Lib. III. Cap. I

in

tarn, iulikutm,hidicittm^ & veritarem,cüzm in fim-plici promiflione exigi. Debet cnim eile iu primisiufta, hoc eft, de re licita, Sc bona, quia ii de re in-iufta fueiit, iniufta, & iniqua erit. Debet eile cumittdicio, & mfirttionefa&a ; quibus verbis interalia includitur, quöd res lit grata promillario. De-bet elfe verax , id eil ; quod prominens dum pro-mittit , fiele non protnutat , Sc verum habeat ani-nium promittcndi, prxftandique promiiliim, iuxtaca qua: diximus tum, \,

0 Cxteiüm-prxftat'c fidem, Sc implere promiflum

non tenebitur ptomutens , ii mutetur flatus perfo-nanun, Sc negotiorum , vt cum Seneca , Sc Tullioobferuat D.Thomas i.i.qutfi.i io.art. $.ad j.Caie-tan. gf«je/?.88 an.i. & qi<ttß. 11$. adfinemcommen-tar». Nauarr. in fumma Lai.cap. 1 8. num.j. Sotushb. 7. de iujl.cjui.fi- i.art.i.ad 1. quod intellige denotabili mutatione , vt fi res promiila facta lit im-pofTibilis, velülicita , vel inutiiis ,vel ingrata , Scperniciofa promillario ; vt, v. c. fi promiliusei eileteniis, Sc ipfe tempore petitionis in inlaniam ver-tcretur, aut illum peteret ad oeeidendum alterum.Item (i rnuj.tumdifficiljs reddatut piomillbii, vt fipromilu irc aliquo , &: poftmodum grauia negotiaci oecurrernnt. Denique omnis ca difticultus, iiuefuperueniens, fiue iam exiftens, qux li oecurrilkt,& fckeciK, vel lplc nun promiuller.vel enmealumcxcepiUet 1 Tüluit vinculum Sc oMigationcm pro-miflionis. Et ratio eil, quia promiflio non uili exvoluntatc promitteiuis vim habet; quare non obli-gabit vltta illius voluntatem , & intentionem ra-tionabiliter interpretatam , Sc ficut per xquitateinexcipimus a lege abfohlte lata cos cafus,quos vero-fimile eiret iplum legiflatorem formaliter, aut vir-tualiter voluifle excipere , ita interpretari debemuspromiflionem , qua: cd quafi lex , quam promillbrlibi imponit, atque ipfc erit aptiflimus fux promif-lionis interpres; fi teftetur mentem fuam non fuif-fe in hoc, vcl illo cafu fiue cogitato, fiue non cogi-tato fe obligate. Oportet ergo , vt ait Caietanusloco citato ad quaßionem 113. confiderare impedi-menta fuperuenientia, & couferre illa cum re pro-mifla, Sc ex huiufmodi collatione facta, quod reetaratio houeftum fuafcrit, id exequi perpenfis ctiamaliis cireunftantiis.

j Supcreft in hoc capite refoluendum cuiufnam

virtutis actus fit promiflio, & promiflionis implc-tio ? Promiflio igitur, vt de illa hadtenus cgimus,elladtus liberalitatis ; promiflionis tarnen folutioad fidem, feu fidelitatem pettinet , qux virtus, au-tore Tullio de ojßcijslib. 1. fides dicitur , quia peream fiunt dieta, Sc ab eodera ibi dt finitur, dillorumconuemorumque confiantia , & Verität ; Sc ideo ipfapromiflio, vt a promiilbre pioccdit,fides deflnitur,eü fidei datio, See. vt a promiflario aeeeptatur , di-citur veritas, & fides , feu promiflio ad liberalita-tem : impletio vero , Sc aeeeptatio illius ad verita-.tem pertinet, iuxta illud Virgilianum, Accife , da-que fidem , vbi datio, Sc aeeeptio tanquam quid di-uetCx virtutis ponitur. DifKcultas tarnen eft, vttümfides , Ten fidelitas fit diuerfa virtus a veritate , anpotius cum veritate eoineidat J Hoc poflcrius te-net Caietanus allegatus, mihique ctiam placct,quia eiufdem rationis eire videtur verum diccrc,&:didta implere, feu verificare. Illud cnim , hoc eft,verum dicerc, eft adacquarc di£h menti: hoc,id eft,dicTra verificare, & implere , eft ada;quare facta di-clis,& conftat ex eoquöd illos homines f qui fidemdatamcxoluunt, appellamus veraces, & ideo in de-finitionc Tullij, fides , defmitur fides diiäorum.Denique D.Themas z. 1. qutft. So. art'. vnico <i&\.Fagundez. dt Inftiüa,&c.

