Lib.V. Cap.XXVIII. 447

ad emendum , quam naturalibus: ita Molina cita-tus §.obferua. v. c fi Rex in tranfitu cum fuo Re-gio apparatu , Sc comicatu , ad aliquem locum ac-cedat,die fequcnti difceflTurus,aut poft paucosdies,vel claflis Hifpanica ex nouo orbe adueniens in-fiilas Azoris teneat.Tmw^jVOcantLufitanijfubi-to aecrefeant folita reium precia , quas ipfi emerevolunt, vel vt ibi confumant , vcl in mari, vel inHifpanias, auc alias orbis partes aduchant, licitumerit illis,carius tunc vendere, quam aliis indigenis,qui ibi manenr,vel funt,& nolunt dare,nifi pretiumconfuetum.

Ratio eft, primo , quia illae res comparationemultorum emptorum,qui fLip6ruenerunr,ditiffimi,& auidiffimi ad emendum, plus valent,quam com-paratione aliorum indigenarum , qai ibi lunt, 8croanent; non quod , ob illorum auiditatem , pof-fint illi res carius vendi, quia auiditasemendi te-net fe ex parte emptoris, Sc non venditoris,& vcn.ditor non poteft emptori vendere rem carius,pro-prer voluptatem emptoris, alioqui venderet illi id,quod non eft fuum, fed id, quod eft ipfius empto-ris , quod illicitum eft -, fed quia in ea occafione,res cariüs valeant. Secundo , quia in illa fubita re-rum mutatione, illud eft pretium :uftum,& fupre-mum illarum rerum , liquidem multi funt empto-res, & propter illud defidetium emendi, Sc penu-riam rerum , liberalitcr cenfentur donare id , in •quo aliquid exceditur : ita idem Molina , Sc dedu-citur ex Rebello 2 part. de obligatione iuftitin.lib.y.qu&ft. 1. fett.j. nur». 34. vbi late probat , quod exmultitudirie emptorum,rerum pietia augeantur.

Hactcnns in praecedentibusegimus de perfonis,qure emere,& vendere poflunt,& de rebus,quae erai,& vendi poftiint: qua in re,fi diuriüs immorati fu-mus, quam fortafle par erat, velim animaduertas,principii rerum ,quiafemper aedbiora funt, lon-gio'"a vi-leri. quam finr.

Nunc agendum nobis eft de pretio, tarn taxato,quam non taxato. Pretium taxatum confiftit inin-dinifibili : non taxatum , in communi arbitrio, Scacftim.umne hommum ; vtrumque perexceilum,&defectum, inducir peccatum , Sc obligationem iu-ftitia; ad re'titutionem arqualitatis ; ficur& vendi-tio,m acquilibrio a:quae bbraj rei ad pretium,& pre-tij ad rem, confifterc debet. Prius ergo agemus depretio non taxato , deinde ad raxam illius venie-mus. Rem igitur bono animo aggrediamur, vtnos ab huiushbutra&atione citiüs expediamus.

Capvt XXVIII.

Nlim res,qua? non habent pretium le-gitimum, ac taxatum, vt gemmar,canes, falcones , vendi poflint,quanti velint domini. An cogi quis

. pofTit, rem fuam vendere; & an li-ceat viliüs emere , vt carius ven-datur.

1 Refcrtitr prima, opinio ajferens, res , qu& nullum

habent pretium taxatum , vt gemma , canes,aues Indien, &c. vendi pojfe tanti, quanti, ven-ditores velint,

2 Ne-at verlor opinio.

3 Emptor , quando emit vltra rigorofum pretium,

Fagundez de Iu(titia,ckc.

f

10

11

iz

non cenfetur libere donare exceffum,etiamfi di-

cat,fe iltum libere dimittere.Proloquium commune^, Res tanti valet, quanti

vendi poteft , intelhgitur intra lirmtes iulU

pretij.§^uid , fi diuites rem vltra rigorofum pretium

emant, putantes , ad fuum honorem pertinere

eam tanti emere, non minoris.Ita ctutle, & canonicum permittit emptionts, &

venditiones vitro. iuftum,& rigorofum, & tnfra

infimum pretium, dnmmodo non fit vltra, dimi-

dium , quod res habet, ad prsfeindendat Utes,

non tarnen id approbat, tanquam licitum; &

cum dicit, id licitum cjfe,intelligendum efi,im-

pune fieri pojfe.Quomodo intelligendafunt leges , qua alferunt,

naturaliter licitum ejfe emtntibus , er venden-

tibiu , fe circunncnire, & fadere , ernendo , &

vendendo.Quatenuf quü cogi poffit vendere res fuat ad Vi-tium nectffarias,quoties Reß>ublica,& populm

grauatur annona inopia.yin poteflates publica poffint tunc taxare Witts

pretium.St duo habeant vnumferuum, & vnus illum ma-

nnmittere velit, cogendm eft alter per potefta-

tem publicam.partcm fuam vendere.Quatenus quis poffit cogi ad v'endendas domos,

pridia,aut agros, propter bonum commune,v.c.

ad ampliandatn , vel fundandam Eccleftam t

monafterinm, aut xenodochntm.An liceat viliusemere,& carius vendere.1 3 An id licitum fit, facere in eodem loco, an in dt-

uerfo, itavt htc emantur res , & alio loco ven-

dantur,& ».14.1J Negottatio , abfolute loquendo, eft vtilis, &yie-

ceffaria Reipublica , tarn pauperibm , quam

diuitibtts.

V n t multae res , qua: non habent pre-tium taxatum, nee legitimum, nee vulga-_Jgy?J< re , vt gemmas aliqua: peregrinae, aues, Scalia fimilia, vt canes , aues Indien, Sc animalia exAfrica;&: de his inquirimus,an vendi poffint licitc,& tuta confeientia , quanti velint domini illatum?Affirmant nonnulli: ita Sotus I1b6.de iuft.quaft.i.art.t,. Petrus Nauarra lib.^.de reft. cap.i. mm.iLFundamentum illorum , e&,primo, qnia, cum nonfint res neceflaria: vira: humanx , fi quis velit easemere fponte,& non coacte, cenfentur donare,quod alter perit , alioqui non emerent, cum fibineceflariae non fint. Secundo, quia commune pro-loquium eft, rem tanti valere, quanti vendi poteft.l.i. § fihares,ff. ad S. C. Trebel. Confirmatur, quiain rebus fuis quifqueeftmoderator, & arbiter. l.inre mandata , Cod. mandati. Quare domini illa-rum illas vendere poiiunt quanti velint , &cm-ptores pretium pro illis dare ex fuo, quanti etiamY«lent.

Negant tarnen verofimilius Nauarrus infummaLatina. cap. 2 3. num.yS. Leffius tom.i . de iuftitiaÜb 1. cap.11. mim>\6 ^.3. Caietanus 2. i.q.yy.art.i. SC alij communiter. Ratio eft, pHmb, quiaiuftum pretium earum refüm , qua: nullum habentpreriumraxatum.nec lege , nec communi homi-num atftimatione, eft fundatum in iudicio intelli-gentium mercatorum.qui, fpeftatis cireunftantusad rei valorem facientibus, eas iufte xftiment} at-qui res quarlibet vendi debet iufto pretio,fiue taxa-to , (nie naturali. I^tur non eft licitum, eas ven-detc tanti, quanti illarum dominis libeat. Minor,

Pp l Sc

I.

z.