14 De Contra£tibus in genere,

effcidefle obfolius decepti fauorem;itavt tenea-tur deeipiens de iure naturali ante vllam iudicisfententiam ftare Uli contradui, fi dcccpcus velitUli ftare. Ita etiam alij quos refert, Ted non iequi-tur Bonacina dt centraü. dijp.}. tjtuß. i. puntt.i.§.i. nurn.\. Probat Molin.iftam fuam fententiam,quod bono communi ita expedit , Sc id poftulatratio, & xquitas naturalis. Nam iura polkiua ci-uilia , Sc canonica , qua: id ftatuunt, non id fta-tunnt in peenam doli folum, fed praeeipue fundan-tur in aequitate naturali. Secundö, quia confenfusabfolutus ex parte deeepti, quo voluit contrahere,fufBciens eft ad illum pro fua parte obligandum ,fiiple ftare velit contradui ; quod autem ipfe nonteneatur Uli ftare , per aeeidens eft ad hoc , vt do-lofus , vel partieeps doli non maneat obligatus exfua : nam fi dolofus eum dolum feeit, vel parti-eeps illius fuit,fi fpecialiter fe voluerit obligare adüliftandumin cafu, quo dolum patiens volueritUli ftare , nemo dubitat teneri Uli ftare: ergo etiamad id tencbitur,fi fpecialiter fe ad id non obligauir;quia (velit, nolit) ad id fe naturaliter obligauit,» cum dolum fecit, quia ratio naturalis fuadet, vtfic maneat obligatus, vt reficiat iniuriara,quam fe-cit parti bona fide contrahenri.

1 6, Secunda negat. eam tenet Sancius lib.^ de ma-^trim. diff. ij. num. j. Medina C. dereft. qu&ft. $j.paulo pofi principiurn,verfu , quibm prtmiffis. Con-rad, de contrail. in fummario totitu operü qmdponitin prineipio quttft.ji. diu. i. Bonacina numeroprs,-cedenti allegatus, & alij, quos iple citat,& Ibquensde contractu matrimonij : ita docet etiam Sanciusallegatus, citans pro fe mukös audores. Probaturha?c opinio ex his fundamentis. Primö, quia con-tradus eelebratus ex vtraque parte fuit onerofusjergo vt in eo feruetur aequalitas, aut vtraque parsdebet mancre iure naturali obli'cata , aut neutra:nee dicas ratione delicti, & doli non feruari a?qu:i-litatera, quia fi non feruatur xqualitas, id erit inpeenam delicti, peena autem non obligat ante iu-dicis fententiam. Cönfirmarur, quia C\ fub hac ex-preflä eondirione vtraque pars contraxillet, Egome obligo tibi , ß tu te mihi obligas , non maneretdolose contrahens obligatus, nifi alter bona fidecontrahens fimiliter adftridus maneret: atqui incontradibus vtrinque bncrofis , femper ineft eatacira condirio, Sc taciti, Sc exprcßl cadem vis eft,eadem poteftasjergo altero non manente obligato,neiuer manet. Secundo,quia pra?cipua,& potifli-ma ntio, ob quam ob huiufmodi errorem dantemcaufam contradui , contradus iure naturali eftnullus, non eft iniuria, quam dolofus infert dolumpaflo , vt probauimus num. 9. conclttfion. 1. fed eftdefedus confenfus particularis , qui hie & nunc,non datur, vbi eft fimilis error , quo confenfu de-ficiente, perinde eft, ac fi nunquam contradtimfuilfet: ergo neutra ex tali contractu manet obli-gata; tenetur tarnen pars dolofa Sc mala fide con-trahens in confeientia ad damna fecuta ex fua ma-litia, ne ex illa commodum reportet.

'l -j Ita fe habent huiufmodi opiniones,vtraqi>e pla-

ne fatis probabilis,& tuta ; fed ifta feeunda videturprobabilior, vt ex illius fundamentis patet. Funda-menca primae iam magna ex parte funt foluta. Adprimum, nego iura ciuilia, Sc canonica , qua? obli-gant contrahentem , qui dolose contraxit, aut dedolo indudo a tertio feink , Sc taeuit, ad ftandum,contradui in cafu quo bona fide contrahens Ulive-lu ftare, id ftatuere,quia formaliter, & immediatcita ratio & arquitas naturalis didat, fed in purampeenam doli,& quaicnus ius naturale didat deli&a

