44 8 De tranflat.dominij per empt & vend.
& confcquentia ftmt cenx. Maior probaten, quialiulla hie ccrüor regula haberi pouft, quam iudi-cium mercatorum intelligentkun. Sicund'o , quianon ideo res tanti valct,quia venditori placct camtanti vendere» Ted quiaprudentinm iuJicio, omni-nibusconfideratis , tanti atftimetur : ergo non po-teft venditor cam vendere,quanti eilubcat. Quan-do tarnen venditor erga illam valde afhcitiu:,pote-rit etiam hie illius aftectus aeftimari, ingrediquejeftimationem , tamquam cireunftantiaaugens il-lius valorem , vt bene docet Leflius allegatus ,&"Nauarrus »«ot.8j.
Ad pn'mum fundamentum prima: opinionis,refpondeo,emprorem non pofte cenferi fponte do-nare exceflum iufti pretij naturalis rigorofi , quianon intendit donare,fed emere, & foluere dumta-xat pretium iuftum rei , vnde cum in ipfa re nihilfit, quod refpondeat valori excellus ; ( iam enim,vt fupponimus , omnes cireunftantiae, quae pore-rant valorem illius vfque ad iuftum naturalem au-gere , confideratae, Sc xftimatae fuerunt ) fequitur,vt praedidrus exceflus iufti valoris , reftituendus fit.Ncc obftat.qr.od ei nijla vis,aut neceflitas infera-tnr ad emendum , quia alioqui poilint licite vfuraeab eo peti,qui nulla neceilitate coacti, fed ad oblc-Äationem, vel ludos,mutuum petit.
Vrgebis : fi non intendit donare exceftum pre-tij, cur rem emir, cum optimc feiat emptor , remnon tanti valcre, & nemo illum ad emendum con-ftt ingat ? Refpondeo, ideo ülam emerc , quia ergaillam valde afflLitur; ille autem affc&us , cum feteneat ex parte emptoris,& non fit venditoris,nonpoteft ab ipfo venditore vendi , nee pretium ali-quod pro il!o accipi:alioquin vendcret.quod fuumnon eft. Ncc etiam obftat, fi dicar, felibenter do-nare exceirum,quia volantarium mifeetcum inuo-luntario ; ideo enim id dick , quia eam rem alibinon inuenit eodem pretio,quod promittit: iniuftifunt etiam venditores ifti , tarn feeundi , quamprimi.
Ad (ecundum refpondeo , legem iftam nihil adrem facere; quia non loquiturde pretio rebus im-ponendo,fed loquitur,& oftendit.poiTe quemquamde rebus fuis difponere pro fuo arbitratu, etiam infuum incommodumjmandararium autem non pof-le. Commune autem illum efFatum, Res tanti va-lept , quami vendi pojfunt, intelligitur intra limitesiufti pretij rigorofi , quia iuftum pretium non con-fiftit in indiuifibili,& fi alind intelligatur , non eiladmlttendum. Quamobrem , dum non conftat,emptorem libenter voluille donare illum excef-fum , obligandus eft venditor ad reftitutionem il-lius , quia in dubio nemo praefumitur donare vo-luifte,/. cum de indebiti), verfic. qni enim filmt, ff.defrobatiotubits. Mcnoch. üb. i. de arbttrü. centttriaI. cafu 88. Mafcardus de probationibus. concluf ff f.»um. ij. & 14. cum rnultis aliis , quos ibidemreferr.
Animaduerres autem hie, duobns modis poftefe habere viros locupletes, in emenda vereri pidrn-ra,aut ftatua, auc in emendis geminis pretio excefli-110 : vno , rem ipfam eniendo tarn magno pretio,quia eam valde cLfiderant,& quamemiiTe, ad fuumdecus.vel domusfuae fplendorem pertinerepntanr,quia venditor minori pretio iufte rem venderenon vult; fi enim voluiftet, minori pretio illameminent. Akcro modo , emendo eam rem pretioranto,quia ctiamfi ea res non tanti valeat, ipfi ta-rnen hidicant,ad fuam aurhoritatem pertinei e tan-ti emi/Te , non minoris Quando ergo venditor fehabet priori modo,venditio eft iniufta, quoad ex-
ceftum pretij iufti rigorofi , oriturque inde nnani-fcfta obligatio rtftituendi huiulmodi exceftum.Quando veio fe habet poftciuri modo , eft iuftajquia,qnoad cxcefinm, habet donaiionem adnexamliberalem,fub quo titulo licitum eft vtnditori acci-pere exccftum.Ita Medina C.derefl.ijH*ft.$&& 32.circa finem. Valenna 2.2. difp.^. qudft. 20. puntto 2.§.}. Qui donationem hanc ex coniedturis , aiunt,colligendam eile , vt fi c-mptor eft valde locuples,Sc Überaus , honorifque , Sc magnificentia; domusfus cupidus.
