Lib. I. Cap. IX.

4S

aut in partempro rata ctcbici, nifi aliunde euidcn-ter conftetde voluntate donantis.IO. Tunc autcm modus recidic in conditionem,quando donator in donatione , vcl difponens intcftamento fuo , ea lege difponitjVt quidquam fiat,aut non fiat, quo tarnen cafu nonduni modus re-putatur prorfus conditio > quia non fufpendieaftum , aut contra&um , imo permictit iilum Ita-tim valere , quamuis cum co onere in futurum:conditio tarnen ptpprie fumpta fufpendit difpofi-tionem, & donationem in futurum> quoufque im-pleatur, vt faepe diximus. Et in hoc cafu duplici-ter adhuc modus confiderari poteft. Primo , ita.vtdonans velit donare, etiamfi modus nonfetuetur,&tunc dicjtur talis donatio , donatio modalis fubconditione refolubilis, & de ca procedit /. i. C.dtdtnat.qiufub modo. Seeundo,iti, vt do natario im-ponatur onus , & obligatio implendi modum,pofsitque ad id compelli, non tarnen beneficiodonationis ptiuari, fi onus non impleat, cui fenfuijnniti videturdeeifio cap verum , decondit.appofit.vbi feetmdum communem Do&orum intelligen-tiam decernitur rem donatam Ecclefia* fub modo,«aturam conditionis habere, & non pofle repeti,modo non feruato , nifi donator exprefse id caue-rit ,aut aliunde aperta veritate,excludatur ea pra»-fumptio ; fed circa donationis reuocationem Ec-clefia* fa&a* in piam caufam, lege piuraapud Syl-Geftrum virb.donatio ,num.19. & io. Porro pen-dentemodo non poteft donatio,aut difpofitio mo-dalis fub conditione refolubilis inter viuos reuo-cari.inuito donatario , mulcoqne minus illa, quxeft propric conditionalis, pendente conditione,quod fi illa refolui contigetit, ex eo quod modusreddaturimpoulbilis, feruandus eft indemnis do-oatarius, iuxta difpofitionern legis fipeeunia, inprincipio,de condtB.caHf.dat. Sed haec do&rina ab-folutior euadet in materia de te&amentis, hie tan-tum prsiibatur ad intclligendos com ra&us.

De caußiyfiu difpofitione & con~trafta caufali.

ii.

ii.

Sarpiffimc apponitur in comra&ibus, Sc in vlti-mis difpofitionibus caufa. Eß autcm eaufa td,pro-pter quod contiaüut , vtl quiuis alia dijpofitio fit, &communiter explicatur per hanc particulam quia.caufa igitur, vcl poteft efle finalis, qux fei licet itamouet tranfigentem , vt abfque illa null.0 modocontrahexet; vel poteft efle impulfiua , qua* fcili-cet ita mouet contrahentem difponentemque, vtabfque illa nihilominus concraheret, ac difponc-ret eodem modo ; licet non tarn cito , nee tarn li-benter. Sit exemplum : Dono tibi hanc rem, quiaomnino credo te efle meum fratrem , aut cogna-tum , non alitcr , nee alio modo donaturus ; illafraternitas , vel cognatio , eft caufa finalis; fi veroalioquin donaturus eftem , fed non tarn cito , nectarn libenter , eft caufa impulfiua : ita docent explurimisSancius lib.4 Decalogicap.i.uum.^. ßo-ttzcina.de contratttb. d<ß> 3 -qtttßA.punElo 4,.num.\.Sc femper fupponimus, vt ex^di&is capite praece-denti patet, attendendam eile voluntatem difpo-nentis, vt pro illa ftetur.quantum fieri poteft.

Si caufa finalis fübfiftit, valet etiam difpofitio,contradtufve ; fi non fubfiftit,corruir,& non valet:quando autcm caufa folüm eft impulfiua , etiamfiea non fubfiftat, nihilominus valet contra&us, ficdoeet Vafquez de rtßit.cap.jMb.io.n.y.altAS jo.

Lcfli is tom. i .de iußit.lib.i.cap. iZ.dnb. 1 6. Sancürslib.+.Deialogi.agens de yoio t cap.i.num. 41. Ratioeft, quia in contra&ibus , & difpofitionibus fadtisfub caufa finali , folet harc tacita inuolui conditio,fi hac caufa finalis verificetur, atque adeo , vt fuprädiximus num. S. & 9. reeidit tunc caufa finalis inconditionem.

