqne ad Iunium feruentur ilUe-fx,& fruetus , lacTtis , & cafei , ad emptorem perti-neant,periculurn ver6 ad venditorem ; an iit licitushuiufmodicontra&us? Refpondeo , non eile lici-tum, ncque iuftum , imö iniquum , cum onerc re-ftituendi xftimationem periculi,laboris ,cuftodix,paftus, aliof.jue fumptus > modo venditio a princi-piofa&a fuerit iufto ptetio : nam,li in venditione,pretioque illius.arftirnario periculi , laboris, & pa-ftus, dedueta ftrit, iuftaefie poterit , li quidem iamibi haec omnia detrahunr ir. Ratio efl chra , quiares fruclifera , ficut nomine frudtiheat ,ira domi,no perit. Vnde , fi fruetificant emptori , ideoeft,quia per emptionem factum fuir dominus ouium,vaccarumve; quamobremilli debentetiam perire,non venditori.ira reipondet Molma tom.i. deiuft.dilb j'61. 8c eft communis. Similitei,h in ea vendi-tione redderetur pactum , vt , fructibus pereeptis,teneartir venditor , iflas oues redimere tali tempo-re eodem pretio, quo illas vendidit, illicituscrictalis contractuscum obligatione reftiuuionis, per-inde enim elfet tunc ,ac dicere i Do tibi has pecu-nias mutlias, vfque adrale tempus , pro lncro iftorum fru&uum , vltra lecurationem capttalis. Itaidem Molina allegatus cum communi.
Item.fi quis,tempore,quo agni,&arieres nouel-li funt,& minus valent, mille emat indefinite pre-tio tunc currenti, non defignando rttos in parti-culari , nee notando fignis , ac notis fuis, fed tra-dendos integros, atque illxfos tempore, quo plusvalebunt ,v. c . in fineanni; contraihis , vlurariuseft,qnia periculurn rerunditur invcnditorcm,&proantieipara folutione , accipitur illud lucruiw maio-ris valoris , quem poftea habituri funt; quamob-rem totum illnd valoris inciementum , quodpoftea ? qaando traduntur, habent , reftiruen-
dum eft , quidquid rei probet euentus , ita Mo-lina induftus , & eft communis omnium Do-ftoram.
Deniquc,fi emas certos cados vini,vel olei,pre-tio tunc currenti.cum pado , vt venditor tibi illudvinum ,vel oleum (eruet illxfum , Sc fine deterio-rationis periculo , vfqne ad certum rempus,in fuisvafeulis ,contra6tus cftiniuftus,& vfnrarius , quiareiieitur periculurn in venditorem, cum debeat resperire emptoii, dominoque fuo ; Sc emptor, perillam emptionem , dominus illorum factus fit; acproindc tenetnr prxdidus emptor, reftituere ora-nes expenfas venditori , qux faftx funt in confer-uando illo vino,& oleo,cV,fi perear, vel deteriore-tur, illi debet perire , ac deteriorari ; nifiin vendi-tione , hxc omnia penfata iam fuerint, &r maioripretio recompenfata.vt colligitur ex prxiac't.is prin-cipiis dodlrinx Molinx fuperius traditx.
Capvt XXXV.
Qupufque emptio, & vcndiacillici-
ta,vel iniufta in monopoliis
(ic habenda?
i Quid fit monopoliurn , & quomodo fiat , & qui-bm rnodu.
X Si certimercatores conffiirent interfe, vt ipfifolivendant certum merciumgenns , autvims tan-tum illorum , certo pretio , qui non fit fupra tu-flum , & rigorofum,fedfit rigorofum , & mtl •Im altw vendnt minorU. Prima opinio docet,non peccare illos f antra iuftitiam , fed taut Utacontra cb.iritatem.
j Secunda docet,peccare contra iußitiam , & tene-riadreWituiionemaugrnenti, in quod conßii-rarnnt.
4 Soiuitntur argumenta feeunda opinionü.
j fojfunt Princtpes Reipublica, pro bono communifiatuere, vt vnmfoltu, autplures , vendat vi-num, triticum,falem,papyrum,aut certum mer-ctumgentu,concedendo illts pnuilegium atf hoc,pro certa fumma t <ju* pro defenfione Regni,autReipubhcA , applicetur.
6 sin vero licttitm fit emere fimul omnes merces,
cjuando vtlms valent; & idem de frutlibm, devino,oleo.tritico,&c. & ras feruare.vt vendanttempore , quo altitu valem. Eflpartita opinio.Trima docet.ejfe contra tuftitiam, & teneri adreflitutionem.
7 Secunda docet,ncque contra iujlatarn,neque con-
tra charttatem peccare , modo id fiat jub certüconditionibut ibi pofitü.
8 Äiultitudo emptorum aduenientium ad aliquem
lomvi, ad emendum certumgenus meretum,äuget pretutm illanim , quin tili adreflitutio-nern teneantur.Leges einlies non obligant de inflitia,adpact?am tmfipofl latam fententtarn, ibid.
p Qui per fraudem , aut dolum,impedit,ne aii^uisremfiiam vendat temporecariori, quo volebatvendere , aut irnpedit, ne ad aliquam vrbemmercesaduehantur,vt fua4 carius vendat,pec-cat contra iufiitiam,& tenetnr ad reflitutionem.
i o Qui vendit rem fuam tempore , quo per aliorumfraudem.illiw pretium auclum efi,fi in fr'audenon participauit,an peeeet contra iufittiam,velcontra charttatem,
, ii Quidy
*7-
t