Obiicies:Iurc ciuili,& canonico permiiTum eft,merces pluris, aut minoris vendere, quam valeant,dummodö nee emantur infra iufti pretij dimi-dium ; nee vendantur vltra iufti pretij dimidium.patetex Li. (fr l.fivolumate. C. derefemd. vendit.& ex cap.cum dilecli, & cap. cum caufa. de empt.&vendtt. quibus locis dccernitur,defraudantes infradimidium iufti pretij,conuentos in iudicio, abfol-uendos efle , quin ad fraudem refarcieudam obli-gentur. Cum ergo quod quis agit authoritate le-gis,iufte,& licite faciat, videtur, nullumibi pecca-tum interuenire , & nullam obligationem refti-tuendi.
Ad hanc obieccionem refpondeo , neque fuscanonicum, neque ciuile, id,tamquam licitum,ap-probare, fed folüm ad praefeindendas lires , &aliamaiora mala euitanda, id tantum permittere , Scnegare aclionem in foro externo aduersüs huiuf-niodi fraudantes, quemadmodum permittuntur inRepublica Chi iftiana>publica lupanaria, ad vitan-da maiora feandala, & peccata, non tarnen appro-bantur; falfuraque proindc efte,ftaudem hanc fic-ri authoritate legis,quia legescam nonapprobant,imöreprobanr,permittunt tarnen i|lam,ob bonumfinem virandi maiora feandala in Republica ; imonon poteft Princeps condere iuftam Iegcm,quae hisfraudibus patrocinetur; ficut non poteft iuftamlegem ftatuere , quae malae fidei pofteilionibus inprajfcriptionibus fufFragetur. Quamobrem repro-bandus eft Gerfon de contraclibus , Sc in fuis flori-bus afterens,peccatum omittere emptorem defrau-dantemeitra dimidium iufti pretij , non tarnen adreftitutionem obligari,quia volenti,& confentien«ti non eft iniuria ; non eft,inquam,audiendus,quia,quamnis volenti, & confentienti non fiat iniuria,quando vulr aliquid omnino voluntarie, ei tarneniniuria fit, quando vult aliquid voluntarie mixte,vt in vfuris contingit; vnde confequens eft,vt de-fraudansnon folüm peccer,(ed vt ad reftitutionemquoque teneatur.
Rurfus obiicies:cmentibus,& vendentibus lici-tum eft naturaliter,fe circumuenirc, & fallere,/. imcaufa,§.idern Pomponitts ,ff. de minoribus , /. item fipretio, §. quemadmodum,]} locati. Ergo poteft quit-que licite id , quod plutis valet, minoris emere,etiamfi egrediatur limites iufti pretij, versus infi-mum , Sc fupremum ? Ad hanc obiedionem , rc-fponfionem dat Couarruuias lib.i. variar. cap.$.num.i. lurifconfultos illis in legibus fühle loqvm-tos de fraude , Sc cireunuenrione intra limites iu-fti pretij. Merito tarnen haec refponfio reiieiturä Molina tom. 1. de iufiitia. dißj.^o. quia prx-poftereid tunc applicaretur £raudi, & cireunueu-rioni.
Dicendum ergo eft cum eodem Molina, fenfiimverum.ac germanum earum legum, efte, licere na-tuiraliter.hoc eft.iiue gentium, ementibus, & ven-dentibus , feipfos inuicem fallere , impropric lo-quendo , qnatenns feilieet ea cireumuentio iuiegentium rclinquitiu impunita,& iurepermiteituri
nulla