Lib. 11. Can. X11.

181

metallorum auri, & argenti , funt res nobilifll-msc, Sc maxima* aclfcimationis ; quarc non eftsequum, illas ccdcre vilifllmo fundo,&: terrae, ficuecedunt vena: cretariz, Sc carbonati« , qua ratio-ne in §. Ittera, Injlitut. de rerum diuifione > dicitur,ridiculum ejfe piRuram Apellü, vel l'arrhafi], in ac-ceffionem viliffimt. tabuU cedere. Cum tarnen to-tum ius praricribat, vt quod fit, & xdificatuv in io-lo, & re aliena , cedat domino feli , tamquam ac-ceflorium ipfius foli. Tandem, quia , vt iam teti-gimus in prima ratione, venx iftx ab ipfa natu-ra videntur ad vfum publicum , non autem pri-uatis vfibus inftitutae, vt reße docet Sotus lA.b.de iufhit. qutß. 3. artic. 3. funtque difficillirnx in-uentionis, & rariffimae ; Sc quia Principcs, ad qtrosius publicum, & publica regni defenfio fpe<5tar,cdo&i a viris literatis hoc feiunt, ideo de illoruminuentione referuarunt fibi quintam , vel fextampartem (prout in legibus cuiufque regni contine-tur) liberam ab omnibus expenfis, rcliquis parti-bus inuentoribm reli&is , & agrorum dominis,prout de iurefuerir ; maxime, quiaexcaufa publi-ca vtilitatis tenentur vafalli, non folum de rebusinucntisjfed etiam de fuo proprio patrimonioRe-gibus, & Principibus fuis, cum ipfi maxime egent,opitulari; vt probat textus tn Litern /» verbera, §. 1.ff de reivendic.qm ficdebetintelligi, vt ibinotantBartol.Baldus, & Albericus.

6. Ita fe habent huiufmodi opiniones,vtraque pro-babiliflima. Pcima tarnen videtur communior , &vbique gentium ab omnibus approbatur, quodpatet inde, quia Reges, & Principe» eas fibi interregalia referuant, relifta fua parte pro pratmio in-uencoribus , vteos adillas inueftigandas alliciant,in bonnm publicum , Sc profec~tö non tarn facilefibi referuarent, Sc de illis, veluti de fuo, difpone-rent, fi cederent dominis agrorum , & locorum inquibus inueniuntur. Et vero ex prima opinionclcquitur folüm teneri primo oecupantes inuento-retque prxdidtarum venarum , cum eas aperiunr,reftituere dominis agrorum , & locorum , in qui-bus inueniuntur , damnum darum; non teneri ve-to eis reftituere pretium , & aeftimationem ipfa-rum venarum , fiquidem primo inuentori ce-dunt , modo praefato. Ex feeunda verö fequiturvtrumque illis efle reftituendum in confeientia, Scdamnum datum, Sc aeftimationem venatum , vt defe patet.

7. Illud tarnen animaduerto longc diuerfam ratio-nem efle de inuentione thefaurorum , atque de re-pertione venarum auri, & argenti, quia thefaurineque in fundo in quo repenuntur , proereantur,neque partes prsedij funt, Ted ibi fuerunt ind«-ftria humana pofiti, Sc habuerunt dominos , Scmodo ignorantur; qua de re ftatim capite fequen-ti agemus.

8. & De prima acquifitione dominij in infulam ali-quam,fic difponitur in iure Caefareo , vt infula re-perta in mari fit primo oecupanris ; reperta veroin medio fluminis, fit communis omnibus haben-tibus praedia ad ripam fluminis hinc inde ; fi vero.non fit in medio fluminis,cedat fundo cui eftpro-ximior ; quöd fi fluuius immiflo , Sc circumflexpambitu agrum cuiufpiam circumpleftatur, is agerapud eundem dominum maneat ; fi ver6 fluuiusmutet alueum,& diuidatur in duos, primus fluuiuscedat praediis illum vtrinque attingentibus. Se-eundus efficiatur iuris publici, quöd fi poft ali-quod tempus ad priorem alueum reuertatur, vnusaccrcfcat dominis poflciTIonnm vtrinque adiacen-tium.cum tarnen ager inundatus recedente aquaFagundtx. de Iuftitia,&c

eins maneat, cuius erat, harc habentur in §.»»/«-la y & fequentib. Injlttut. de rerum diuifione , & l.adec, § infula, ff. deacquirtndorer.domtnio. iure ta-rnen Lufitano Ub.i. ordtnat.tit.i r. tn vetertb. tn no-mü lib.i. tit.i6.§. :o. inter iura regalia numeranturinfulae adiacentes regno, cui funt viciniores ; fednon fatis ibi dcclaratur , qua forma regno adiudi-centur, id tarnen iam fufficienter dcclarauimuscap.i. Hum.$.

Hie etiam poteris notare, id quod per alluuio- j 0>nem agro noftro Humen adiieit, iure gentium no-bis acquiri, modo id incremenrum vndecumquedetradum fuerit paulatim , & quodammodo im-perceptibilitei fiat, iuxta §. praterea quod per allu-uionern , Inftuut. de rerum diuifione , & ditlam le-gem adeo , §. quidam. Alij modi acquirendi domi-nium iure gentium in accellbria, Sc aeeidentaliaper fcquclam ad rem principalem poflefTäm , tra-duntur late a §.cum ex aliena,Inßit.eod.& dttla legeadeo, a §.c«w quü, & L qua rattone, ff.de aequtren-do rei dominis.

Quodattinet ad fyluas csduas, Sc pafeua publi- j r.ca, cum fint in dominio communitatis, particularidomino carene; quamquam , vt latius pateat do-cTrrina.nosillamad fyluas, Sc pafeua particulariumdominotum extendemus. Duo autem in hoc pun-cto explicabimus. Primo, quo iure in talibus lo-cis prohibeii poflit populis liberalignatio , & pa-ftinatio. Seatndo , qnx culpa, quarve reftituendiobligatio incurraiur tranlgrcdiendo eam prohibi-tionem, fuppofito quöd fitiufta.

Circa primum punctum fatis conftar vnam-~quamque cemmunitatem, aut munieipium pulfein faltibus, Sc agris publicis interdicerc etiam fuisliberam lignationem, & paftinauonem , vt meliusea loca conferuentur ad aliquam vtilitatem com-munera. Non eric tarnen ea prohibitio rationubi-lis, fiincolis nonrelinquatut vbi commode ligna-ri, Sc fua pecora pafeere pofllnr. Qijilibct etiampriuatus homo de iure communi potell in fuo agrointerdiecre paftum, Sc lignationem , vt Ipecialiterde paftu late probat Couarruuias de prall. qu<tflio~mbtu,cap.ij.anum.i. Et devtr'jque vfü ratio pla-na eft , quia tarn herbac, quam atbores Sc arbnftacenfentur fruclus agri, qui ad ipfum agri dominumliberc perrinent. Poflunt tarnen Principcs, fi ratioboni communis id fuadeat, interdicerc fiiTiiles pro-hibitiones, vel modum illis praeferibere, arqne, vtreferc Couarruuias, iure Caftclla: fancitum eft , vtcolleitis frugibus,agri omnino maneant,quoad pa-ftum, communes.nec ipforum domini poinnt eiuf-modi cpmmunem vfum prohibere.

In hocramen regno Lnfitania? fimilem prorfus ,j^conftitutionem non video. Scd Üb. 5. Ordination,tit. 111. §. 1. & 1. in nouis interdicitur , ne quis inmonribus , Sc rerris pafeuis, aut faltibus incultis,quos matos maninhos, e charnecat dicimus,inftituatcoutadas, hoc eft,locaimmunia a liberalignatione,& paftione \ Sc videtur ibi efle fermo de montibus,terris , & faltibus publici iuris , ynde habetur ab-folute non poirequempiam in fuo praedio prohibe-re fimplicitcr aliis vfum paftus, & lignorum ; qua-re obieruanda: funt pro hac re particulatia ftatuta,Sc confuetudines cuiufque loci & regionis.

Illud etiam eftnotandum.magnates.quibus Rex 1 ».oppida cum fuis nemoribus,& montibus elargitur,non pofTc in eis vfurpare plus iuris, quam Rex ipfepoflet, vnde Ci ea loca fint incolis neceiTaria advfüm quotidianum lignorum , & paftus, non de-bent eis interdici. Sane lib.x.ttoflrarum ordinal.tit.6j, in veteribus ,$.<>. & \x. in nouis autem