i8 And. Matthioli Comm.

ifte. IRIS. CAP. I.

IRis a coeleftis arcus fimilitudine nomen acccpic. Folia fertgladioli, fed majora, latiora, & pinguiora,Floresin fummitatecujufque caulis,arqualibus inrer ferpatiis didam, incurvi.varii: fiquidem candi-Oir.nia di^paUentes, Jutei,purpurei f&csefulei confpiciuntur: quadiverfi col.oris fpecie, qusedam coeieftisar-exepiaru C usimagorepraefentari videtui. Radices filbjacent geniculatae, folidse,odorata?: qusefruftatimdiffe-a® T "ia ftae,inumbraficcantur: &traje<ftaeliiioreconduntur. MelioreftIIlyrica,&:Macedonica: &interhascauie. laudatilfima, qus 1" mutila fere. & denfa conftat radice, frangenti contumax, fubrufo colore f guftua-vzroxok*- rnaro, odoreperquamgrato, & fyncero, itauc nullumprorfus fitum redoleat: quce dum tunditur, fter- iomucila^ nutamenta movet. Sccundi:m locum habe11 Africana, candicans, guftuque amara. Teredines in ve-tuftatefentiunt : tunctamen odoratioresreddildlent. Vis omnibus excalfadoria, extenuans,contratuifim efficax: humorum, qui zegre rejiciuntur, craflitiem digerunt: bilem, cralfamquepituitamex hy-dromelytedrachmisfeptemepotje purgant:fomnumconciliant,lacrymas c unt, torminibus meden-tur. Esedem potoe ex aceto auxiliantur ferpentium iftibus, lienofis, convuliis, perfridionibus, horro-ribus, & quibusgenituraeffiuit: menfesexvinopotaepellunt. Decoftum earum, fceminarum fotibusutiliter imponitur, ad emolliendos iocos, laxandaque in eis venarum fpiracula: ifchiadicis infunditur:fiftulas, ac finus carne explet. Radices exmelle ghndis modo fubditae,partus extrahunt,quinetiam co-£tae & illitae, ftrumas veteresque duririnsemolliunt, Siccseq uoque ulcera replent, cum melle pur-ganr:nudataoJfacorporeoperiunt: doloribuscapitiscum aceto, & ro/aceomagna utilitate illinuntur. soAdmots cum albo veratro, 3c duabus mellis pauibus, lentigines &vitia cutisin faciea Sole contra&aemaculant. Peilis, malagmatis, & acopis inleruntur. In uriiverfum magni ad omnia ufus.

