24- 0£ tranflat dominij per promiflionem.

i

mittat factum altcriu«,ac fi promittat fe curaturum,& erTc£tuium,vt lll« ldefticiat ; leqmturenim ho-die in Caftella ius Canonicum. Dico hodte , quiaolim fequcbatur rigor iuris ciuilis communis , vtparetex/ i i.w.i i .part r.fediam reuocatus eft perlegem certiam allegatam.f. Quarc in foro confeientia: , fi promiflor fuerit

nceligensin curando , vr alter id faciar, lenetur adomniadamna , Sc interefle, (i quod refultaüit pro-miflario ßdenti tali promiflione : fi verddiligenrerjuxra id quod potuir,curauit , liberatur; ita Abbasin cap Gcmmu mu'ter , deJponfalib. Excufatur ve-rö,fi quod in fe erat fecir, ab omni perna , fi quamappofuit, fi non faceret. ita Couarruuias in cap.pr&ditto , quamuis paß um , i. part. §. i, num. 4.&al<j.K. Si tarnen in promiffione facti alieni quis vta-

tivr tertio modo promittendi , &c dicat : Promittotibi mefac~t.iirum,ö£ curaturum, vt Petrus tibi cumeffectu doner centum ; in boccafu vcl poteft adiieipcena,vel non poteft. & idem eft,fed aliis verbis.fiquis dient,/? non doiet, in peenam tibi dabo centum.Scd fi adiieiatur peena , varie auetores loquuntur,& varias opiniones introdueunt.Alexander inl.fi-puUiie •fa,xnprincip.ff de verbnrum obligat.in 1 xon-W«/J«»*,exiftimat nonliberari promittentem äpee-na.quam pofirit.fi cum effectu Petrus non donauit,quamuis omnem , quam potuit.toram , & diligen-tiam,vtille id faceret , prarftitcrit. Fundamentumillius eft.quia ifta promiffio in re non eft facti ahe-nffcd proprij, quod multo verius habebit , fi pro-minens addat verba , quod ab ea promiffione nonpoffit excufui,diccndo , fefecifle,quantum potuit,aut promififle factum alienum , quo cafu cenfeturrenuntiare omni exeufationi.y. Aretinus in l.fi itafiipulatus , § pojfumff.de ver-

borum obligationib. &clariüs in confil ^i.col.x verf.nee credo,Cibi perfuadet, licet prominens cum effe-#11 factum alienum , addat fe curatutum , Sc factu-rum , vt ita cum effectu fiat, Sc non exeufaturum,co quod fecerir,quantum potuerit,vevba ifta nihilaliud importare , quam quod bona fide , & fincfraude id curabit ,adliibendo omnem diligentiamarbitrio prudemis neceflariam : adhibita autem eadiligentia exeufari , quia non poteft quis fe obli-garc ad itnpoflibile : impoffibile autem cenfetur,id quod pendet ex voluntate alterius. hanc opinio-pcm Aretini tenet Abbas in cap. Gemma midier; deßcnfalib. vbi docet, quando quis promifit cum'efTcctu , vt alter confentiat matrimonio ; folümteneri ad ponendam omnem moralem diligen-tiam j vt id effectum habeat, & exeufari a peena, fiü quam pofuit , fi cfFcctus non fuerit fecutus, quiailla yerba, cum effeüu , folüm opetantur quod bo-na fide , & finedolo id curabit. Vnde fi dolo vfusfuit, non eftdubium teneri ad praedietam peenam,&ad interefle, vbi peena non eft appofita. Si ta-rnen interefle fit maius peena, teneri ad interefle ;p contra vei'6 ad pcenam,non ad interefle, fi peenaeft maior interefle. Ita etiam Maranta difl>,j.n.x^.vbi citar multos,& multa iura.?• Couarnmias incap quamuispactum , i.part.§.^,

nurn.%. Molina tome i.deiuslit. dijput.i6$. §quidfi** 5 & §. de iure communi, & idem Maranta ditladiß>ut y.num.ij. c\ialij aflerunt, eum, qtii promi-fit factum alienum cum effedtu, aut adieeifle pee-nam , fi effeclus non feqnatur, aut non adieeifle.Si non adiecit, aiunt per illa verba, Promitto tibi,Tetrum cum tffiüu tibi datnrum centum , aliquidamplius promittete ex fua parte, quam bonam di-ligentiam , cjium prp vtroque foro confeientia?,

