Druckschrift 
Petri Andreae Matthioli Medici Caesarei et Ferdinandi Archiducis Austriae, opera quae extant omnia
Entstehung
Seite
901
URN (Seite)
  
Einzelbild herunterladen
 

In lib. Quintum Diofcoridis. 901

Quit enitn dubitet, quin ea fitlevior, ac rarior, qua plas aerti, aut ignis participat, quant ai]Udc? Ad h.tc terra ipfa per feomnu exiccat, fed variasfortitur facuitatespro varia eorum,qu<t ci admifcentur^uaittate. Naw tlla y in quaJit a<jtufrigns % adflringit:qu<tignem <tccepit,aerisest: qu<t aerem,gluttnofa,&levit:qtu aerem &lgnemjevtt & acrts. llla ve•ro,qu£fil/tfulpbur adjunxit, aut alumen, attt ibalcantfium, attt metallum aliquod vel foplemfuccum,facilequtdemgujiu,acetiam olfactu cognofci poteft. Nec de bisplura dtcenda Junt, quod mibiplaneperfuadeam Ijujttfmodi qualita-tes nulli non cognitufacilesfuturas,guflu duntaxatjudtce.qui tamen dulcia ab a»iaris,acria ab acidts,falfa ab tnftptdis,acerba a maturis difcernerefciat. Terra autem,quarum in medtctna esi ufut,fua mutuantur nomtna partim a locis,u(>ieffodiuntur,&ajportantur: partim a colortbus,qutbus tnfictuntur: partim afacultattbus proprits. A iocis enim denomi- oilcmii.nantttr Lemnta,qubd ex Lemntoinfula deferatur. Samia,quod ex Samo: Cbia.quod ex Chio: Cmolta,qttbdex Cmo: tle deno.10 Eretria, quod ex Eretria Eubwx ctvitate: & Pnigitis, quodex Pnigite Ltby<tpago. A cp I oie appeliationem trabunt Ru-

brica,& alianonnulU. A facultate dentq 3 nomen accepit Ampelttts, quod ejus f:t ttfusadilltnendas vites fubgermina- Foifiliutionis tempus adverfus erucarum injurias. Et ut alierum quocjjofilium colorespercurramus,colore albo conftant, creta colore»qua farcinatoresutuntur,gypfum,alumen,amiantus,Arabicus lapis,judaicus,melitites,galattites,alabajlrites,cry(lal- varH *lus,argentum, argentum vivum,ftannum & fynceripmum marmor. Colore cinereoproduntur Meha terra, & Eretriaaltera. Caruleo vero coloreJpectantur fappbyrus, cyanus, & lapts proprie ceruleus dtctus. virentfmaragdus,prafitts,chryfocolla,&cbalcantbum.Flavoluteovecolorefuntaurum,ocbra,cbryfopatttis,cbryfolttus,&auripigmentui)i.Rube8tingunturrubini,granati,fandaracba,coraUiumyb<tmatites,fciJsilis lapu,minium,cinnabarit,rubrica,& Lemntaterra,

