Lib III. Cap. I.
tus erga patronum , dummodo ramen talis metusleuis & reuercntialis , nun cadens in virum con-ftantem , fit toralis caufa talis promidionis : itaSancius Hb 4 de m*tfhn, diff.9. num. 4 ex multis.Vnde non futficit quod fit conditio fine qua non.Nara promiflij liberalis, & actus merc libcralitatispmnem omnino metum, leuem , Sc grauem exclu-dit, quando eft tota caufa promidionis. Dixi proforo , feu in foro confeientU , quia in furo externo,quando metus eft leuis, & non cadens in conftan-tem virum, non fauebitur ei, qui ex eo promitte-ret, quia non prxfumiturin co foro,promittenrempropter tarn leuem metum coacte promififte : fitarnen in eodem foro externo liquidö conftaretproimffijnem factum finde ob ülum , certc nonobligarct, vt docet Nauarrus in cap. non dicatisau//i.6j. §. addo deeimo. Molin. tom.i. diß>.i6j. f.altera eft.
6. Dfdtam eft etiam jpMta-ica ; quia fi per precesfmpc.rtunas fiat, non valet promidio. Preces enimlila; aequipollent coac"tioni,vc docet Sotus*« $.dift.qtmft. -r.art. i.medio. Nauarrus in fumma Latinapr<thtdio6 S:cus fi promidiofuitobtenta, & cx-torta per blanditias , Sc munufeula mifliua , quiahxc voluntatcm augent, non auferunt; vide , qua;diximusde his preeibus in 6 praeepto üecal"gi.
7. Scd quid fi ccflänte poftea metu graui, ac vi, ni-hilominus promilTor implear promidionem, quamper illum aut fraudem fecir: tenebirur ne tunc ac-eipiens reftituere aeeeptum. Refpondco non tc-neri, nee in foro poli , nec in forofoli; quia tuncprsrfuraitur vellc de nouo efficere, ac raram habereprartcritam promidionem, quam feiuit fuiflTeinua-lidam, patet ex l.fiper vir». C. de hit, qutt vi, metu*ve caufa fiunt. Si vero impleuit, exiftimans fe adid teneri, & priorem promidionem fuifie validam,& eoerrore induetus foluit, tenebitur aeeipiens inconfeientia id quod ita aeeepit , ei reftituere.nonenim ratio poftulat, vtquis exiniuria,viautiniqui-tate fua commodum fibi,vel alteri reportct,vt dixi-mus inn.if qua;, moraliter loquendo, adhuc durat,
8. Eft tarnen valida promidio , fi quis dum inique,Sc iniuriosc , fibi metus ineutitur , vouit Deo, autSan&is aliquid.vt ab eo periculolibcrctur,quia illemetus non eft directe incuftlis ad extorquendumvotum ; nam illud inuoluntarium, quodibi cerni-tur, folumhabuit occafionem ob metum incullumob alium finem, mm ad finem emittendi votum.Similfter valeretetiam promidio fimplex, quaali-quis aliquid alteri promittcret, vt fc ab eo pericu-lo liberaret; quia ille cui id promififti, tibi metumnon ineudit, nec alter refpeciu illius, Sc propter il-lum : ita Ledius tom.x.de iuft. lib.i. dcvoto,cap.$o.dub.i \o.& n Mo\.tom.i.deiufi.difp.i67§.fiautem.Item iuxtahos boclores valet promidio , qua quisalteri aliquid promicteret,ne fc aceufet de crimine,de quo iuftc aceufari poterat apud iudicem,& tene-tur promittens illam implere ; aeeipiens vero licetcontra charitatem aeeipiat, & bonum publicum,non aceufando illam, vtemendaretur, non teneturreftitucre aeeeptum , quia non tenebatur de iufti-tia illum aceufare , & fic peccat aeeipiendo eontracharitatem , non contra iuftitiam ; quanuis enimpromittens eam promidi jnem faciat inuoluntarie,quia alter vult illum aceufare , Sc haber ius aecu-fan ii illum, & aliier non promitteret.nifi ob illummetum : tarnen id eft inuoluntarie phyfic?, nonmoraliter. nam moraliter non cenfetur inuolunta-rie promittere, quia voluntaric dedit caufam aecu-lationis. Ita Ledius alegatus.
5. Cum audis hxc verba, eft fidei datio > velim hie
Faguridez. dt fuftitiarfc.