& Ecclefiaftico tenetur ponere, cum bona fii^e,& fine fraude. IUud autem amtliiu , nihil aliudeile , quam interefle rei,quantiivn, fei licet, imereftproiu.fl.uio rem promilfam aflcqui) & idcoeatli-ligcntia pofira non exeufari illnm a rali promrflio-nc,li efrecius nwn lequatur, quia licet non poiTttieobhgare ad id quod pendet ex aliofum voluntate,cum id fit moralitcr impollibilc ; tarnen poteft feobiigare ad refecCionero interefle, & daroni, quodinde pronnitario refultat, & de facto ad id fe obli-gauit,per illa verba cum effeftu; & fic diffident hu-iuimodi Dolores, quoad iftam pattem a feiuentiaAretini ntem.y explicata. Si ver6 peenam aliquamadiecit, mß cftecliu feejicrerur ■, Cn\c magnam , fiueparuam ; aflerunt teneri ad folam,& praeeifam pee-nam,non ad interelTe.nifi fub difiuncTtioneadilUid,velad peenam fe obligauerit,qtiiatunc eledtioprle-didti interclle , vel peenae fpe<5fcat ad promiflarium,& ille eliget quod matucrit; vt habetur etiam inIflipulatio iFta,tunt~lo verfvltimoff.de verborum ub-UgAt.&^.viie verfa, Ifijitt.de inutiiib.flpulat cV itaaffiimat etiam gluifa in § fi quü aliurn, Inßitut.eo-demtit.

Ratio edprirnb ,qnia illa verba , cum ffeElu dabir , vltra lolum ,iv bonam diligentiam iroportantaliquam aliain obligationem ; ergo illa Grlrem cricquamum intererat promilfario rem prorhiflamconiequi ; nam de cxclufionc doli , & phrftarieneböhJtdiligemhr.rchetur quilibet promiflot intnn-ni (implici promiffione,eriamfi in ea non addanturilla verba , cum cffellu, Seat'do,L\uh,vt bene Co-uarnmias animaJi'.eitit.id quod per illa verba pro-mittitur, non eft res aliena , (cd proprfa in deff-6t im quod alter nolit efficere , neque propric '\lquod tunc promittiutr, habet rariönem peena;, fide lila nulla mentio fiat, fed habet rationem com-p-nfationis eins rei, quam ille alias nolucrit face-re j ejuare quamuis nullus dolus, &' nulla culpa in-terceflerit ex parte promirttnris , tenetur iile illudrnterciTe reficere , fi cffeclus non fequatur. CitauiMarantam pro ifta opinionequod ille paium a no-bis difter, in to,fcilicct, quod dicat teneri promif-forem ad id quod maius fuerit, ad peenam vidcli-cet , fi maior fuerit interefle , vel ad interc-fle,fi maius fuerit quam pceiin. Nos autem dici-rnus teneri ad folam peenam , fi illam adiecit, (luemaior , fiue minor fuerit pro intereifc : fi autemillam non adiecit , teneri folüm ad ipfum inter-efle.

Oppones pro opinione Mamma:. Si quis ami-co diceret : Promitto tibi vnum , vel duo plauftralignorum ex mea fylua , poftquam ille extraxitvnum plauftrum , non pofle dominum fylua: cumprohibere, ne extrahat altcrum ,quia illa promilliodifiundiua tora fuit ada in gratiam ,6c fauorempromiflarij ,ac proinde optio eft penes illum,&nonpenes promittentem, vt docet Molina tomo z.deiusltt.dijput.iyo.^.illud obferua. Ergo fimiliter,fi quis diceret, Promitto tibi me confecuturum ti-bi a Rege vnum officium,&,fi non confequar,pro-«mitto tibi mille aureos , cum promiffio fiat tota ingratiam & fauorem promiflanj , penes illum eriteligere interefle,vel peena proutmaluerit.Intereflequidem,fi riiaius fuerit■pcenajpcenam autem,fi ma-ior fuerit ipfo interefle.

Refpondeo eife diuerfam rationem ,primo,qma. inprima de plauftrit lignorum promiffione , nullumonus,& nullam peenam fibi appofuit promittens:infecüda vero appofuit,ac proinde prima no fuit one-rofa,fcd mercgratuita;fecüda vcio quäuis procedatmodoaliquo ex liberalita,tc,tamen propter peenam

appofi

IP.

II.