Lib.I. Cap.XXVIII.

127

xo. Oppofitum tarnen vidctur colligi ex dodtrina

S.tncij allcgati num.6* innilo ntttn. I. quia cumChriitianus virtutctalis iuramcnrijnon manct obli-gatio infideli ex iuftitia , fcd folüm exReligione,«juomodoabcaobligationc Rcligionis periudicemiaecujarcm libcrari poterir, £cä iiidiccEcclefiaftico11011 potent ? fcd cum Religio fit fundamentumiuftitia , ,bene potent obligatus ex illa, ab illiusobügatione per iadicem laicum libcrari.

XI. In rem tarnen haue, duo notabis.

Primnm eft iurantem foluere vfuras pra:fixoter-minojpode rclaxationcm obtinere,etiam poft coro-miflum periurium-, & elapfo termino, ita idemSancins tum. 16. Probat, quia ficiuratrs ad duo ob-ftringiruc , obligaturque primo ad foluendum ad-ueniente termino prxiixo. Secundo, ad foluendumfimpliciter & abfolutc termino trania&o l- cenfus,ß\ dt arbirr.cap.dtießi, Aedoio , & contumacia. neccontra audiendi funt. Cardinalis cap. defritorcs , deitirtiuraido, tnfine, vbi Imoia num. 8. Couarruuiasde pattü x.part. §.x.num.i. verf. »&c antem , exiftj-mantes huiusmodi iurantem non po(Tc validam re-laxationem obtinere,nifiantc admiflum periuriumiüam petiitTet. Fundamentum illorum eft, quiafruftra legis auxilium implorat, qui coramittit in\cgcm.cap.quia frußrq, devfuris. Verum quidqnidlit de foro externo, faltem pro interno foro cerujrnvidctur pofje hunc rclnxationem petere, Sc obti.ne-re, eo prxfertim, quia fimul ac relaxationen: petir,iam non peccat peccatum periurij , definit proin-de in legem comittere, &quod ctiam fcquitur.iamic difponir ad beneficium legisobtinendum.

1 1 „ > Secundnm eft , non pofte iuramenta , qua: con-tinent rurpitudinem iniullitia: ex parte creditoris,jcornmurari, aqt difpenfari ex vi dipjomatis, bullx-ve Cruciatae, & priuilegij Religioforum , qua vo-torum commutationem, & difpenfationem tantümconcedunt, imöex vi priuilegiorum Socieiatisno-ärac 4 quac concedunt commutationem in votis iura-mento firmatis, yt docet Sancins hb. 1. de matrim.dijp.^x, num.x-j. confenriuntqueNauarrus cap.ij.num.ty j.Petrusde Ledefma dematr.qutß.j,j.art. 5»dub 3. quod mouet circa tertium argumentum , §.fcd adhucefi aduertendum. Azor i.part.cap.io. q.X.§.a!ijt frfr/jew.Vallafcus confult.gy.num.i f .Probant,quia licet ex his iuramentis nullum ius iuftitia: ho-mini acquiratur, non tarnen illa habent rationemvoti, cum nec fiant Deo, nec intuitu pietatis, Noijfunt ergo audiendi Banolomius de Ledefma dtt-bit.xy.dematr.poß tertiam conclußonem. Nec Arag.x.x.quaß. 8 8 art. 11 dum aiunt iuramenta huiufmo-di n'aturam voti induere.

13. Adde id, quod etiam notat Sancius, Sc Petrus deLedefma poite ha:c iuramenta rclaxari,vel commu-tari, per praedieta diploinata, Ci forte concedant re-laxationem , vel commutationem iuramentorumabfque tertij pra:iudicio,cum enirnjin hisjiuramen-tis nulli tertio ius iuftitia: acquiratur, fit inde , vtpoflint illa commutati,&: difpenfari abfque vllaali-cuius tenij lsfione.

I/t Adhxc etiam quatuor alia adnotabis breuif-

lirae.