Iridisge- T Rif in univerfum fativaejl, &fjiveflris, iHiris tres ntmerantur fpeaes, vri jjcolor, lute*, candtdd.Hujm tantum dn<tnera, e- 1 major & mtnor. Sattvapafinn inbortu &vtridariis babetur, folio gladiiformam referente, Jlriato,acumtnatofc :ccmfid- ca "l em P r °fwt Uvem, cubitalem , rotundum, gentcttlaium, a (]tto ramttliin fummitate exeunt, e qutbusfloresprodeuntracio. violacei colork, itquaiibm interfefpatw dtjianres, & vartis tnmedto colortbtts fefe inimtfcentibus Irtdn calejlis modo.Capttula edtt oblonga, gladtoh mcdo, crafitoratnmen, in>]ittbin femenconcludtttir retundum, fefanu magnitudiise.Impro- Quoft utttmanifefio ducamttrerrore, qtit lridem nullumferrefemm contendunt. Radlx tncjl irtdt candtcans, folida,"iumaf Z en ' c "^ atA % > a (ujus tnfimafede, copwfafjundunturfibra, ut tu ntajoripbu, odi>rata,guftu acres, &fubamarx, pertnde 5 ®ferenau radtX. SIL V ESTRIS dutoneftgenerum. Altera,qt<£plurimumfaxoftscolhbtu&afpertsnafctturlocis , fativnIridem per ontnia fimtlis, minoribustamenfoHis, &flontns, radictbusgracihcribuf, ac &caulibus. ALT E R A joliu gladtolireferniT" P au ^°lohgiortbusradicetenut,ltgnofa,gentculata,fubrufa,inodoraq 3 ,&gramintsferemodorepente : caule brevi-.floreIridis fyi. c*teris longe mtnori, odore Armemaci mali. Confiat hacfoltu novem purpu»eis, quorum exttma,fuperiore tantum par-veftns te, auretspinguntur linets. Sunt qut hanc legttimam lUyricam putent, lllj/ricam ab italica differre extjitniantes, ingenera. quorum fententiam etfi jampridem devenerim, tamen longe aliter rem fe baberepojtmodum comperi. Qttandoquidemprnferri Illjrtcam novenm,non quodgenere , veljpecie a noftrate dtfferat ,fid qubd cceli, fohfe illius convenientia,praftantioribus polleatfacultattbus: ut aifintbtum, quod in Ponto nafcitur: acorum, quodin Colcbide, & Galatta: cy-perus, qui in Syria, & Cycladibus tnfulis: cojlus, qut tn Arabia: crocus, qui in Coryco monte: myrrba, qust apud Troglo-ditas, & Minieos legitur: & alia quatn plurrnapraferuntur a locis, quorutn dote felecttjsima, praftanttfiimao^ prove- 4 dmunt. 1 denim apeneteftattirgravtjstfnus auctor Galenus Itb.pnmo de antidotis, bis verbis. Omnes :taque berbarii un-animes fcripfertmt Irim in lllyrto natam optimam ejfe : petrofelinumvero, qitodtn Macedoniaprovemt: bitumen eJudna adveclum. item & opobalfamttm. 2dem & in reltquisfecerunt, quorum dotes a regtombus acceptas,cumprivatimde ttnoqnoj ? loqueniur, non omittemus: bzc Galenus. Docuitid etiamante Galtnum ibeopbraflus Itb. ix. cap.vu. debijloriaplantaYiun,ftcinquiens. In Europa nthtlprater Irim imenerts, qu<t optrma apud lllynos exit, non tamen par-te maritima,fed mediterranea, magistj 3 ad feptentrienem fita. Veriim loci alccii diffcrttnt, ita ut producere mehciempofiint. Outbuspalam eft Illyrtcam Irtm nongenere,&facte,fed viribustantum c mftrate dtsjungt. Sativa( ut arbi-tror ) exagrefti ortginem duxit, quemadniodum plantarum aliarum plerafc, cuttu tamen vegetior -grandiorcfe effe-cla. Seriturjam &altera, quamflore&folti( minorem effe dixtmus, qu <e etiam ir. borits Jrequens eft, tum ipfius ftorisamanitate, tum oderispr<tftantia,tum ettam qitbdnovisflonbmdeleclentur bomtnes, adeoUt jamtot fattva, quot fyl- ^vejlris babeanturgencra. Stan tamen, qutputent nuilam lrim dvmefticam repenrt, quodfcripferit Tbeophraftus locoOpinio ante citato, uullumlrtd, cultum accommodari. Sed ii, meo qutdem judicw , decipiuntur : quandoqutdem Thec-reproba- pbraftus eo in loco non de bmmin nniverfum Incie dijftrit ,fed de lUyrica tantitm, qu<e cum loci accceh clementix" i°lndt ' n Wy rico trtciu optitna jponte proveni.rt, non efl neceffe , ut colatttr. Ptaterea ciirn hodie Irts domeftica pajsimdoirJiti- ift Italite bortis Uta , vtrens , pulchraque jfecietur : fylveftns autem in plurimis montibtis fponte nafcatnr , ftori-carepe- buc & foliis fatiVtc longe minoribtts , rxdice tenuiore, breviore & andiore : nulli quidem abfurdum vidert debet,nri ne- nos utranque depingt curavimus. Quin etiam compertum habeo, veteres quoquelndis fylvejlris mcntionem fectjfe,^ ant * non folum Marcelli mecliciauclorttate cap. 24. qut praterea Irim domefticam cultdmque tUts ftiiffe oftendtt: fed Ga-leni quidem tefltmonio, tsentmlridis fylveftris memtmtlib. 10. de com. medic. fecundiim locos, dutn nepbriticas com-pofitiones ab AfclepiadeconfcriptOsrecenfet. Qutnct1amPiin1uslib.27.cap.il. Meditfolia lridisfattvicfolnscomparat.Svlve- Sylreftris utnufq 3 generisplm tma orttur tn Gorttienft agro Salvattnomonte, &Japtdi <e colltbtts tnter faxa, bdore nonilrisucra- ingrato: quamvis etiamambasvidcrim in campeftribusnonlottgea Sontti ripis. Eftpratereatnfattvarum genere, qua«jueiibi fl artiniV ei candofts, qu<eq 3 aureos proferat. Hancin Bobemia pafiim-eoluntinbortis. lUampluribus in locisinBetrU'orktur! ria vidimus, ctf]us radix odorisfragrantia, & virium robore lilyricamfer-e <equat. Necputesvelim eam, qua ftoreeft iu-Iris can- reo,pfeudoacorttm ejfe vulgarisufus. Eftenim h<tc lrtdispropriajpecies,utftorumfigura, 6~ipf* atteftanturradices. Iri~did*- mcminit Plinius lib. 21. cap. 7.J1C inquiens. Iris radice tantiim commendatur, unguentis, & medicina nafcens. Lau-'r£ aU ~ datifiima in Ulynco: &ibt quoj 3 nor <n marittmis, fedinfylvefinbm Drilonis, &Name, quod d Nicandro tranfcri-

tffl*