45o üe tranflatdominij per empt. & vend.

Ilii

poflc Dco placere , & idco nullum Chriftianumdebere efte mcrcatorem. Refpondeo loquurumfuifte de iis,qui fincm fuum vltimum ponunt in lu-cro, parati mortifere Deum offendcre pro illo,quod indignum efthornini Chriftiano.

1 4. Vrgcbis : Verum eft , licitum eisernere lue vi-

lius , vt vendarur cariüs inalio loco, ratione labo-ris, & periculi mercium , non vet6 in eodem lo-co. Refpondeo , pretium currens in eodem loco,non cfTe femperidem , & pundtuale, nequeconfi-ftcre in indiuifibili ; modo enim aecrefeit , mododecrefeit: ficutenim vatianturtempora,itavarian-tur pretia ; quo fit, vt fi quis tempore abundantia:rem emat bona fidc vihus, recte eam poflit feruare,vt vendat tempore cariori in eodem loco : namctiam fe exponit pericnlo ia&iuae fuarum mercium;'fortade enim tanta erit rerum abundantia, vt vi-lius vcndat,quam emerit •, & quia alitet poterat li-ehe negotiati cum fua peetmia , & lucrari tantum,& fortafle magis.

I c, lam verö , quod negotiatio abfolute loquendo,

fic vtilis Reipublic«, inde patet.quiaomnes terra:,non poflunt omnia ferre ad vitam humanam ne-cefTaria , nee in ea abundantia.quae omnibus fufti-ciat. Vtile ergo eft ipfis Rebufpublicis , vt iniie-niantur hominesmercatorcs, qui ipfas prouincias,Sc terras.alioqui caras, Sc infcecundas,fertiles red-dam varia mercium aelucetione.

Capvt XXIX.

Quotuplcx fit rerum pretium? an advalorem , & perfe&ionem vendi-tionis , pretium determinatum, accereiim requiratur ; & quid, fi refe-!3tur ad arbicrium alieuius; & anvendenti pretio infimo, liceat ferecompenfare vfque ad pretium ri^-gorofum, contra emptorem ?

r Pretium rerum, duplex efl : alterum perpoteßa-tem publicum taxatum,alterum naturale,cjuodres infe habent , feclufa taxatione ; quare na-turale dicatur , & #, q u0 illud imponen-durn efl t

X Pretium naturale non conßßit in pmitlo indiuiß-bdi , quemadmodum pretium taxatum, fed ha-bet iufiam latitudinem intra infimum , & fit-premum , quam non habet taxatum pretium.

3 Quodnam diftrimen fit inter vtrumque pretium,

taxatum,& naturale^rater tarn talium.

4 lufium pretium rerum naturalium , qua non funt

taxat<t,eft tnplex,& quäle.J Jntra latitudinem horum trium pretiorum , non* potefi dari iniuilitia, tieque obligatio xeititu-tionis.

6 sin hac venditio fit valida : Vendo tibi harte rem

tanti, quanti voles , tanti, quanti attimauerts;& quid de hac: Ve>ido tibi hanc rem tanti,quanti aßimanerit Petrui.Et anpretiHmrertim debeateße certum , vt ven-ditio ßt valida. ibid.

7 An valeat hac ve ditio: Fendo tibi hanc rem

tanti , quanti ittam emi tali loco ; & quid , fidicam : Vendo tibi hanc rem propeeunia , qu*eß in illa arcula.

Et quidfinullit in eaßtpecunia,nec ego vnquamrem emerim. ibid.

8 Quid de ißa venditiane: Vendo tibi hanc rem

p 0 pretio , quod modo habet inforö,aut, qtjodhabebat tali menfe.

9 Quid de ißa venditione: Vendo tibi hanq^ rem

pro i:ißaprctiä,anturicßt valida.1 o Ex contractu innominato , qua obligatio oriatur

circa reßitutionem rei, & frutlumn illiut , &

num.l I.I i An vendenti pretio infimo , liceat fe compenfare

contra emptorem , vfque ad fupremum rigore-

fum ; & quid de conducente, aut emente,quan-

do conduüio, aut emptiofibi eß minus vtilü,

aut rnolejia.

A n d e m ad rerum pretium acceflimus;emptiones enim , & venditioncs potifTi-mum iuftae, vel iniuftse funt ex parte pre-uj: pretium autem iuftum duplex eft. Alterum le-ge publica taxatum , vt quod menfura tritici tantivettdatur, carnis libra , cubitus panni, vini cadustanti,& hoc appellatur legitimnm pretium ab Ari-ftotele Ethicor.cap. 7 & communiter ä Do&oribus.Confiftit autem hoc pretium in puncto indiuilibi-li,adeö, vt ti pro re aliqaid ampHus aeeipiatur, ex-cefTus ftatim reftituendus fit, modo tarnen lex iu-fta,& aequa fit, de quo ftatim dicemus. Alterum aftpretium naturale , quo res ipfs , qux venduntur,feclufa lege tax«', in fe habent; & hoc Ulis imponifolet per communem hominum , qui de illis intel-ligentiam habent,a:ftimationcm , vnde dicitur na-turale , quafi a naturali prudenna hominum intel-ligentium pendens , cerniturqne in iis rebus , qua;non habent pretium per publicam poteftatem ta-xatum. Quod autem hoc pretium iuftum fit, patetex l.pretia.ff.adleg.falcidiam.\\>\ dicitur,^rm<« re-rum non exajfelluad ipßat res,nee ex vtilitate fingu-lorum hominum , fed communiter, hoc eß,ex ctrnmtt-ni,& naturaliprudentia,funguntur,id eft, definiun-tur,taxanturque.

Non confiftit autem hoc pretium naturale inindiuifibi, quemadmodum confiftit pretium lega-le , Sc taxatum per legem raxa? , fed habet fnam la-titudinem. Ratio eft,quia pendet ex multis cireun-ftantiisinimirumex afFectuad res ipfas,ex volupta-te propria , ex comparatione diuerforum vfuum,ex remporum variatione, ex varietatc, inopia , autabundantia rerum , & ex aliis cireunftantiis , dequibus agir Nauarrus cap. 15.num.jc). Medina C.quaß. 3 1. Couairuuias lib.z. variar. cap. 3. initio.Vnde.cüm huiufmodi pretium naturale ex tarn va-riis cireunftantiis pendeat, variumerit radmini-mum tarnen dicendum eft, dari ex natura rei cer-ram latitudinem pretij naturalis iufti , intra quamnon violattir iuftitia illiusper cxcefliim. Vide Mo-Iinam/ow.2. de iußit.dißut.547. Sc Lefllum tom.i.lib.i.cap.1 1. dubit.i.num.B.& 9.

Hoc tarnen diferimen eft inter vtrumque pre-tium, legale , Sc legitimum , feu taxatum ,cx vnaparte ; ( his enim omnibus norrsinibus appellaturpretium taxatum ;) Sc inter prerium naturale , feuvulgare,ex altera. Priirto,qaod pretium legitimum,legale,feu taxatum , confiftit in indiuifibi, vt dixi.Pretium autem naturale, feu vulgare n 0 n confiftitin indiuifibili,4ed habet fuam latitudinem. Secun-</o,quia legitimum taxatwr ab vno , hoc eft, ab vnapoteftate publica , feu multis per modum vnius,&conuenientibus in vnum. Vulgare veio , feu natu-rale äplimmorum iudicio pendet, qui non idemomnino iudicant ; non enim omnium idem eft

iudicinm: