132, De ContradUbus in genere,

4.

tater, de (ide inßrum.vi obferuat egregie Vallafcus•ubtfuprh , eftqtie,eodem tcfte.doctrina Icitu dignaadOrdinatiunem Lufitanix d hb.).tit.i.<j.\hi luperd'bitis liquidis contentis in aliqua fcriptura pu-jbjtca.qu£ iudici ofFcrcur, acceleratur proceflüs in-11a deccm tantüru dies, intra quos reus tenetur fo-iütionem.vel remiffionem debiti ollcndere, am le-gitimam aliam exeufationis caulam piobarc, vc äfoluendo relcuetur, fin minus , danmandus eft adfolutioncm, fencentiäque damnationis ftatim exe-cutioni danda, quaniquam , fi forte exceptio intraillos dies aUegata , fed non probara, ltgitima vifafucrit ,recipienda quidem illä fit.ideoque res exa-Ckod tunc non ftatim tradenda , quin prius ipfe fi-deiuffionem prxftet, ad iliam reddendam in Co ca-fu,quo reusexceptione probata , ä condemnauonepoftea abfoluatur : eftdhquam , teile Vallafco , do-«flrina hxc icitu digna ad citatam ordinationem,quoniam Ecclefiallicus procefius, de quo ibi, noiidebet locum habere in hoc regno pro externo fo-ro/uper debito liquido contento in publico inftru-mento, etiam ü tale debirum non excedat fummamfexaginta miliium regalium aeris ; item etiamfipartes conuenilTent,qi.öd priuatx ipforum fchedu-lx haberent vim pubhex fcriptura?, quod etiam te-net Alciatus fuprk.

Sed limitanda eil hxc doctiina,quando fchedu-la priuata approbata eil in ahquoinftrumento pu-blico, vt inter mercatores fxpe fit, qui fa6ta puhii-cata fcriptura, fxpe in exordio dcclaranr., velle fe,vt illorum quifque altcnus tcriptis fehedulis, epi-ftolis priuatis hbroque eomm ftetur tanquam in-ftrumento publico , tunc enira,vt ait Yallafcus/«-pra de iure empuyteut.^tß.-.mim 1 $.priuata fche-dula vim habet fcriptura: publicx,quia ä Tabellio-ne per inftrumcMtum publicum atpprobata fuit:itemque, quia fcriptura ad cuius - teftimonium par-tes (ein publice inftrumentotefcrunt,eadein cen-{etur cum referemibus. Iß ita fcripfero.jf.de condit.& demonfir. quo iure habetur fchedulam ad quamfe refert teftator in teftamento publica fcriptura" confe&o,habere vimauthcntici teftjmenti.

Limitanda eil etiam prxdic"la d 0 cbina, vt nonptocedat quando priuatus homo apud adla publiciiudicij fcnbit , fubfcribaquc de mandato iudicisconfeffionem , aut refponfionem fuam , aut etiamibi recognofeit fchedulam , quam cxrra uidiciumpriuatim fecerat : fcriptura cnim priuata edita demandato iudicis in attis iudicij inlerta , cofdemhabet cffcc~lus contra ictibentem', quos habet fcri-ptura publica , vt docent Baldus in l. nee arbitrü,num.i C.de arbitrü , eflque reeeptiffimum in praxihuius regni, vt patet ex Vallafco fnpra , num.i j.iic etiam fcriptura priuata recognita in iudicio adcfFedum accelerandi procelfum , habet eandemyim, quam fcriptura publica , iuxta Ordinär. Hb.),tit.ij.num.y. Cabpdo part.i. dectßone 33. num.i 1.ßc pada , renunciationes , remifliones ,&i tranf-aftioncs per (cribam in adis alieuius iudicij deconfenfu partium feriptas, & a partibus iignatar,ycl fubfci iptrt, vim obtinent publicac feripturae, vttradunt Gumzdeaf^oo.mm 4. ic Valhicusfiipra,qui teftauirita leconfulcnte & aduocante fenatumLufitanum decreuille iuxta legem, cum oftendimtu,§.ß»ali ff.de fideihjf. tutor.

Tertia quajftio eil, ytrürn llante piardida ordi-natione exeludente probationem perteftes, admit-li nihilominus illa debeat ex teftibus legalibus ,&ßde digniffimis.fi forte iUi pratllo fint adreftifi-candum. Ratio dubitandi eft, quia , vt habet glofi^in LTttiofnndiuff.de condit. & dtmonßr.Sc tradunt

Felinus, Alexander ,Couarruuias,& alij ,quoj ci-tat Vallalcus/M^r**,^«' emphyt. qtimß.y .num.x 9. quirem tradit pcrlbna? legali, 8c fide dignx,excui*atur,11 illadomino non traclat. Relpondco tarnen nondebere admitti per teftes eam probationem , fpe-£huo iure Lulitano , quantumuis reltcs illi fint le-gales , legi'umi , & viriilluftres,atquc omnino fidcdigni. patet ex pixdiclis ordinationibus Lufitanishb. 3. ttt. f 9. in fineprincipe, ibi, & miüa recipieturtcfttvrnprobatto , Sc nurn.*,. ibi ,<]uamuü veropartesallegcut fe habere prinatamfcripturam aparte con-traria cum quinque Mjlibits ßgnatam , vel pluribttf,non (uffetet prddiffa fcriptura. Corruit igitur fc-eundüm hoc ins Luficanum , dodlrina Abbatis incap.i.de probatiombm , num.i 1. Feiini tbidem ,&Decij num.ii,. &aliorum cxiftimantiumqtiinquclegalium teitium probationem xquipollereproba-tioni publicx feripturx.

Non ita tarnen dicendurn puto de fimili doclri-na , quam ex B.ild. Decio,Alciato , Tiraquello,ße-roo colligit Vallafcus de iurcetnphj/temtco. qu*Fi.j.r,u?n. 3 3. dum feilieec, ibidem ait, quod ctfi, ordi-natio hxc regia in multiscafibus requirat proba-tionem per publicum fcriptura; infliumenrum , 8cexeludat probationem per teftes , nihilominus nonexeludere probationeni per pixfumptionem legis,quoniam , qui in iudicio probat fe ex titulo cm-phyteufis decem annorum fpatio vnicam , & vni-fornifm penfionem ex cetto aliquo fundo' quo-tannis vc-ro fundi domino foluifle , ideo non eftcogendus emphytcinicum pv.blicx feriptutx in-ftrumemum in iudicio oftendere ad probandamemphyteufim , quia per legem prxfumitur habereverum titulum , l.iitrn de in rem verfo ,ff. de vfurit ,Iafon, 8c communis in l.ßccrtisanr,u. C.depatlü sNon,inquam,hancdo<ärinam Yaljalpi probo, quianoftrum ius Lufitanurn exprelse reiicit omnemaliam probationem,qux non eft per publicum feri-pturae inftrumentum,it>i, & nulla alia recipietur te-ßiurnprobatio Hxc tarnen difpofitio iuris Lufitaninon rollic probationem prxicriptionis per teftesfaciendam; pra:fcribunrautemcoloniaduersu.s do-minos fundi, quoad augmentum penfionis, fi in-tra decem annos nee illis minuant, necaugeanfjcnfionem , fed femper vniformem , &.inuariabi-em aeeipiant, in quo ius vu)t punirc negligcn-tiamdominorum in procuranda re fiia : hxc' ao~tem negligentia ptobari poteft per teftes parti-culares.

Quarta quxftio eft , vtrum oedinatio ha:c exelu-dat probationem mixtamjideftjillamjqux fit par te-ftes &fcripruram fimul jpublicam , veluri n editoinftrumento , de refarciendo damno , quod emer-furum timetur ex actione aliqua, in cuius fauoremediturjinftrnmemum publicum, velic poftea pro-bare per teftes quantitatem damni feenti; cum ta-rnen tale damnum excedat funimam exigentemprobationem per fcriptiuam publicam ? Refpoh-deo non exeludere hanc probationem , itatenentglofla,Bart©lus,Imola,Felinus, quos contra Alcia-tum citat, & fequitur Vallafcus de iure ernphyteuti-co,diila (juötß.j.num 34. Fundamcntumefle poteft,quoniam*in hoc cafu , quantitas illati damni nonaliterprobari poteft, quam per teftes :enim verötempote corifecT:ionis inftrumenti nondum dam-nam illatumerat, neqnc qitantum futurum eiletciertö feiri poterat. Adele praxim huius regni obfer-iiare,tcftc Vallafco, vt probato principsljfurto petinftrumentum, rcliqua , qux illud liquidant, autei cohxrent, per teftes ptobari pofle , hinc enim,ait, fit > vtconfenfus domini ad alienandam em-

phjrteuitm

E

8,