Lib.V. Cap.XXX. 453

Capvt XXX.

An ex aliquibus caufis, & circunftan -

tiis, &quibus, poflit naturale

pretium mlnui infra infi-

mum,autaugeri fupra

fammum.

I Cur pretium naturale rei, qua venditur, modo

maiut , modo minus fit, cum tarnen res natu-rales femp er fint perpetua , & varietat em nonadmittant ?

i jMercium penuria,& emptorum abundantia, au-gent pretium naturale rei fupra fupremum.Sicut mercium abundantia, & emptorum penuriaillud minuit infra infimum.ibid.

5 Abundantia peeunit in locis multum peeuniofisttiarn illud äuget.

4 Modus vendendi res minutatimfeuper minutiös,

ttiam illud aucet.

5 Modus venditionü fub hafia, efr per proxenetas,

& quando fcholaßici , finitü fuis fiudys , absfcademijs difeedunt , minuwt rtrum , quasvendunt,pretiainfia infimum;& agitur de mo-do vendendi fub hafia.

6 Tempore neceffitatk , an pojfint dittites emert

operas pauperum licite pro pretio infra in-fimum.

7 Quam ob caufam, primi fiuttus maris,vel terra;

iufle, & licite cariut emantur, quam poßea,&in fe valeant.

8 Maior vttlitas rerum, & mercium in Republica

pretium illarum äuget, ficut minor illam mi-nuit.

3 Res , quando eß vtilior vendenti, qukm ementi,potefi iufle canus vendi fupra tuftum rigo-rofum.

lO Bonität rei efficerepotefi,vt res carihs ematurfu-pra fupremum;ficut Vitium Mint, vt viltüs ven-datur infra tnfimum.

J I Tranfportatio mercium ex vno loco in alium , incaufa effe potefi , vt aecrefeat pretium fuprarigorofum.

I I An ad afiimandum iufium pretium rei, cornpu-

tandaßnt expenfe, quas mercatores faciunt in

Ulis asfortandü ad loca, vbi illas'vendunt.ij Res immobiles iufte emuntur per aßirnationem

frutluum tllorum in viginti annis.i 4 'Ter quam rem fit aftimandum pretium rerum,

qut de nouo ad aliquod Regnum , vrbem , vel

Prouinciam aduehttntur.

$%tW*i A ' qua= nacuraIla runt ' m utari non pof-{^fe<§2 f unt ' f llnt enim de fe perpetua. Inquiri-§£§£% mus igitur, an proprer aliquas cireun-ftantias ' caufafque extrinfecas , prerium naturalererum mutari, hoc eft, minui, vel augeri poffint.Et ver6 non eft negandum , huiufmodi pretiumrerum naturalem hanc varietatem maioris, & mi-noris augmenti,reciperc polfe refpe&u diuerfarumcireunftantiarum, &c caufarum ab extrinfeco adue-nientium ; nam ea foliim naturalia, perpetua funt,& varietatem non accipiunt,quae fluunt ex effentiarei, aut illas conftituunt; at pretium naturale, nonideo dicitur naturale, quia naturam habeat immu-tabilem, aut ex intima efTcntia rerum vendibiliumfluat;fcd idc^ dicitur natutale,quia nulla lege taxa:

'eft taxatum,fed pendet ä commur:?,& narurali ho-minum prudentiaj& ludicio inrelligemjum rerumjquare , cum hoc hominum Judicium , & h«ec pru-dentia in ponendis pretiis rebus , fit ex natura fua,variabile,& pendeat ex caufis, & circunftantiis ex-trinfecis, necefle eft , vt variari poffir ; & oportetfeire , qua? caufx, & circunftantije fint, ob quascrefeere fupra fupremum , & minui infra infimumcufrens poffit.

Multa: igitur funt caufx angentes pretium natu-rale rerum vendibilium fupra fummum , tk. multa:minuenres infra infimum.

Prima, ex nmnero augentium illud,eft merciumpenuria,& emptorum abundantiajficut enim mer-cium abundantia, & emptorum penuria , multumminuunt rerum pretia naturalia; ita mercium pe-nuria, & emptorum abundantia, illa augent, quodenim rarum eft , pretiofam eft ; hinc eft, quod infine nundinarura , quia fu per funt merces , & defi-ciunt emptores, propter abundantiam illarum , &penuriam iftorum,ordinarie,& regulariter loqucn-do, pretium vilefcat,vt notant Sotus lib 6. de iufli-tia, qtutt.i.art.i,. Rcbellus i.part. de obligat, iufl.liby. quasi, i. fett. i. »««•.} 4- Couarruuias Ub.i.variarum. cap }. num.\. ad finem. Caietanus x. 2.q»Asl.j7. art.i. Hinc etiam eft,quöd tempore bel-li , poft vidoriam ex hoftibus confequutam , Sctempore peftis, res viliüsemantur, propter abun-dantiam rerum,& propter inopiara emptorum.

Secunda caufa augens naturale rarum pretium,eft abundantia peeunia: in aliquibus orbis parti-bus •, vnde , pofita a:quali mercium abundantia inHifpania , & nouo Orbe , vel in Belgio , propterabundantiam peeunia;, cariüs res emuntur in no-uo Orbe, quam in Hifpania, & in Hifpania,quämin Flandria.

Tertia caufa augens, eft modus vendendi; mo-dus enim vendendi aliquando äuget naturale re-rum pretium; aliquando minuit. Vnde eaedem resmulto cariiis venduntur minutatim, quam in ma-gna quantitate.vt vulgare eft , & notant Rcbelluscitatus num. $6. Syluefter verb. emptio. quasi.to.Molina totn. 1. de iuslitia,dijp $<t$.§.obferua tarnen.nam prior ille modus vendendi per minutias, piuslaboris , plus expenfarum fecum afFert, & in caufaeft.vt per eas minutiarum diuifiones,rcs ipfz mulitum deficiant.

Hinc fit.vt res vilius , & iufte emantur infra in-fimum pretium in co modo vendcndi,quo fub haftavenduntur, aur per proxenetasivel quando fchola-ftici finitis ftudiis,in difeeffu fuos libros,& mobiliavendunt;quia tunc in eo modovendendi,illud.ßre-tium infrainfimum,quo venditur.eft iuftum;reip*-3ta altcrius modi vendendi,quo officiales commu-niter vendunr, vt docent Caietanus i.i. qutß.-jj.art.i. Nauarrus inManualiLatinocap.i$.num.78.Sotus lib.6. de iuftitia.quaß.i.art 3. Molina tom.x.^.348. %.Quano obferua.Sc alij. Primaquin ven-ditores tunc offerant ipfas merces,& quarrunt, rc>.gantque emptores cum ilüs. Vltrones autem mer-ces aliquando pro tertia parte vflefcunt, vt notatMolina citatus:aliqiiando pro dimidiet2te,adeo,vtdixerit Palatius in Adnotatiombm ad fummam Ca-ietani, verb. Emptio , tap.i. iufte polfe emptorem,quando illi merx ofFertur.emere pallium, quod va-,let quatuor, duobus ; exceflit tarnen Palatius,vt aitRebellus ip. de obligat, iufl, lib.9.q.i. fett.7. n.^6.nifi interueniat libsra donatio excefTiis,vel alia dr-cunftantianotabiliter pretium minuens., vt eft pe-ftis, vel belli tempusjquare a^quioreftopinioMoli-nx,&c iuftior.

Quasrunt

ii

?■