50 De Contra&ibus in genere,

\u.

pereat antequam illc eam tradat emptori. Infe-. runt tandem venditorem , qui alicui rem vendi-dit vitiofam , v.c. vas vinarium , tcneri ex eodemprincipio de culpa lata, & leui, fi vinum in eo cor-rumpacur, & ille vicium rei fcicbat:fi verö ei pra>di&am rem vitiofam folüm gratis comraodauit,fb-lüm teneretur de culpa lata, feu dolo, quia contra-*. ctus folüm cedit in vtilitatem commodatarij,vt b,e-ne animaduertit Molin. tom.i. de iuft.diß.zy^.n.-j.Leffiiis tom.i de tuß.lib.i.cap.6.dub.$.n.14.Bona.-cina de central!. diß.^.q. i.punft.öjt.iü. & conftatex iis,quae fupra diximus «.7.in feeunda regula.

Ex didtis manifefte conftat reiieiendum eircom-nino Sot.lib.+.de iuß.qj.art.i.foncl^.cpitttxms aitcum , qui commodatum gratis accipit,ncquaquamteneri ex culpa leui,& leuiffimajqua: illius fentetiaprofeclo eft contra ius ciuile, l.contraäta, jf.de reg,«'«r.contraius canonicum,»« c.i.de commod.Yunda.-rnentum Soti eft.quia duriffimum eft vclle obligarcaliquem ad reftitutione ex leui, & leuiflima culpa,qua: veniale tantum delictum importatjfed ad hocrefpodendum eft,huiufmodiobligatione non nafeiex peccato,fed ex natura,& conditione contrarius:nam vis,& ratio comodatj hoc habet.vt qui gratisaccipit,debeat efle diligentiffimus in cuftodienda reaccepta;quia qui commodat vfum rei migrans &liberaliter illam concedit.cum aliquä diminurioncrei Cux; Sc qui aeeipit, in fuam tantum vtilitatemaeeipit; debet ergo eile vigilantiffimus,& diligen-tiflimus in re aliena feruanda z &confcruanda: vt

r „ . ratio,& a:quitas naturalis poftulat.

X o. Dubitabis tamen,an prsedida: regula: traditx lo-

cum habeant in foro tantum externa , an in foroetiam interno,& confcientia.Refpondeo hac de rep.artitam eile opinionem.

Prima ait,folüm procedere in foro externo,atq;adeö non obligarc illas ante iudicis fententiam inforo confeientiae , quia in foro confeientiae folümattendendum eft peccatum,fcu culpa theologica adobligandu aliquem ad reftitutionem:at in fimilibuseuentibus ex culpa leui,Sc leuiflima,vel non oritur■peccatu graue,& mortale;vel oritur täcüm veniale,quod non obligat ad reftitutionem ex iuftitia, neeobligare poteftfub mortali,fcd tantum fub veniali;hanc opinionem tenent Sylu. vtrb.culpa,n.6.in fin.vbi citat pro ealo.Andr.«» cap.ficut dtgnü,de hamic.Va.notm.ibi,& in cap. 1 .de conß.p- in c.i.de arbitr.excap.fi egrejfm , deiniur. &cap.cum caufa, de teßib.Sot.lib ^.deiufi.e[.j.art.i.concl.4.Hcniic[.deirregul.c.ii .Skverb.culp4,n.i.Le(C.totn.i.deiufi.lib.i.e.ij.dub.6.n.if. Filliucfrrfer. ? }• c.S.n. 138. Confirmantfuam opinionem huiufmodi audores , primo, quiaduriffimu plane videtur obligare aliquem ad refti-I tutione ex iuftitia, & in foro confeientia:. ante vllä

• iudicis fententiam fub morrali cuIpa,pro re in quanullam eulpam theologicam habuit, nullu peccatucömifi^necerga Deum.nec erga proximü,ex bmif-fione enim diligentia:, in qua quis no aduertit,pec-care nemo jpoTeR.Secnndb,q\i\a ideo he_c culpa dici-tut iuridica.quia iudicis fentetia requirir,vt obligetin confcientiajquare ante fententiä iudicis nonob-ligabit.in hac tarnen opinione femper excipi debetcafus, in quo quis fe velit obligare ad hanc reftitu-tionem in omni euentu,& pro cafu etiam fortuito.

