Lib. I. Cap. III.

»3

in Lex hoc iure,ff de iufl. & iure , cap.S.n.f) f. Quianulluni ins irritat huiufmodi contradus, dcbet ta-rnen iudex fuecurrere hefo, vt obleruat Sanciusman. 10. citatus, quando ille lxfus fuit fuenter äpafte contrahente,quia dolosc deeepit, vel partici-pauit in dolo ä quodam tertio indudo. Ted hac dere redibit (ermo num.io. & 11. Ita fi contraxiftifponfalia cum ea,quam purabas diuitem, nobilem,pulchram,tu£que conditionis plusminiifve ajqita-lem , & pauperem ignobilem , tuäque condicioneinferiorem,fcedämque inuenifti,contradus eft va-lidus,ctiamfi cum illa,fi antea id feit es, nullo padocontraxifles. Ratio eft,quia hie error non mulcüinvariat hominum Judicium, & quia huiufmodi qua-litates licet dent caufam coatradui,funt valde ex-trinfecae , &exigui momenti erga fubftantiam rei:fic etiam , qui vouet Romanam peregrinationemputansiter eile amaeniffimum,alioquin , fi contra-rium feiret , votum non emifliirus ,cüm tarnenameenum non fit; vel putans iter cfle planum.cümtarnen montofum fit , licet error caufam dedericvoto , votum eft validum , & talis error non illudreddit irritum. ita docet Sancius Lb. 4. Decalogicap.i.n.i 1. Sic tandem.fi putes equum,vel vinum,eile ex tali loco , aut cfle album , cum tarnen ru-brum fit, alioquin non empturus , fi contrariumfeires, licet talis error det caufam contradui, con-tradus non eft irritus, fed validus, quia huiufmodiaeeidentia funt extrinfeca fubftantiam contradus,& minoris momenti; tenetur tarnen deeipiens re-ficere contrahenti valorem vitij minimi, Sc con-tradum reducere in confeientia ad xqualitatem.

ßl, Animaduertes tarnen efle nonnullos Didores,qui in accilenubus fubftantiaÜbus diftinguunt,inter errotem indudum a quodam tertio altero-contrahente in illo partieipante , & inter errorempofitiuum , quo ipfi contrahentes ä fe ipfi deeeptifunt; & dieunt, quando error eft circa aeeidentiafubftantialia, & eft indudum a quodam tertio fta-tim , ipfo iure naturali, contradum efte irritum;fecus quando error eft pofitiuus , quo ipfi contra-hente'sa fe ipfis deeepti funt; addumque diuerfamrationem efle ininriam illis , vel altcri illorum ätertia perfona irrogatam , & hi funt, Sotus lib. 7.de iuß .cjna.fi \ « artic.i.col.6. verfu,fcifcitarü autem,Aragon. i.i.q.SS.art.i.foLjGö.col.z. verf.infero 3.& fol.96j.coL1. infolutione ad confirtnatienem ter-' tij. Ludou.Lopez i.part. inftr.cap.^o.fine. Rodrig.tom. i.fumm&cap. 91. mm. 4. Ät idem dicendumeft in vtroque cafu, vt docet Sancius Üb. 4. Deca-logi cap. 1. nura. 1 1. Ratio eft , quia potiflimumfiindamcnrnm, ob quod contradus redditur irri-iqs , non eft iniuria , quia faepe homo deeipiensignoranter deeipit, quia ita plane efle exiftimabat,vt dixerat, & fic formalem iniuriam non intulit,fed materialem, fed eft defedus voluntatis,qui da-tur in errore tam proueniente a tertia perfona,qnam ab ipfomet contrahente : nihil cnim referevnde ipfeproueniät, & fiue cum iniuria illata äquodam tertio , fiue finc illa ptoueniat, pro hacftia opinione citat ibi Sancius omnes authores mo-do citatos,qui dieunt hanc efle-etiam probabücm.