Primo cum , qui iurauit foluere , & alioqui exbeneficio legis folutum,poteft ftatim iudicio repe-tere fatisfacere iuramento fuo momentanea fatis-faftionc ', vt dictum manet, pofleque ideo ftatimrepetere, ita Gutierres de inrnm. conjirrnator 1. part.cap.^. »Mw.8.Sanciusfupracitatus»MWJ.7. LefTIustom.i.deiufi.lib.i.ctp. 17. nnm^ U

Secundo non pofle iudlcem fiue fscaiarem, fiueEcclcfiafticum creditorem proprer turpitudinem in

reeipiendo, compellerc ad relaxandum iufamen-tum, niii caufa cognita , öc citata parte; iuramen-tum cnim rcgulariter loqucndo , obligat iurantemin ördine ad Dtum ue illum iurans teftem efficiatfalfitatis , & ex tali iuramento priuatus homo cyitale iuramentum prarftitum fuit ius acquirit. Ergoiniqunm planeeifetiuranti rclaxationcm, .Scremif-fioncm iuramenti concedere, parte non audita, cnijus acquifitnm fuit. Nam aducrsns inauditam par-tem, de cuius intcrefte agitur , nihil validum defi-niri poteft. cap. 1 . de cauf. pojftf. cap.cMuea rit.^.qcj.I. de vtiotjHoejue ,^. dt rttuduAtä , ita Couarruuiashb. 1. variar cap.+. nutn. s. Guido Pap* dtetf. 1 40.Capella Tolofana deaf.61. Leffius dttto itp.ij.nurn.$i. Sancius fupra num.y. cum multis, quo$citant , ac fequuntur Sancius & Couarruuiasallcgati.

Tertio, a nemine dubitari pofle , quin poflit 1 r.judex laicus caufa cognira in iudicio fibi competen-jtia iuramento quemquam abfolucre, vt reum con-uentum, deejarando feilieet iuramentum illud ha-bere talem, vel talem iuterpretationem, & proprerillam ab eo non ligari, modo talis interpretatio iu-re, vel confucrudine, vel priuilegio, vel iure fimilifundetur.

Quarro iuramentum tamqtiam acceflbrium fequi f $,naturam contractus cui accedir, afiigiturque,intel-liger.dumquc id eile, non quoad cüe firmum , velirritum ipfius contraclrus tantum , fcd quoad con-dirioncs, & limitationcs, etiam , quas contrariusex iure, feu ex confuetudine , aut mente contra-bentium habet, vt bene animaduertit Leffius cita-rus»«?».ji.c7 4l.

Capvt XXVIII.

Quinam contradq? de iure LuHtanpin Regno Lufjtanixrequirantpu-blican^ feriprurarn a4 iliuni ya-Jprem.

1 De iure copinmni pojfmt oronet contractu, &

conttentiones, & diftraüiu probari per teftts.De iure Lußtano non pojfunf pr<tbari,nifiper pH*

blicamftriptttratn. ibid.I Stpe tarnen de iure communi non admittitur ha;

projjatio, nifi per feriptur^m publicum.1 6}W>modo «gnofei poflit, an fenpturapublica re-

quiratur adfubßarittam,& valtrem contralltu,

An adprobationem illiiu.4. De iure Lufitano omnes contractu, & dißraüui

falli de rebus immobilibtu excedentes quanti?

tatem quatuor millium regaüum am} de rebus

ver'o rnobihbus fexaginta millia pradiüoruni

regdhum, non valent, nec probari poßunt , nifi

per publicam feripturam, &*.<;■Quid de contralltbm extra RegnumLufitanitt in

daminijs Uhus. ibid.

6 Quid de tllis, qui fiunt in mari in nauigijs.

7 DißraÜHs rerum mobilium , qui non excedunt

fexaginta millia regalia tris , probari nen pof-ßwt, nifi per publicam feriptnram, quando con-tractu per illam falli funt , fi tarnen non funt,probari poßmit per tefits.

8 ludices non pojfunt admittere qttemquam in iudi-

cio ad probationem horum contraäuum : potefitarnen id rtlinqui iuramento partü,qüando ca-ret probatione ttßium, & mm.?.

L 4 10 Non