Qttadam colorepttrpureofulgent,ut byacintbus,& ametbyflus.Alia caruleo dtltttovifunturquemad)nodumja(pis,queviboream dicunt. Notmulla cnruleo virefcente, ttt <trugo, & Armeniuslapis. Alia albo rufefcente, ut apbrodtfiace. Qu<e-Jo dam rufocandtcante,utxantbos. Quadam nigro rufefcente,uttertiabatracbitisJpecies. Aliqua atropurpurafceme,utalabandtcus lapis. Alia aureo candicante,ut topatitts. Sedplurafeparatos colores babent,ut ntgro,albo,&qttovis verfi-cohne.ut acbates. Apfition vero nigram rubentes ven<t diftinguunt. Contrd nafomonites,cumfit fangutniscolore,nigrisrenis decoratur. Ven<t autem, qutJpectcmprafeferuntfanguinis, intextd quodammodofuntbeiiotropiis, corporepor-race'. colorit. At in aruleo fappbyro aturea puncla collucent. Quinetiam quadam fttnt, qu<t tresfeparatos babent colo-res: nam peralbum <tgyptell<ecorpus du<t venxpermeant,altera nigra.altera rubra. Porro eupetaios, &orca quatuorbabent colores: eupetaiosemm ctruleum,igneum,mtntj,mali: orca vero ntgrttm, fulvum, virtdem, candidum. Verfico-lores pofiremo nonnuila babentur, non aliter ac collum gallttu Numidica velpavonis, aut columb<t tnfole apricatitu, uteriflaiis,&pederotumgenera: ea enim ad inchnationem coiorespermutant. Caterum fciendutn est, quod exfojstltbus,qtta in medendt ufum recipiuntur,a!ia qttidem corpora fanant,aha vero eadem ajfligunt,in cibts velpottonibus data. AtJ6 qu<tremedia corporifunt,medentur eipartimproprietatetotiusfubfiantia,partttn qualttatealiqua, qud profligantur f aC ul u -morbt. 0>t<t autem proprietate valent, earum qutdam refifiunt venenit,qtttdam morbosfanant. Outbtts natura de- cei.dit vtres fupcrandi venena, eorum alia corpora, qutpe(itlenttafunt affecia, curant, ut fmaragdus jtgillum Lemnium,gleba Armema. Altafingulari veneno medentur,ficuti fcorpionum icitbus fappbyruspotut,fuipbur plagdt tllitum :fun-gisfirangulantibus.mtrum potunt, acpariter atramentumfutorium. Aliaplurtbus adverfantur venenis, utfai, morfi-bus vtpert, cerafiis. ac crocodili, his entm emptajiri modo imponitur: fed potum opio, &fungis prxfidio ett. Quibut verbfofitltbut comparatum eft,ut morbosproprietate fugent,eorum qutdam fangutnit profluviutn fijlunt, ut bieracues: alu«s ventrtculigefiatu& appofttu roborant,velutjafpis: alia fimfiro muhcrtsbracbioadalligataabcrtumprohibent,utaetttes:aliaitemad femoraprtgnantis adalligata partum accelerant,ut idem aetites,&jajpis. Stuit qutcraffaecorponbus dejtciunt,ut magnes: alia atram bilern,ut Armentus,& ctruleus lapis: nonnulla vomitum faciunt, ut idem4° Armenius iapis,cbryfocolla,& chalcantbum. Sed tnter ea,qtu elementaribus qttalttatibiis agunt,calefaciunt alumen,cbalcanihum, chalcitit, mtfy,fory, melanteria: reftigerant, terra Eretrta,molybdotdes,ftibium, argentiJpuma,ceruf-fa. Qtu. autemfecundis qualitatibus operantur, qutdam molltunt qttt dura funt, utgagates: quadaiy contra indu-rant qut moliiafunt, ut lapitplumbarius, &ftimmi. Sunt & qtit tnfenftbtlesfereporos apertant, & qua ciaudant:aperit enim nitrum,Jpuma wtrt: claudtt terra Samia,&in ftmma omnisterraglutinofa. Alia qtta corpori cojerunt,nempeglanditlas.&nodos difcutiunt,utpyrites, molaris,bitumen. Altqua cicatricem inducunt,ut cbalcitit mify,alu»men,fctffum. Nonnulla carnem excrefcentem minuunt,ut afij laptduflus, trugo, cbalcantbum, cbalcitis, mify, calxviva, auripigmentum, fandaracba, cbryfocolla. Non defunt ettam, qut diverfis viribus prtdtta fint,ut chnolia, <&(al: ctmolta enim reprimit, &difcutit: falabfiergit,&adftrwgit. Sunt denifa qut vireseafdem babeant,ita ut defl-ciente una, altera ejus locum fttppleat. Siquidem cbryfocolla, & iapis Armenius eundem effectum prtbent: auripigmen-JO tum, & fandaracba: btmatites, crfcbiftos: at% btc quinfy cbalcanthum, mify, cbaicttu, fory, melanteria inter fe vi-ribus confentiunt. Veruntamen ex h 'ts cbryfocolla vim efficactorem obtinet,quam lapts Armenius: auripigmentum,qudmfandaracha:h<tmatites,qttam fchiftosxbalcantbum.quamreliquafibicognata. Ctterumnonpattcareperiunturfojsi- Foflili*liamedicamenta (ut fufrnlibrojexto dtcetur)qtutnctbo,autpotufrequenttus,autcoptofiusfumpta,velmaxnnefu-mentesaffligunt, velijsmortem inferunt. ldq 3 efficiunt,velqnbdvifceraerodant,velutifandaracba &aurtpigmen- t , a<tum: rel qttodJpirandi organa occludant, utgypfum & cerujfa. Sed htc de fofltliumfacultatibitt. Nam de concretkfuccu,cujttsmodi ett fal,nitrum,alumen,chalcantbum,& cttera,qu<t cumeo cognationem babent,fulphur,fitndaracha }atiripigmentum.cbryfocolla, &alia nonnulla,in bujus Itbri proceffttfuit locit latius traciabtmus.

A/-t7ti\&'oivctpc<><>s, VITIS VINIFERA, CAP. I.

60

FOliavitium,& triti caDreoli, capitis dolores illitu mitigant 8c inflamationem ftomachi, ardoremqjcum polenta. FoIiaetiamperfe,utqu3erefrigerenr,& adftringant,imponi foient. Potuseorumfliccus dyfentericisjfanguinem excreantibus,ftomachicis,& gra vidarum malaciae medetur.Eadem ef-ficiunt madefafti in aqua capreoli,&poti.Lacryma vitium ,qu§ veluti gummi in caudicibus concrefcit,exvinopotacalculos p; Uit:illitalichenas,&pforas,leprasq;, nitropriusperfriftas,fanat:eadem cumoleo faepius pilis illitis,pfiIothri effe&um habet: maximeq; fanies, quam accenfa farmenta vitium viri-diaexudarunt:qua & perun&ae verrucarum informicationes extrahuntur. Cinis farmentorum, & vi-iiaceoruinjdetraftis infede condylomatis,& thymiis,illitusex aceto medetur: prodeft luxatis 3 & vi pe-t Gggg z rarum