1 1, • Secunda opinio abfolute docet traditas regulasobligare etiä pro foro confcietiae,& ex iuftitia antevllam iudicis fententiam, non ex vi alicuius culpa:theologica:,aut peccati venialis,vel mortalis,fcd exvi cotradus,& culpa: ciuilis.hanc docent Azor j.p.lib.C.e.^.obijcitsM.o\.tom'.i.de iufi.dijp.z94 Bonfi-cina de etmrMft.dtJjp.yj.i.p.G.n.io.Leff.tom.i.Ub.x.

de iiiß.c.ij.dub.6.n.it. & c.i.dub.^.u.x 1./»/."J 19.Ö"c,7.dub.S.n 40.fol.y1. Innoc.»« cetp.ficut äignurn,de /w/i/V.gloincum text.»/z cap.confulhißt 1 1.9.4.I0.Andr.»« vap.quoniam contra, deprobat, quem tbt fc-qukur Panorm.Fundamentum huiusopinionis eftprtmb, quia ha:c reftitutio non tarn oritur ex culpathcologica,& peccato,quam ex natura contradus,declarata per ius canonicum,& ciuile:nam leges ci-uilcs,&: canonici abfolute airerunt,ßc praeferibuntobligationes contrahentium,dicuntque tcneri con-trahentes pro pra:di<5tis cafibus adreftitutionem,&non dcclarant poft iudicis fententiam , & funt iu-ftif]ima:,dire6tiux,& fundata: in arquitate naturali,& in natura contrarius, hoc eft,i'nculpa ciuili,nonin culpa theologica,aut peccato j quare ante vllamiudicis fententiam obligant inconfcientia,xquita-tc naturali ita poftulantc.

Itafehabent huiufmodi opiniones,vtraquc pro-babilis. Egoiftam feeundam, vt probabiliorem fe-quor,quia hic,vt iam fuprä dictum eft,nontam at-tenditur culpa theologica,feupeccatum, quam ob-ligatio orta ex contradbibuSjquam quifque contra-hens (velit,nolit) in fe fufcipit,dum contrahit,fibi-que etiam imponit j & ad quam tenetut in con~fcientia,poftquam illam-fibi impofuit.

Fundamentaprima: opinionis ex didris iam funtfoluta: nam non eft durjffimüm obligare alique adfeftirutione fub culpa mortali,fi materia grauis eft,& capax culpa: morrifera;,pro re in qua peccatu nocommifitjcüm ip(erationecontracT:us,qucm voluiccelebrare , fibi tacitc eam obligationem ex vi taliscontrarius impofuit;qui enim vult caufam,neceflä-riö vult effedum ex ea refulrantemrobligatio autemhacc neceflariö , & ante yllam iudicis fententiamrefultat naturaliter,fuppofita voluntate contrahen-di, ex tali contracluific cefpondebis ad primum ar-gumentum,& fundamentum prima: opinionis.

Ad feeundu refpondemus.non ideo eam eulpamdici iuridicam, quia iudicis fententiam expedtat.vtobliget,fed ideo iuridicam dici,quia per leges ciui-les, & canonicas inducitur declarantcs naturamcontracluum , qua: eft eo ipfo in confeientia antevllam iudicis fententiam obligare ad refectioneradamni ex violatione contradus refulrantis.

Iuxra hanc vltimam fententiam,quam fequimur,refblucs przfentem cafum ; habebamapud me remtuam cum alia mea maioris, vel a:qualis valoris actua erat.Succedit cafus fortuitus in quo no pofTum,nifi vnam tantummodo faluare ; quacritur, quamtenear fa!uare,meam ne,an tuam?Er fuppono,qu6dn«c in retentione rei tua:, nec in contingentiaca«fus eulpam habni;fuit enim cafus mere fortuitus.

Et in hoc puncto refpondeo in primis. Si res illatua erat apud me ex contractu cedente in meamvtilitatem tantum, quia, feilieet, illam mihi gratis,& liberaliter commodafti , & res tua erat maioris,vel jequalis valoris , teneor in confeientia faluare,ac conferuarc rem tuam potius,quäm meam ,cümvtramque conferuare non pofTum , & vnam tan-tum polium,nccideo mihi debes aliquam compen-fationem laboris. Primb , quia ex vi contractu*commodaticedentisinmeumtanrümcommodum,teneor eam ponere diligentiam , & laborem in rcmihi gratis ,■& liberaliter commodata faluanda,quam folent ponere homines prudentiffimi. aedi-ligentiffimi.quem fimpliciternonpofui fi poreramillam faluare perefinre mea. Secundb , quia de re

firopria poteft quis difponere , ac facere prove vo-uerit, de re aliena non ita : hanc refponfionemconfirmant omnes audpres,& rationes,qnos cita-uimus,& alle^auimus pro prima regula w. t. Et ve-rö

ir.

»*