219
animaduertas non cenferi dari fidem , Sc obligariin vtroque forofoli. Sc poli, veibaenim generalia,expreflo etiam promittendi verbo abfolutc prolatanon obligant in particulari; vt fi quis dicat, pra-mitto mc fac~butum , aut daturum tibi quidquidvelis , yU iubeas, etiamfi id fiat non fimpliciter adcomplaccndum , fedad teftandum-animuraofficij,aut beneficij aeeepti memorem, ira Panormitanus,Scz\\)ad cap.cti?n venißOit, de iiftitutionibm. Na-uarrus in commentario de datü,& promiffis num. 18.Anton. Güir.cz Üb i.Vtiriar. refolat. cap. 4. Sc pro-batur ex eodem cap.ckm veniffent , vbi abfoluitur £promidionis vinculo Archidiaconus quidam.,cuiusharc adfuum Epiicopum verba didta fuerant. NontantuTt de Archidiaconatu , fed de omnibm bonumeüfaciam quod tibi placeat. Quidam tarnen refe-runt hsc verba ad metum , quem prajfatus Archi-diaconus de Epifcopo coneeperat, fed etiamfi admetum non referrent, non obligarent in particula-ri verba tarn generalia.
Idem efto Judicium , fi promidio fit gloriofa, Scad iadantiam facta, vt docet Nauarr. modo citatusnum.io. Sc colligitur ex /. vltima , ff. de teftamem.quatenus habet bona illius, qui fe lmperatoremhxredem fadurum iadauerat a fifco comparari non-polfi:, qnod extendendum eft ad fimilcs promidio-nes, quae padim ex vrbanitate fiunt,dum aliquis al-teri promittit fe fuaquc omnia fore ad illius obfe-quium paratidima. Hinc foluirur illud dubium,dequo fuimus nuper rogati: nam in hac vrbe Oiy-fipponis in dcrino luforia erant quida'm vibani ho-mines, quorum vnus era'tdit'idimus. & alter regiusminifter, dixitque multis prxiemibus minifter re-gius ad virum ditidimum : Doniine rar, tu es ditif-iiiiins, Sc carcs filffs & vxore ; cognati , & fiatcrtuus (imiliter diriffimi fiinr, ielin.que mihi tua bo-na poft mortem, fiimus enim vajde amici. Refpon-dit alter, relinquam ex vero corde, & bona vohin-tate,& ita promitto.poftea obiit ab inteftato, quat-fitum fuit ex nobis quid iuris , Sc an teneret pro-midio ? Refpondi, non valere promiflionem, nectenere, tum quia ea vtrbamagis pernnebant ad vr-banitatem , quam ad promidionem , vt (xpe con-tingit intcr viros vrbanitatis pjehos, tum quia fuitpromidio Lctantiofa, tum denique, quia vfus obti-net intcr viros vrbanos , vt talia prorniffa maglsfiant ad fpeciem , Sc honorem , quam vt rigoroseimpleantur,aut exigantur: & perpendi ad id poteftoptimus textus in l. fi cui. ff de femitutib. vbi ha-betur, veiba fimilia ciisilitci 'clTc inreiligcr.da iuxfahumanam politiam, non rufticc , Sc in rigore obli-gationis.
Quod fi alias ipfa vcrb.T , vel figrta fint ^efe, Scin fe ambigua, aut fi promidbr dubitet, verum exintentione promittendi ,Sc fe ubligandi , an lolumadexprimcndtim prxfentcm animum , Sc volurtra-tem, propofitumve ea protulcrit; in vtroque foroinclinandum eft in eins fauorem , reftringendaquepotius, quam amplianda funt verba , Sc intcntio,quia indubiisin materia de iuftitia.melior eft con-ditio poffidentis, Sc ille poffeflbr eft fua: libtrtads,patet ex /. quidquid adftringend*, ff. de %erber. obti-gationibm.
Circa tempus aurem , quo promidio implendaeft , midis quibufdam difiicultanbus , qux a iurisperitishictradarifolent •, illud in vfu dici poteft,promidionem implendam cfle tempore prarfixo,quando temporis determinatio prxfioitur : aliasvero ftatimex l.eum* qui Calendü , §. quottes,ff- deoblig; & in l. in omnibiu,ff. de regulis iuris, vbi ha-betur, quotiesin obligatiombus dies nonapp om '-
T i wr *
10.
f I.
11.