f j. Patet dodiina tradita ex his exemplis. Nam

emens , v. c. calceos, fi animaduerteret defedumexigui momenti, quem habent, non illos emerer,vel non tanto pretio emeret ; Sc tarnen comra-dus eft validus, nee tenetur venditor Vitium exi-guum manifeftare emptori ; tenetur tarnen mi-nuerc de pretio valorem vitij. Item vendidifti fer-uum bene valentem, aefanum, non fugititnim,non furem, non ebrium , neque aliud notabileFflgHndfg, dt IuHttia, &c

vitinm habentem •; dura; raraen ccniicis , aut fc-gnem ad Uborem, nut moroium ; non teneris hu-iufmodo vitia minora emptori aperire ; teneris ta-rnen deti ahere de pretio , dummodo non excedatrigorofam vitij xftimationem , Sc validus eil Ci-niiliter contradus. In vendendis autem calccis,fi corium fit valde adufttim, Sc cito rumpcmlum,tenetur venditor Vitium aperire emptori,& vendi-tio eft nulla , nifi illud aperiat, quia Vitium eft 110-tabilc, Sc teddit illos minus aptos ad finem , adquem, emunrur. Item mercator , qui pannum pu«tridum , vel valde aduftum vendit, non foliim te-netur minuere de pretio arftimationem vitij, fedetiam tenetur illud vitium emptori manifeftarc,quia eft virium notabile : reddit enim pannumminiis vtilem ad finem; ad quem emitur,&: vitiumlatet emptorem, cuius non eft illud agnofeere,alioquin contradus eft nullus. Item galeri etiamomnes non pofliint effe eiufdem bonitttis;alij cnim funt meliores , & foiriorcs lana ; alijdelicatiores, Sc mulro minus duraruri. Quandoergo vnus prae alio diutius aliquanrulo duraturuseft, &maiorem fplendorem retinebit, licet ven-ditor non teneatur detrgerc vitium emptori,& con-tradus venditionis fit validus vitio fuppteflb, tene-tur tarnen moderare pretium iuxta vitij quantita-tem, modo vitium non fit notabilejcV: reddat illumminus vtilem notabiliter ad vfum,adquem emitur.Nam (\ fit notabilcnon folüm tenetur minuere pre-tium iuxra a?ftimationem vitij , fed etiam teneturillud manifeftare. Ha;c omnia cxempla apponitMohn,tom.i.detHß d'jft>t.$w part.610.lH. D.§hisetiam , rjr §.fepuma conclpag 60% Sc Salas devevd.dub.i^.n 3f Bonacdeveud. dijp.$.e] i.^»ff.6.pa-tentque ex L,\ §.ß tftttllieaiur, Sc cxl fit amen, §.«qut,ff. dctdilit afl. Et ratio huius rei eft, quia reshxc moralitereft aeeipienda, Sc quia C\ artifices te-ndrentur manifeftare omnia vitia ctium minima re-rum.quas vendunt,id in notabile illorum derrimen-tum ccderer,mulrum enim tunc de prerio iufto fua-rum mercium detraheretur, efletque imponeregra-uifllmum iugum commereüs humanis , quod nectimorati homines ferre poflint.

Hacc qua; hadenus dida funt, procedunt de iure 14,naturali. Nunc agendum eft de iure pofitiuo. Sta-ruo quart6,fi loquamurdc iure pofitiuo, reeeptifli-ma eft fententia,qua; docet,fi error fit circa fubftan-tiam rei, Sc circa aeeidentia, Sc qualitates fubftan-tiales illius, & contradus fiat bona fide ex vnaparte, & per dolum ex altera, ita vt dolus det cau-fam contradui, contradum efle nulluni 3 &irri-tum iure pofitiuo infpedo. Ita Vallafcus de iureempbyteutico qMfi.^.num.y. i€gidius Lufitanus inl,ex hoc iure ffde iufi.& iure,cap.%.amm.9}. Bona-cina de contraü d;ß>. 3. quaft. 1 .purttl. J. §. 1. nitro. 3.Anton. Gomcztom i.variar. cap.i- nn?n.^S. Haxconelufio probacur ex iifdem omnino fundamentisjSc audotibus , quibus probata manet prima con-elufio nam.^. pofita ; patetque ex/, i- & ex L feien-dum § <vlt.ff.de *dilitl.all.& ex 1.6S-"t.<.pari. j.

Scd dubium eft, an quando de iure naturali» vel 1 epofitiuo conrradus eft millus , co quod datus fuiterror noubilis circa fubftantiajia illius,detm- (ftan-doin iure naturali) optio deeeptoad ftandum, velnon ftandum contradui ,fi reducatur ad a;qualita-rcm. Et hac de re pattita eft opinio. Piimaaffir-mat. cam docet LeflTius tom. 1. de iuß. Üb. i. cap. 17.dubit.ejium 31. Rebell. lib. 9 qiuft.+.mm }Regi-nald. in praxi Üb. i<f.num 111.& » 44 . Moltom.i.deiufttt diß. 3 p. fol. f 90. §. ego probabthtu. vbi air,quando dolus df di»; caufam contraduüprobßbiljus

^ c(Tc