Ex hac docT:iina,fic geneialitcr tradita,inferunt j a.Dolores primo-, illuni, qui fe hngebat pauperem,& ad hanc paupertatem fubleuandam alius ei de-derircentum, alioquin non daturus, fi fcircti'lumefle diuitem, peccare contra iu(litiam,&: teneri adreftictitionem in confeientia. ita pia:ter alios Vaf.quez derefiit.cap.-j.dub. 10. num.yo. Azor ^.part,lib +.cap. 11. quaf.8. Leflius tomo i.deiuftit. Ub.x.cap. 17. dub. j. num. 33. & plures citat Bonacina4e co/nratitbu4,difp.$ quxß.i, punüo i.§.i. num.S.&puntl A,.num.\. Inferunt feeundo, inualide infti-tui harredem Titium ä Seiiipronio , quando Sem-pronius credebat Titium eile fratrem fuum, aut fi-lium fuum efle mortuum , qua de rc bene Molin.tom.i.de iufiit.trali.i. dtßut.109. Rebellus lib. 18.cjutfl. 3 Bonacina de contratlMjp.i.quaß.i.puncl. l.§.i.num.$.

Sed ha?cdo&rina Cic vniuerfaliter fumpta faci- 14,lis eft, redu&a ad praxim difhcilis j vt clarior eua-dat,nonnuIlas quaeftiones excitemus.

Prima fit,vtrum fi quis alten aliquid donet con-templatione beneficiorum , officiorumque , qua*ab illo fe putat aeeepifle, cum reuera nullum ac-cepetit, teneatur rem datam reitituere ? Doloresip hac re communiter aflerunt valde inTerelfi: fei-te, quönam modo ipfä caufa fe habuerit ad donan-dum , an per modum impclleptis , an per modumcaufa* finalis , & conditionis ; ita quod fi caufa fi-nalis, ob quam donat, non fubfirtit »donator nondonarit; fi per modam impcllentis,defcc~tus caufa:,non irritat donationem, atque ita oportet ex ani-mo donantium has donationes regere , vt docetMedina C.dtreßu.auaß.x^. Sylueftcr verb.paclumI. & ideö quando«» §.longe magü , Infiit.de legat.& tn Ldemonfiratio , § qui autem, ff de cond.& de-monfir. abfolutc dicjtur, falfiratem caufa; non ob-ftare.quominus donatio, aut legatum teiwat; vt fidicatur: Tuio , quia negotia mea curauit, talern fer-uum lego; legatum valet,ctiamfi talia negotia nonegerit, quia prxfumit ius caufam , qua: teftatoremmouit ad fic legandum,fuiflö tantum jmpulfiuam,quando aliud non eft exprefliim ä reftatorc. Si ta-rnen aliunde conftaret alium fuifle illius animum,non habebit locum praefumptio iuris , maximc inforo confeientia. Sed deficiente caufa,cenfendumerir refciffiim beneficium donationis,& tenebiturdonatatius ad reftitutionem illius in confeientiaante iudicis fententiam.

In dubio tarnen fauebitur valori adus, Sc patti 1 y,honorata; beneficio. Moneo tarnen in lioc loco idquod monuitMedina Cderettit. qtisß-i4-§-f cl j"i~tur ; quando caufa cui innititur donator, verc fub-fiftir , licet aliud quippiam cum lateat, quod (4 fei-ret,nou donaret, non irrirari d^riatipnem : v.c. fidonet v'ere pauperi proprer paupenatem , quem n'feiret moribus perditum , nihil ei donaret; aut fidonet pueliar confanguines , propter confangui-tatem,quam i\ feiret vitiofam, non ei donaret;fun-damentum eft, quia ignorantia , qua; non eft cau-Ql donationis,non poteft illam vitiare,& quia alia^redderentur irrit«e , Sc fufpiciofa: feie omnes do-nationes.

Secunda quxftio eft,vtrum paupetes illi, qui,fi- 1 »5.mulau paupercate x fau£titate,aut infirmitate elee-

mefynas