exprefsc ait fidem, per quam fiunt dieta, includi in▼critate. Vndc etiam colliges hanc fidei virtutenirefidere in voluntatc jquidquid haede rc dicat So-tus hb.-j. de iitji. qutft. 1. Art. 2. ad fintm , dum aitpromiflionem pertinere ad intelkctum , Sc ad par-tem quandam prudentix ; nam veritas , cum quafides eoineidit in voluntatc federn habet, docenteeodemD.Thomaz.z.9w,e/r.i05) art.yad 1. ex Ari-ftotele 2. Ethicor. cap.y.

Ncquc obftat quod idem D. Thom. 1. z q. 88. it.art. 1. dicat promiflionem eftc adum rationis , idcnim intelligit de promiflione fumpta naturaliter,ficut & manifeftatio veritatis codem modo ad in-telledum pettinet, cum quo ftat, quod formalitertarn promiflio,quam veritas in voluntate confiftat,quatenus feilieet, intendit verum in ipfis didtis, &promiflis per intcllecStum ordinatis , preeterquamquod promiflio non eft actus fidei,fed ipfa promif-fionis impletio, vt dictum manet. Verum illüd dif-ficile apparet, fidem eoineidere cum veritate , cumvetitas deficiat ä propria ratione iuftirix , eo quodnon refpiciat debitum legale, fed morale, in quan-tum, ("cilicet, vnus homo ex honeftatc debet alterimanifeftationcm veritatis, vt docet D. Thomas illoart.$. qui.fi. 109. at vero fides propriam iuftiti"« ra-tionem foniarur, cum verfetur circa debitum rigo-iofum,qualc eft feruare promifta , atque adeö dica-tur a Tullio rotius iuftitias fundamentum , pro cu-jus difficultatis explicarione diftinguenda eft du-plex promiflio ex intentione promittentis. Altera,fi ille fe intendat rigorose ebligare. Altera, fi 10-lum ex honeftatc, Sc decentia morali; & in primocafu dicendum eft ipfam fidem implentcm promif-fa,circ ipfam propriam iuftitiam, cum verfetur circareddendum alteri legale debitum: in feeundo verocoincideie cum veritate, & hoc feeundo modo, fi-dem fumpfiiTe D. Thomam , quando eam in veri-tate inclufit, quod vel indecolligas ; quia qn<tfi.&$.citata, <*)■?.}. ad prima?», ait feeundüm honeftatemexqualibet promiflione hominem homini obliga-ri. Mcrito tarnen haue folum fidei aeeeptionemvidetur curaire,quia, vt ait Caieranus qus.fi 88. ar-tic. 1. communiter homines ex limplici promiffip-nenon intendunt fc obligarc rigorose , (cd folumde quadam honeftate ; ita quöd fi ptpmittant, pref-fius vrgeantur, quam fi non promitterent, & idipfum ait Sotus num.\. d.xo. quafi.1. art. 1. Pro-?nijfio fimplex , inquit, ex genere fuo non obligat [übreatu martali, fecus tarnen videtur fentire lib. 7. deiufi.qiticfi.i.art. t. cuius fignum eft, quia i'urare pro-miflionem faepe renuunt homines,non alia de cau-fa.nifi quia Ügare fc ftriaius nolunr,aibitrantescxfimplici promiflione fc non tencri, nifi ex quadamhoneftate morali, atque hinc forte eft quod pto-miflioncs parum a;ftimentur, iuxta illud,

Promiflis diues quilibct ejfepotefi.Et fides, qua: in huiufmodi debito fpeetatur , fun- z j,damentum iuftitjx appcllatur. Si quidem fides,qua: debitum legale refpicit, eft ipfiffima iuftitia»dicitur tarnen illa fiindamcntum iuftitia:, quia ho-mines veraces in foluendafide de honeftate folümobligante.a fortiori fidem de rigorc iuftidx adftrin-

gentera feruabunt : quomodo autem , Sc.

quatenus obligct promiflio aeeeptata,

an ex iuftitia , an fidclitate,

capite fcquenti

agemus.

*^*

T t CAPvr