cfTe punienda; qua? peena, vt obliget iure naturali,Sc in confeientia , requirk iudicis fententiam : at-que ita ea peena indirede reduci poteft ad ius na-turale fuo modo, non direde,& fotmälitcr. Ad fc-cundnm,nego confenium abfolutum,quopars ma-la fide contrahens voluit abfoluteconrrahere, eflefufficienftem ad illum obligandum in eo cafu , quopars deeepta , Sc bona fide contrahens velit illumobligare ad ftandum contradui, reftituto-damnoinde fecuto, quod femper, (vtdixi) eft reficiendumin confcicntia,fiue ftetur contradui,fiue non ftetur.Requiritur enim fpecialis,c\: indiuidualis confenfushabitus de illa rc fpeciali,& indiuiduali,circaquamcontrahitur, alioquin nullus contradus eelebratusfuit circa illam, vt patet. Nego etiam efic per aeei-dens , quod pars bona fide contrahens , dolumquepa(ia,non teneatur ftare contradui,adhoc vt alterapars dolofa obligata maneat, vt ex didis patet.

Quat diximus , currunt de iure naturac: nam de j 2.vtroque iure pofitiuo,'ciuili, & canonico, certiflt-mum eft teneri partem, vel dolum facientem , velin illo partieipantem in peenam doli &delidi ftarecontradui, quando de iure naturali fuit nullus, fipars innocens , dohimque pafia illi velit ftare ; te-neri,inquam,inconfeientiapoft iudicis fententiam,non ante illam : &c in hoc conueniunt omnes au-dores ram prima?, quam feeunda? opinionis. quodmanifefte patet ex cap. 1 .deeo, qui duxit inmatrim.&c. vbi quidam cum vna iam matrimonio coniu-gatus, deeipiens alteram, cum illa contraxit, quocafu feeundus contradus matrimonij fuit nullus,& poftea mortua prima vxore petiit üle, vt a po- tfteriori tanquama nonvera vxore fepararetur ; Sc .refpondit S. P. feparandum non efle, nifi mulierdeeepta velit ratione doli, & iniuria?, quam illiintulit, ne ex dolo commodum reportet. Patct-que etiam ex omni iure ciuili, Sc canonieo cla-manti dolum , & fraudem non debere faucre fuoaudori, ne commodum ex fua iniquitate reportet,vtconftatex /. quoties §. qui dolo ff. de probat, excap. fedet Apofiolica , de refcrii tu. ex cup. ex te-nere ,eodem. Sc cap. ex literü ., de dolo ,& comumacia. /Sc tandem ex / finali tit. <. .pari 4. qua; ait optionemfemper dandam efle deeepro, velitne,fin nolit ftareconrradui,qui de iure naturali fuit irrirus,ac calfiisin peenam doli,ne commodum ex dolo fuo confe-quatur. vbi Gregor. Lopez latc difputat hac de rc; .refiftit enim femper totum ius dolo,ac fraudi.

In foro etiam externo datur deeepto adiode IJi.doloaduersiis teitium,qui dolum adhibuit, vt ha-betur exprefse »« / 1 ff.de proxenetiuSc docet glodäin cap.cutn dileäi,de empt.&vend.ScMolina tom.x.de iuflit dijpitt. }y i.verf.tertia conclufiöifoL f 91.Me-din.C de re/iit. qu&Jl. 3 3 Conradus nmi. 16. & rae-rito , quia is folus fuit in cufpa, & infuper tenetur(vt dixi) deeipiens in confeientia reficere damniunante vllamdibiintentatam adionehiifi quod dedit-Allegans autem in foto externo dolum contra do-lofum,debet illum ei probaiejilli enim tälts proba-tio ineumbit in #bdem foro. l.vcriuß 2 ' .de probat,regui.prafumitur, de regal.iur.iu ö.Glofta per text-§ non folUm,verf.& vertits, lnjiit.de legat. Bartolusin trattatu de pr&fumpt. n. z . Vallalcus confttlt. 1 o j.n.x. Mafcatdus dt probat.concl.%-jc,.ntm.\.vol.x.

Vfque adhuc egimus de contradu nullo ob dolü 2,0,indudum ä quoda tertio.quando dolus,& error fuiccirca fubttantiäm contradus , aut circa aeeidentiafubftantialia illius.Sed quid dicendü eft fi error fuiccirca accidetia,&qualitates extrinfecas,& minorismomenti ipfius contradus?Refpondeo iam didummancre talem contradum efle Yalidüjetiamfiparres

coutrahen